TERUG NAAR OVERZICHT

Slabakkende productiviteitsgroei bij Belgische bedrijven: is het tijd om de alarmbel te luiden?

 

We halen goede cijfers en toch is er te weinig groei. Eerder dit jaar verklaarde minister van Economie Kris Peeters dat hij zich zorgen maakt over de slabakkende productiviteitsgroei van Belgische bedrijven. Heeft hij gelijk? En zo ja, wat kunnen we eraan doen?

Op het eerste zicht mag ons land zichzelf op de borst kloppen: België haalt goede punten als het gaat om productiviteit. “We hebben een van de meest productieve economieën in Europa en doorstaan ook de vergelijking met de VS”, constateert Emmanuel Dhyne, hoofd van de Competitiviteit en structurele vragen-groep van het departement Studiën van de Nationale Bank en docent aan de UMons. “We hebben een hoog niveau van arbeidsproductiviteit en van totale factorproductiviteit (zie kader).” Kijken we echter naar de groei van de productiviteit in de afgelopen jaren, dan is het beeld iets minder rooskleurig. “Sinds 2000 vertraagt de productiviteitsgroei. We zitten in een neerwaartse trend op dat vlak. Recent kenden we wel weer een versnelling, maar we zitten nog altijd onder het niveau van de eerste helft van de jaren 2000. Bovendien is onze productiviteitsgroei trager dan die van onze buurlanden en concurrenten, terwijl zij toch ook traag groeien.”

De kloof groeit

De algemene cijfers voor productiviteit verbergen ook grote verschillen tussen bedrijven onderling. “Een kwart van onze bedrijven is productiever dan het gemiddelde”, stelt Emmanuel Dhyne vast. “Die bedrijven staan ook internationaal aan de top. Zij zetten in op import en export, investeren in R&D en innovatie, hebben een grote tewerkstelling. Maar driekwart van de bedrijven is niet zo productief. Ze zouden moeten bijbenen op vlak van technologie, maar ze slagen er niet in de kloof met de sterkere bedrijven kleiner te maken. Integendeel, die kloof wordt groter. Daar moeten we ons toch zorgen over maken want zo krijg je een duale economie op vlak van ontwikkeling. Werknemers in die bedrijven missen de voordelen die hun collega’s in de topbedrijven wel hebben.”

Niet alleen tussen bedrijven, ook tussen sectoren zijn er grote verschillen, stipt Elias van Herwaarden aan. Bij Deloitte is hij Service Leader for Global Location Strategies in Europa, het Midden-Oosten en Afrika. “In skill-intensieve sectoren staat België ongelofelijk sterk en is het in staat om zeer productief te zijn. Onlangs maakte ik de vergelijking voor een Amerikaanse klant uit de farmaceutische wereld. Ondanks de hogere loonkosten in België zijn de arbeidskosten voor die klant hier lager dan in Frankrijk. En dat komt dus door de hoge productiviteit.” Ook in andere sectoren slagen Belgische bedrijven er in om internationaal nog mee te spelen. Vaak doen ze dat door het geweer van schouder te veranderen en van massaproductie over te schakelen op gespecialiseerde en hoogtechnologische productie.

Automatisering

Specialisatie, het is een bekend verhaal voor Fa Quix, directeur-generaal van Fedustria, de federatie van de textiel-, hout- en meubelindustrie. “De bedrijven in onze sectoren doen het goed op vlak van productiviteit”, stelt hij vast. “De productiviteit verbeteren is al lang een aandachtspunt in onze sectoren. Dat is noodzakelijk gezien de relatief hoge loonkosten. Die kunnen we deels compenseren door de productiviteit te verhogen door automatisering. Dat maakt dat we nog steeds aan de top staan in Europa en de wereld. Maar je kan de hoge loonkost niet blijven compenseren met automatisering en robotisering. We zitten hier en daar al op die limiet.”

Voor Quix lijdt het geen twijfel dat flexibiliteit meer dan ooit noodzakelijk is om onze bedrijven aantrekkelijk te maken voor potentiële klanten. “Onze bedrijven slagen erin productiviteit aan flexibiliteit te koppelen dankzij de digitalisering. Daarin staan we sterk, het is ons servicemodel. De digitalisering is een troef om de productie hier te houden.” Of dat voor de volledige economie geldt, is nog maar de vraag, volgens Emmanuel Dhyne. “Je ziet eigenlijk weinig gevolgen van de IT-revolutie op de productiviteit. Wetenschappers zijn het niet eens over de toekomst: sommigen verwachten niet veel productiviteitswinst meer, anderen zeggen dat zaken als robotisering en artificiële intelligentie impact zullen hebben.”

Concurreren met China

Klassiek wordt bij hoge productiviteit gedacht aan het Verre Oosten, zeker in sectoren als de textielindustrie. Fa Quix relativeert en ziet een kentering sinds het begin van de eeuw. “Rond de eeuwwisseling hadden onze bedrijven te lijden onder de concurrentie met de lageloonlanden in Azië. Maar stilaan is customized produceren de norm en dan spelen andere elementen dan lage loonkosten en standaardproductie een rol. Ons voordeel is dat we de markt en de klant kennen en dat we nabij zijn. Doordat we flexibiliteit en hoge productiviteit aan elkaar kunnen koppelen, hebben we ons weer op de kaart gezet. Wat wel is: de zeer arbeidsintensieve activiteiten in de textiel zijn definitief verhuisd. Ook voor de hoge kwaliteitsproductie komt er concurrentie uit China, maar we kunnen ons weren. En ook op Europees vlak is onze textielsector een van de sterkste industrieën.” En dat laatste kan voor meer sectoren gelden, meent Elias van Herwaarden. “Als we willen winnen, moeten we focussen op de sectoren waarin wij de kennis en de historiek hebben. Voor kennisintensieve activiteiten kunnen wij nog altijd een hoge bruto productiviteit realiseren.”

Krappe arbeidsmarkt: een bedreiging?

De productiviteit van bedrijven staat of valt met de medewerkers, daarover zijn de drie specialisten die we raadpleegden het eens. De krapte op de arbeidsmarkt is dus een potentiële bedreiging voor de productiviteit, dat zou de conclusie kunnen zijn. Emmanuel Dhyne twijfelt: “De vele openstaande vacatures zijn inderdaad een uitdaging. Maar het verband met de productiviteit is complex. In hun zoektocht naar geschikt personeel moeten bedrijven er rekening mee houden dat de witte merel niet voorhanden is. Dan kan het beter zijn een minder perfecte kandidaat aan te werven dan de job niet ingevuld te krijgen. Op korte termijn kan dit een negatieve impact hebben op de productiviteit, maar door middel van opleiding kan je die handicap overwinnen. Bovendien beschikt die nieuwe werknemer over andere talenten die misschien nuttig zijn voor het bedrijf.”

Fa Quix is wel overtuigd dat het tekort aan geschikte kandidaten de productiviteit van de bedrijven in het gedrang brengt. “Productiviteit en innovatie bereik je alleen met goede mensen en die zijn moeilijk te vinden. Het is de klacht waarmee bedrijfsleiders het vaakst bij mij komen. Er is een groot tekort aan mensen met de juiste opleiding en een technische interesse. Heel wat vacatures raken niet ingevuld en dat heeft rechtstreeks gevolg op de verbetering van de productiviteit en de innovatieprocessen.” De krapte op de arbeidsmarkt als hinderpaal voor een grotere productiviteit is hoegenaamd geen Belgisch fenomeen, stelt Elias van Herwaarden vast. “Ik zit de helft van de tijd in het buitenland en ik kan je vertellen dat de krapte op de arbeidsmarkt geen Belgisch probleem is. Bedrijven moeten jonge talenten warm maken, investeren in interne opleidingen en ook kandidaten aannemen die op de job nog de nodige vaardigheden aanleren.”

TIP: Ze bestaan wel, bedrijven waar je interne opleidingen krijgt. Neem eens een kijkje bij deze vacatures.

Nood aan bedrijven die stoppen

Gevraagd naar oplossingen om de productiviteit van de Belgische bedrijven op te drijven, wijst Emmanuel Dhyne op het aantal nieuwe en stoppende bedrijven. “Je hebt nieuwe bedrijven met frisse ideeën nodig om de productiviteit te verbeteren. Maar er moet ook een exit zijn, de slecht draaiende bedrijven moeten stoppen of herstructureren. Zij houden werkkrachten en kapitaal vast, die elders efficiënter kunnen worden ingezet. Dat is natuurlijk de mening van een economist. Op sociaal vlak is een herstructurering of exit hard. Maar binnen de EU scoort België laag zowel inzake het aantal nieuwe als stoppende bedrijven.”

En verder? “We doen het al vrij goed op vlak van innovatie en R&D, maar we kunnen meer doen. We moeten daarin meer diversifiëren naar andere sectoren dan pakweg de farma.” Investeren in opleiding, maar ook in training van werknemers is een volgende aanbeveling. En dat geldt ook voor leidinggevenden. “De kwaliteit van het management is een bepalende factor. Investeren in de training van managers is een goede manier om productiviteit te vergroten.” Verder zijn ook investeringen in infrastructuur nodig, zowel in transport als in IT. Dhyne pleit ook voor meer aandacht voor import, naast export, want “dankzij import verwerf je kennis en goede input.” Een laatste voorstel van Dhyne is misschien wel het moeilijkst te verwezenlijken. “Ik zie te weinig een cultuur van entrepreneurship. De Belg is niet zo geïnteresseerd in het opstarten van een eigen bedrijf. Het zit niet in onze cultuur en het is moeilijk dat te veranderen. België is een van de slechtst scorende landen op dat vlak in Europa. Ook het bedrijfsleven heeft daarin een verantwoordelijkheid. Succesverhalen promoten geeft nieuwe ideeën aan jonge generaties en niemand kent die verhalen beter dan de private sector zelf.”

Make or buy

Rest nog de vraag hoe individuele bedrijven met productiviteit omgaan. “Make or buy: doen we het zelf of halen we het elders als het loonkostaandeel voor een bepaald product te hoog wordt?”, is volgens Fa Quix de vraag die veel bedrijven zich stellen wanneer de productiviteitsstijging de loonkoststijging niet meer kan compenseren. “Het gaat om microbeslissingen, een bedrijf beslist bijvoorbeeld om tien werknemers af te danken. Maar als tien bedrijven dat doen, is de impact wel groot. En het gebeurt, zo verdwijnen jobs.” Elias van Herwaarden roept bedrijven op om het niet te ver te zoeken. “De richtinggevende bedrijven staan open voor de kennis die ze al in huis hebben. De mevrouw die aan de lopende band een autodeur op een wagen plaatst, zal redelijk snel iets verzinnen om haar werk makkelijker te maken. Die is al mee met de innovatieve gedachte. Veel kennis voor productiviteitsverhoging zit in de ondernemingen, bij de mensen zelf. Maar het is wel de kwestie om bereid te zijn te luisteren en veranderingen door te voeren. En daar wil het wel eens aan schorten. Ik zie helaas te vaak hoe in de bedrijven fantastische ideeën ontstaan, die vervolgens worden afgewezen door een beslissingsnemer omdat ‘we dat zo nog nooit hebben gedaan'. Bedrijven die het goed doen zijn bedrijven die luisteren naar de ideeën van hun werknemers.”

Wat is productiviteit?

De meest voor de hand liggende manier om productiviteit te meten is de arbeidsproductiviteit: wat is de toegevoerde waarde die een bedrijf of een land produceert? Die waarde kan dan per uur of per werknemer worden weergegeven. Maar om de productiviteit echt te meten, kunnen we beter naar de totale factorproductiviteit kijken, zegt Emmanuel Dhyne (Nationale Bank). “Daarbij brengen we alle mogelijke inputs in rekening: energiegebruik, kennis, gebruik van immateriële of materiële vaste activa als machines, gebouwen of IT,... Het is door het optimaal gebruik van al deze factoren dat de productiviteit gemaximaliseerd wordt.” 

Publish date: september 2018.


Lees ook:

Op zoek naar de ideale m/v-samenstelling op de werkvloer

Zelfs op de werkvloer kunnen mannen niet zonder vrouwen en vrouwen niet zonder mannen. Zowel voor de...

Laat je salaris niet afhangen van het lot

Check het salariskompas van vacature.com en ontdek welk loonpakket iemand met jouw profiel mag verwachten.

 

Vrouwelijke managers hanteren een eerder ‘mannelijke’ leiderschapsstijl

Je hebt het vast al wel eens horen waaien: mannen komen van Mars, vrouwen van Venus. Ook bij hr-dien...

Deze bedrijven doen elk IT-hart sneller slaan

Wil jij het verschil maken als IT’er? Deze werkgevers maken het mogelijk.

- Sponsored

Een op de drie managers is een vrouw

Nee, vrouwen zijn niet minder ambitieus dan mannen. Dat ze moeite hebben om de laatste trap op de ca...

Word gevonden

Toon jouw profiel aan meer dan 400 werkgevers die elke dag nieuwe kandidaten zoeken in onze database.

Zes dingen die starters over het hoofd durven zien wanneer ze een arbeidscontract tekenen

Je hebt hem! Die job waar je zo op hoopte na x aantal spannende sollicitatierondes. Hoe eerder je he...

Deze bedrijven doen elk IT-hart sneller slaan

Laat ons eerlijk zijn: als je een IT-diploma hebt, liggen de jobs voor het rapen. Maar wil jij méér ...

Lean teams: streven naar de meest efficiënte manier van werken

Lean teams; je hebt de term misschien wel al eens horen waaien, maar tenzij je er al rechtstreeks me...