TERUG NAAR OVERZICHT

Onderzoek Stijn Baert (UGent) en vacature.com: deze drempels ervaren 50-plussers op de arbeidsmarkt

 

Vijftigplussers en een duurzame job: ondanks de vele vacante betrekkingen en het dwingende gegeven dat iedereen een pak langer moet werken, is het vandaag nog altijd geen evidente combinatie. Leeftijdsdiscriminatie blijft een hardnekkig zeer. Dat blijkt uit een grootschalige enquête van arbeidseconoom Stijn Baert (UGent) en vacature.com onder bijna 4.000 oudere werkenden, werkzoekenden en inactieven.

De werkzaamheidsgraad in ons land is sowieso laag, maar bij de ouderen is het verschil met onze buurlanden nog veel groter. “In België is nog hooguit de helft van de 55- tot 64-jarigen aan de slag”, verduidelijkt professor Stijn Baert. “Ter vergelijking: in Nederland en Duitsland is dat ongeveer zeven van de tien. Dat roept toch wel vragen op: wat zijn nu eigenlijk de drempels die de Vlaming verhinderen om tot aan de officiële pensioenleeftijd van 65 te blijven werken? Het leek me heel interessant om het hen gewoon eens zelf te vragen.”

Bestuurskundestudente Sharon Van Impe zette in het kader van haar masterproef het onderzoek mee op: “Liefst 3.959 Vlamingen vulden onze uitgebreide vragenlijst volledig in. Omdat ons onderzoeksstaal niet op representatieve wijze werd samengesteld, kunnen we de conclusies wel niet veralgemenen naar alle Vlaamse 50-plussers. Maar onze enquête heeft ontegensprekelijk wel een grote maatschappelijke waarde. De resultaten geven ons namelijk een duidelijk inzicht in de arbeidsgerelateerde zaken waar een grote steekproef aan 50-plussers van wakker ligt.”

(lees verder onder de foto)

(van links naar rechts op de foto: Stijn Baert, Hannah Van Borm en Sharon Van Impe)

Werkende 50-plussers worstelen vooral met moeilijke werkomstandigheden

Met stip op één - vermeld door 44 procent van de werkende 50-plussers - staat het ontbreken van een goede werkorganisatie, op de voet gevolgd door de afwezigheid van een degelijke leidinggevende (43%) en een manifest gebrek aan waardering (42%). 36,80 procent van de mannen en liefst 45,40 procent van de vrouwen kreeg bovendien naar eigen zeggen het afgelopen jaar af te rekenen met leeftijdsdiscriminatie.

Stijn Baert: “Hier hadden we toch wel verwacht dat veel meer mensen vooral persoonlijke kwesties zouden aanhalen, zoals een minder goede gezondheid, een verlaagde veerkracht of een moeilijke combinatie met de zorg voor familieleden. Maar die zaken kwamen veel minder vaak naar voren dan problemen die rechtstreeks te maken hebben met de toestand op het werk. Als het de overheid en de werkgevers echt menens is om de mensen langer aan de slag te houden, moeten ze daar dus actiever in investeren. Denk bijvoorbeeld aan de noodzaak tot levenslang leren. Wat dat betreft, hangt ons land momenteel werkelijk aan de staart. Bovendien vermoeden onze respondenten algemeen dat heel veel oudere werkenden zeer geregeld te maken krijgen met leeftijdsdiscriminatie. Zo zouden jongere collega’s systematisch de voorkeur genieten bij promoties, interne selecties en opleidingen of bij een vernieuwing van operationele processen.”

“Kijken we naar de belangrijkste redenen waarom de oudere inactieven vroegtijdig gestopt zijn met werken, dan zien we grotendeels dezelfde drempels terugkomen”, vult Sharon Van Impe aan.

“Alleen liggen de percentages daar begrijpelijkerwijze nog een flink stuk hoger. 60 procent vermeldt dat een mindere verstandhouding met hun laatste chef er mee voor zorgde dat ze de arbeidsmarkt hebben verlaten. Het gebrek aan waardering haalt bij deze groep 58 procent en een slechte werkorganisatie 56 procent. Bij de laagopgeleide respondenten geeft ook ruim de helft (51%) aan dat hun mindere gezondheidstoestand het verder uitoefenen van hun baan bemoeilijkte. Zeker bij fysiek zwaardere jobs is er dus absoluut nood aan een grotere aandacht voor werkbaar werk.”

Werkloze 50-plussers blijven zo goed als kansloos

De werkloze respondenten zien aanwervingsdiscriminatie (71%), een te korte afstand tot de wettelijke pensioenleeftijd (58%) en langdurige werkloosheid (43%) als de belangrijkste redenen waarom ze in de praktijk weinig of geen kans maken op een nieuwe job. Daarnaast ondervindt 35 procent van de werkzoekenden dat hun hoge loonverwachtingen hen serieus parten spelen.

UGent-onderzoekster Hannah Van Borm doctoreert momenteel op die problematiek van aanwervingsdiscriminatie: “Deze resultaten liggen in lijn met eerder onderzoek, waarbij we aan de hand van fictieve sollicitaties objectief de discriminatie van oudere kandidaten op de Vlaamse arbeidsmarkt hebben gemeten. Toen al bleek dit probleem van minstens dezelfde orde als discriminatie op basis van origine of gender. Veel heeft te maken met de traditionele Belgische onduidelijkheid hoe lang mensen in de praktijk moeten werken. Veel meer dan in andere landen geven velen er lang voor de officiële pensioenleeftijd al de brui aan. Ondanks de verstrenging van de voorwaarden voor onder meer het brugpensioen (SWT) zijn er nog altijd tal van achterpoortjes. Dat verklaart mee waarom veel werkgevers niet happig zijn om nog in ouderen te investeren. Dat langdurige werkloosheid op het cv de kans op een sollicitatiegesprek drastisch verlaagt, bleek ook al uit eerdere studies. Wie geruime tijd zonder job zit, krijgt vaak automatisch de stempel opgekleefd van minder gemotiveerd en getalenteerd en moeilijker op te leiden.”

“Anderzijds valt het wel op dat één op de drie oudere werkzoekenden hun hogere looneisen als een drempel ervaart om opnieuw een job te vinden”, zegt Stijn Baert. “Dat raakt aan de discussie omtrent de sterke koppeling in ons land van de lonen aan de anciënniteit. Ik heb dit voorjaar nog alle politieke partijen naar hun standpunt in deze gevoelige materie gevraagd. Op sp.a en PVDA na was iedereen onder bepaalde voorwaarden bereid om dit debat eens ten gronde aan te gaan. We mogen met andere woorden de hoop koesteren dat er in de volgende legislatuur op dat vlak eindelijk iets gaat veranderen.”

Splitsen we de oudere werkzoekenden op volgens bepaalde criteria, dan durven de drempels op de weg naar een nieuwe job al wat meer te variëren. Zo verwijst 23,90 procent van de laagopgeleide werklozen naar een mindere gezondheid, tegenover 10,40 procent van de hoogopgeleiden. Terwijl 39,30 procent van de laaggeschoolde oudere werklozen zichzelf beduidend minder productief vindt dan de doorsnee jongere kandidaat, worstelt hooguit 23,70 procent van de hooggeschoolden met dat probleem. Vrouwelijke respondenten wijten hun werkloosheid dan weer vaker dan mannen aan een te beperkte technologische kennis.

Hardnekkige vooroordelen doen 50-plussers de das om

Hannah Van Borm: “Ruim de helft (52%) van de respondenten denkt dat 50-plussers in de ogen van veel werkgevers beduidend minder gemotiveerd zijn. Slechts 13 procent gelooft dat die perceptie ook effectief een grond van waarheid bevat. Een vermeend gebrek aan flexibiliteit is volgens 55 procent van onze ouderen een serieuze drempel tot de arbeidsmarkt, terwijl hooguit 19 procent van hen vindt dat jongeren echt wel beter presteren. De drie percepties over 50-plussers die de respondenten zelf het meeste waar achten en die in hun visie hun kansen het zwaarst hypothekeren, zijn de hogere loonkost, de verminderde fysieke capaciteiten en de lagere technologische kennis en vaardigheden. Dat zijn dus de terreinen waarop de komende jaren met een gerichte aanpak de grootste winst kan worden geboekt.”

Hoe lang werkt de Vlaming nu echt?

De werkzaamheidsgraad van de Vlaamse 55- tot 64-jarigen steeg tussen 2014 en 2018 van 44,3 naar 52,5 procent. Dat lijkt misschien behoorlijk, maar in vergelijking met de meeste Europese landen presteren we nog altijd ondermaats. In Nederland en Duitsland bijvoorbeeld haalde dezelfde leeftijdscategorie vorig jaar een werkzaamheidsgraad van respectievelijk 67,7 en 71,4 procent. (Bron: Eurostat)

De gemiddelde uittredeleeftijd steeg navenant: waar de doorsnee Vlaming in 2001 nog op 58,4 jaar de arbeidsmarkt verliet, was dat in 2016 op 60,3 jaar. Sinds 2012 is de gemiddelde jaarlijkse groeivoet dubbel zo hoog (2,5 maanden per jaar) als in de tien jaar daarvoor. Aan het huidige tempo komen we evenwel pas over 25 jaar in de buurt van de huidige officiële pensioenleeftijd van 65 jaar. Vanaf 2030 genieten we bovendien in principe pas op ons 67ste van een volledig pensioen. Een verdere versnelling lijkt dus onvermijdelijk.

De voorbije jaren bleven vooral de niet-commerciële dienstverleners (quartaire sector) een pak langer aan de slag. De absolute koploper in 2015 was zowaar de gezondheidszorg met een gemiddelde uittredeleeftijd van 60,7 jaar. De sterkste stijger in de periode 2012-2015 was de sector informatica, media en telecom, met een groeivoet van 6,4 maanden per jaar. Ook bij de openbare besturen en in de metaalsector geven de meeste mensen er tegenwoordig een stuk later de brui aan. Negatieve uitschieters blijven de industriële sector ‘vervaardiging van transportmiddelen’ (gemiddelde uittredeleeftijd 56,8 jaar - jaarlijkse groeivoet min 4,8 maanden) en de sector van de uitzendbureaus en arbeidsbemiddeling (gemiddelde uittredeleeftijd 57,5 jaar - jaarlijkse groeivoet plus 1,5 maanden). (Bron: Steunpunt Werk)

Bron: vacature.com. Tekst: Piet Verbeest. Publicatiedatum: mei 2019.


Lees ook:

7 tips om het werk weer aan te vatten na een burn-out

Burn-out lijkt de ziekte van onze tijd te zijn. De toenemende druk op de werkvloer eist duidelijk zi...

Laat je salaris niet afhangen van het lot

Check het salariskompas van vacature.com en ontdek welk loonpakket iemand met jouw profiel mag verwachten.

 

Terug naar school? Met een arbeidsmarktgerichte opleiding zit je financieel safe

Wil je je carrière een nieuwe wending geven, is omscholen een must. Heb je daarbij graag maximaal ui...

Een hart voor de zorg?

Wij vonden 5 werkgevers uit de zorg die zowel voor hun patiënten als hun medewerkers een tandje bijsteken.
Benieuwd naar hun vacatures?

- Sponsored

Zo verander je van job of werkgever bij bore-out

Zit je moe en futloos op je werk? Kom je uitgeblust thuis? Dan zou je wel eens een bore-out kunnen h...

Word gevonden

Toon jouw profiel aan meer dan 400 werkgevers die elke dag nieuwe kandidaten zoeken in onze database.

Geluk op het werk bepalen we ook (deels) zelf

We spenderen heel wat tijd op het werk. Het is dan ook van groot belang dat we ons daar goed voelen....

Hoe (on)gelukkig worden we van ons werk?

Hoe essentieel is een goede baan voor een vervullend en succesvol leven? Gezondheidseconoom Lieven A...

Alles wat je moet weten over het loopbaansparen

Nu de temperaturen stijgen, smachten de meesten van ons naar ons jaarlijks verlof. De manier waarop ...