TERUG NAAR OVERZICHT

Langer werken zou een uitdaging moeten zijn, geen straf

 

Of we het nu leuk vinden of niet, vrijwel alle Belgen zullen in de toekomst een pak langer moeten werken. Het luide protest tegen de pensioenhervorming van de federale regering-Michel maakt duidelijk wat de meesten van ons daarvan denken. Wat moet er de komende jaren veranderen om de felle weerstand tegen een uitgesteld pensioen weg te nemen? En wat kan ons makkelijker met het onvermijdelijke helpen verzoenen?

Bij dergelijke emotioneel gekleurde discussies is het altijd goed om er de feiten eens bij te halen. Werken we bijvoorbeeld écht wel zo hard en zo lang? In vergelijking met onze Europese buren hebben we weinig reden tot klagen. Eurostat becijferde dat in 2016 een voltijdse werknemer in de EU gemiddeld 40,3 uur per week klopte. België zit daar met 39,2 uur een dik uur onder. Nederland en Frankrijk blijven met exact 39 uur heel dicht in onze buurt. Alleen de Denen (37,8 uur), Noren (38,5 uur) en Italianen (38,8 uur) zijn beduidend beter af. De Duitsers (40,4 uur) en met name de Britten (42,3 uur) werken dan weer beduidend langer.

Belgen stoppen vroeg

Zou het kunnen dat we die relatief korte werkweek op de lange duur compenseren door later met pensioen te gaan? Ook dat blijkt niet bepaald het geval. Het Nederlands onderzoeksinstituut NIDI komt voor de 30 rijkste industrielanden uit op een gemiddelde effectieve pensioenleeftijd van 65 jaar. Geven er beduidend vroeger de brui aan: de Nederlanders (63,5 jaar), de Grieken (62 jaar) en vooral de Luxemburgers en de Belgen (61 jaar). Eigenlijk moeten we op dat vlak alleen de Fransen (60 jaar) laten voorgaan.

Kortom, het eeuwige cliché van de hardwerkende Belg moet toch enigszins met een korreltje zout worden genomen. En toch gaan steeds vaker stemmen op dat onze huidige werk-privébalans echt niet meer gezond is. Dag na dag is het voor velen van ons hollen om alles geregeld te krijgen. Vaak is het maar een kwestie van tijd voor we, uitgeperst als citroenen, voor lange tijd uitvallen. Waar ging het verkeerd? En hoe krijgen we weer een beter evenwicht tussen wat van ons verwacht wordt en wat we werkelijk aankunnen? Met andere woorden: hoe gaan we een hele carrière lang fluitend naar het werk en halen we vlot de kaap van de wettelijke pensioenleeftijd, ook al ligt die binnen afzienbare tijd op 66 of zelfs 67 jaar?

Lees ook: Xavier Baeten (Vlerick Business School): "Wat we verdienen staat niet meer in verhouding tot onze productiviteit"

Te korte piek

Ignace Glorieux, professor sociologie aan de VUB, legt zich al decennia toe op de studie van het wankele evenwicht tussen arbeid en vrije tijd. "Het probleem is dat carrières in België maar een relatief korte piek kennen. Tegen je 35ste moet je je ambities zo ongeveer hebben waargemaakt, want daarna zit de grote sprong voorwaarts er meestal niet meer in. Dat is in onze buurlanden vaak anders. Daar krijg je veel meer tijd om je loopbaan rustig op te bouwen. Dat dit bij ons niet kan, is echt nefast. Net in de periode dat veel mensen een druk gezinsleven hebben, moeten ze ook professioneel alles op alles zetten. Voor velen blijkt die combinatie veel te zwaar." 
Met name veel vrouwen vangen dat op door een aantal jaren deeltijds te werken. Op zich een verstandige beslissing, vindt professor Glorieux: "Over een langere termijn hebben we vast en zeker baat bij een carrière waarin we af en toe wat gas terugnemen. Alleen zetten we onszelf daardoor in zekere zin op een zijspoor. De trein dendert voort maar wij zitten er niet echt meer op. Zo zien we met lede ogen hoe de interessante en uitdagende jobs naar diegenen gaan die wel resoluut voor hun carrière zijn blijven gaan. En dus raken veel mensen uitgeblust en snakken ze op den duur naar hun pensioen. Momenteel is van alle 55-plussers nog hooguit de helft aan de slag. Bovendien haalt bijna niemand de officiële pensioenleeftijd. Tot voor kort ging vrijwel iedereen ervan uit dat hij rond zijn 60ste wel ongeveer klaar zou zijn met werken. Als je dan plots te horen krijgen dat je minstens twee jaar langer moet wachten, komt dat natuurlijk hard aan. En vervolgens is het wellicht typisch Belgisch dat iedereen een beetje begint te sjacheren, in de hoop toch nog een uitzondering op de algemene regel te krijgen."

Te weinig flexibel

Ons hele arbeidsmodel zit met andere woorden al aan de basis behoorlijk scheef. Bovendien ziet Ignace Glorieux nog een tweede fundamenteel probleem: "Wij Belgen gaan er nog altijd veel te veel van uit dat een job voor het leven is. We spreken al 35 jaar over de grote voordelen van een transitionele arbeidsmarkt, maar de geesten willen om een of andere duistere reden maar niet rijpen. Het zou een geweldige vooruitgang betekenen als we daarin naar het voorbeeld van vele andere landen wat flexibeler zouden worden. Ik begrijp heel goed dat een onderwijzeres van 60 zich moeilijk nog kan opladen om met evenveel vuur als vroeger een nieuw schooljaar aan te vatten. Waarom zou zij haar ervaring niet op een andere manier kunnen valoriseren? In het vormingswerk bijvoorbeeld. Iemand die 20 jaar een bureaujob heeft gedaan, kan misschien een bijscholing volgen en een ambacht gaan uitoefenen, waarom niet? Nu wordt alles op de periode tussen 25 en 45 jaar gezet, daarna worden vele werknemers stilaan afgeschreven. Met een beetje goeie wil kan er ook op latere leeftijd nog een heel nieuwe wereld voor je opengaan. Naast voldoende variatie en een goede werksfeer is dat voor mij de clou: als meer mensen na hun 45ste nog echte nieuwe kansen zouden krijgen, zouden ze met plezier langer werken. Dan zou het niet langer een straf zijn maar een uitdaging."

Ignace Glorieux zet intussen mee zijn schouders onder een prikkelend proefproject van Femma. Alle voltijds werkende medewerkers van een van de grootste vrouwenbewegingen van Vlaanderen schakelen in 2019 een vol jaar over op een 30-urige werkweek met behoud van loon. 

Professor Glorieux: "We hebben in maart bij alle werknemers en een aantal partners een eerste tijdbestedingsonderzoek gedaan. We gaan dat de komende twee jaar - voor, tijdens en na het experiment - om de zes maanden herhalen. Het wordt heel interessant om na te gaan welke invloed minder werken zal hebben op het welzijn van die mensen. Ik zou er geen geld op inzetten dat alle gevolgen per se positief zullen zijn, maar dat is dus nog even koffiedik kijken."

Lees ook: Deze jobs kan je wel uitoefenen tot aan je pensioen

Investering in onze toekomst

"Wij willen met dit actieonderzoek experimenteren met tijd in functie van een beter leven", vertelt Riet Ory, adjunct-algemeen directeur van Femma. "We hebben onder meer in Zweden een aantal proefprojecten rond de 30-urige werkweek bestudeerd. Nu vinden we het tijd om zelf tot actie over te gaan en daarna onze nieuwe leerinzichten met de samenleving te delen. We hopen het maatschappelijk debat nieuw leven in te blazen en het principe van collectieve arbeidsduurvermindering weer op de politieke agenda te plaatsen. Uit diverse buitenlandse onderzoeken is namelijk gebleken dat daar echt wel gefundeerde argumenten voor zijn. Veel mensen leggen zich erbij neer dat ze een overvol en druk leven hebben, maar Femma gelooft dat het wel degelijk ook anders kan. Een democratie heeft vernieuwende ideeën nodig om zichzelf te kunnen heruitvinden. Alleen wordt er opvallend weinig geïnvesteerd in onderzoek naar de eventuele positieve effecten van minder werken. Praten en nadenken over minder werken ligt bij veel mensen al gevoelig. Blijkbaar strookt dat niet met het vaak gekoesterde ideaalbeeld van onszelf, namelijk dat van de hardwerkende Vlaming die alles over heeft voor zijn job." 
Femma wil met de invoering van een 30-urige werkweek in de eerste plaats het beschikbare werk - betaald en onbetaald - herverdelen. Riet Ory: "Volgens ons moeten we evolueren naar een situatie waarbij vrouwen én mannen beter de verschillende rollen in hun leven combineren: betaalde arbeid, vrijwilligerswerk en de zorg binnen en buiten het gezin en voor onszelf. We zijn dat nu al twee jaar aan het voorbereiden. Zo onderzoeken we in samenwerking met Flanders Synergy, een platform voor arbeidsinnovatie, welke gevolgen er zullen zijn voor onze organisatie. We zullen een aantal extra krachten in dienst nemen om het werkvolume de baas te kunnen maar tegelijk is dit een goed moment om onze processen, missie en prioritaire doelgroepen kritisch onder de loep te nemen. Het Onderzoekscentrum Kind en Samenleving zal ons dan weer helpen bij de kwalitatieve bevraging van de kinderen van onze medewerkers. We vinden het namelijk heel belangrijk om ook hun stem in dit debat te laten horen. Hoe ervaren zij gezinstijd in de praktijk en welke concrete impact heeft een ouder die beduidend minder werkt op hun welzijn?"

Liever gezonder

Het proefproject is in eerste instantie niet gericht op een verlenging van de loopbanen, al ziet Riet Ory wel een duidelijke link tussen minder werken en een gezonder leven: "De experimenten in Zweden toonden aan dat werktijdvermindering globaal tot een forse daling van het ziekteverzuim leidt. In ons land zagen we trouwens al eerder dat de eindeloopbaanregeling voor de non-profit - vanaf hun 45ste krijgen de mensen daar progressief een aantal rimpeldagen of extra vakantiedagen - effectief voor een beter evenwicht zorgt. De vroegtijdige uitstroom van oudere werknemers is er beduidend lager dan in andere sectoren. Bovendien is dit systeem goed voor de tewerkstelling. De werkgevers krijgen van de overheid namelijk een toelage als ze voor de vrijgekomen uren bijkomende krachten aantrekken. Iedereen wordt er dus beter van."

Tot slot: zal Femma als organisatie blijvend veranderd blijken als iedereen na het experiment terugkeert naar de orde van de dag? 

Riet Ory: "Anders gaan werken heeft sowieso een duurzaam effect, dat is bekend. De toekomst zal ons leren of dat ook voor minder werken zo is. Maar ik kan me voorstellen dat het voor velen van ons wel eens behoorlijk pijnlijk zou kunnen zijn om weer naar het 36 uur-regime te moeten overschakelen. De buitenlandse proefprojecten leren ons in elk geval dat nogal wat mensen daarna voor een deeltijds contract kiezen." 

 


Lees ook:

Opinie: Politicoloog Carl Devos neemt het op voor de provincie

Begin dit jaar werden verschillende provinciale bevoegdheden zoals welzijn, sport en cultuur overgeb...

Laat je salaris niet afhangen van het lot

Check het salariskompas van vacature.com en ontdek welk loonpakket iemand met jouw profiel mag verwachten.

 

3 tips voor wie zijn carrière een nieuwe wending wil geven

Marieke Genard is als coach en zaakvoerder van het loopbaancentrum Werk met Zin gespecialiseerd in d...

Maak kennis met Victor, hij zoekt voor jou een gepaste job!

Hulp nodig bij het vinden van je droomjob? Victor, de virtuele jobassistent gaat op basis van je antwoorden op zoek naar een job voor jou.

Zo (h)erken je pesterijen op het werk

Schrikwekkend veel mensen krijgen wekelijks af te rekenen met pesterijen op het werk. Maar wat valt ...

Word gevonden

Toon jouw profiel aan meer dan 400 werkgevers die elke dag nieuwe kandidaten zoeken in onze database.

Getuigenissen: zij werden gepest op het werk

Pestgedrag op het werk komt in verschillende vormen voor, van gemene binnensmondse opmerkingen tot o...

Collega's kijken niet weg als ze pesterijen zien

Schrikwekkend veel werknemers in ons land rekenen wekelijks af met pesterijen. Ongeveer 3,5 procent ...

'Iedereen' kan nu gouverneur van Oost-Vlaanderen worden

Jan Briers gaat in oktober met pensioen en dus moet de provincie Oost-Vlaanderen op zoek naar een ni...