Vacature.com

Dennis Dikes, hoofdeconoom Nedbank, dissecteert Afrikaanse economie

“Afrikaanse landen willen géén verhalen meer van inpakken en wegwezen”, zegt Dennis Dikes, hoofdeconoom bij Nedbank, één van de vier grote Zuid-Afrikaanse banken. “Ze willen zaken doen als gelijke partners, via een win-win partnership.”

Gaat het economisch bekeken met Afrika de goede richting uit?
Dennis Dikes, hoofdeconoom bij Nedbank: “Zonder meer. Veel Afrikaanse landen hebben de laatste tien jaren hervormingen doorgevoerd. De kentering heeft ten dele met de schuldvermindering van de Highly Indepted Poor Countries (HIPIC) te maken die er onder impuls van het IMF en de Wereldbank is gekomen. De schulden van een groot aantal landen zijn hierdoor aanzienlijk verminderd. Dit heeft tot betere krediettarieven geleid. De privé-sector zag hier brood in en ging op zoek naar interessante projecten. Door die gunstige wind ging de economische groei in Afrika de laatste jaren flink – met 5 procent - de hoogte in. Een aanzwellende economie trekt natuurlijk nieuwe investeerders aan, waardoor de positieve spiraal wordt versterkt – zonder uit het oog te verliezen dat we wel nog altijd van een zéér zwakke basis vertrekken.”

In welke landen is de groei het meest uitgesproken?
“De 'boom' is spectaculair in Mozambique, Angola en Botswana. Mozambique heeft bijvoorbeeld een lange periode van burgeroorlogen en extreme armoede gekend. Nu het land stabiel is, kent het een zeer sterke economische groei. De economie van Angola groeide in 2005 met 20 procent. Dit jaar verwacht het IMF een groei met 30 procent. Heel grote Afrikaanse economieën, zoals Nigeria en Zuid-Afrika, groeien dit jaar met respectievelijk 6 en 5 procent.”

Zijn er naast stabiliteit andere redenen voor deze groei?
“De Afrikaanse landen hebben zelf begrepen dat het zo niet verder kan. Er is een grote bereidwilligheid om hervormingen door te voeren. De Afrikaanse overheden hebben intergouvernementele initiatieven opgezet om Afrika aantrekkelijker te maken voor investeerders. Er komen ook meer en meer internationale initiatieven om de problemen in Afrika te helpen oplossen, van Tony Blair en Bill Clinton bijvoorbeeld. Tegelijk zijn de prijzen van grondstoffen - olie, goud, koper, uranium - sterk de hoogte ingegaan. Dit resulteert in een revival van de mijnbouw. We beleven een 'boom' van alle ertsen en mineralen. Decennialang was er amper beweging in de kopermijnen in Zambia. Vandaag doen die mijnen hun uiterste best om de grote honger van de Chinese afnemers te stillen. De revival vertaalt zich in een verbeterde infrastructuur die het makkelijker maakt om het kopererts te winnen. De vraag van China is de laatste twintig jaar sterk gestegen.”

Welke 'boom' mogen we nog verwachten?
“Het volgende succesverhaal wordt de groei van de Afrikaanse voedselproductie, vooral veeteelt en gewassen. Het potentieel van Afrika is op dit punt nog quasi niet aangeboord. De infrastructuur is nu nog slecht en de prijzen zijn laag. Maar die zullen binnen afzienbare tijd de lucht ingaan door de sterk groeiende bevolking in Azië. Dit wordt een sterke stimulans voor de boeren in Afrika.”

Vooral in landen met voldoende regenval?
“Ja, maar ook in de landen die relatief droog zijn. Ook daar zal de productie stijgen, omdat de productiemethodes verbeteren. Vandaag is de infrastructuur nog héél slecht. Angola, Zimbabwe en Zambia hebben op dit vlak een zeer groot potentieel. Naast de traditionele landbouwteelt van koffie en cacao, krijgen we ook genetisch gemanipuleerde gewassen. De veeteelt heeft eveneens een enorm potentieel.”

Wat met de aankomende droogte door de opwarming van de aarde?
“Het noorden van Afrika wordt veel droger, het subtropische deel droger. Voor de tropische zones is het nog onzeker of ze droger dan wel natter worden. Maar zelfs als het klimaat droger wordt, krijgen we nog een groei omdat de exploitatie van landbouw vandaag nog quasi nergens staat. Van de groei is nu nog niets te merken. Daarvoor zijn er nog te weinig signalen dat er een prijsstijging op komst is. In de mijnbouw is dat al wel het geval. Als de voedselprijzen de lucht ingaan, verbetert de infrastructuur. De gebrekkige infrastructuur zet vandaag nog een grote rem op de groei.”

Ziet u nog andere lichtpuntjes?
“De retail services zitten in de lift, de bouw van shopping centers bijvoorbeeld. Er is ook een echte 'boom' in het domein van de constructie, de wegeninfrastructuur, banking en mobiele telefonie. Die groei zet door op middellange termijn.”

Waar hinkt Afrika achterop?
“De productie van goederen. Afrika kan vandaag de concurrentie op de wereldmarkt nog niet aan. Dat komt door het tekort aan geschoolde arbeid. Nogal wat Afrikaanse landen hebben bovendien grote moeite met de uitvoer omdat ze niet aan de zee grenzen en geen exporthavens hebben. Zambia ligt bijvoorbeeld in het hartje van Afrika. Uitvoer is dan heel kostelijk én moeilijk. Deze problemen kunnen moeilijk op korte termijn worden opgelost. Maar als het opleidingsniveau stijgt, krijgen we toch weer een ander verhaal.”

Wat is de impact van burgeroorlogen?
“Burgeroorlogen vormen absoluut een groot probleem. De koloniale machten hebben de lijnen op de Afrikaanse kaart getekend en de grenzen van de landen afgebakend. Het gevolg hiervan zijn burgeroorlogen tussen volkeren die noodgedwongen samenleven en hun onafhankelijkheid opeisen. Dit is wel géén hopeloos probleem, kijk naar Zuid-Afrika. Zuid-Afrika slaagt er vandaag in alle neuzen in dezelfde richting te krijgen voor het welzijn van alle Zuid-Afrikanen.”

Wat zijn de gevolgen van de massale intocht van Chinese investeerders?
“De Chinezen hebben duidelijk ontdekt welke waardevolle schatten Afrika te bieden heeft. Ze willen zich van de toevoer van grondstoffen verzekeren en dat is positief. De Afrikaanse landen weten gelukkig met die vraag op een goede manier om te gaan. Ze willen géén verhalen van inpakken en wegwezen. Dat is uitgesloten. De dwingende vraag van de Chinezen heeft wel reeds tot spanningen geleid, ook in Zuid-Afrika. Zopas bracht de Chinese premier ons een bezoek om duidelijk te maken dat China zich niet als een kolonisator wenst te gedragen, maar met ons wil samenwerken. Ik twijfel er niet aan dat er een geurtje van uitbuiting aan vast hangt, maar Afrika doet er beslist zijn voordeel mee.”

Waar zijn de Chinezen vooral in geïnteresseerd?
“In energie en grondstoffen: olie, gas, koper. De Chinezen willen hun voorraden veilig stellen. Toch wordt het geen invasie van de Chinezen in Afrika. Afrikaanse landen willen joint ventures en dat is de manier waarop er wordt samengewerkt. In Zuid-Afrika ligt het bijvoorbeeld voor investeerders niet voor de hand om een voet aan de grond te krijgen.”

Hoe ziet de prognose voor Zuid-Afrika eruit? Wat zijn de snel groeiende sectoren?
De mijnbouw: platinum, ijzererts, goud. We zien ook een 'boom' in de infrastructuur door het Wereldkampioenschap voetbal in 2010. Dit fungeert als een sterke motor. In de buurt van Johannesburg staat een massief spoorproject op stapel. Er worden nieuwe wegen aangelegd en huizen gebouwd. De financiële sector bloeit. We krijgen meer en meer winkelketens en in bepaalde sectoren boomt de fabricatie, bijvoorbeeld in de auto-industrie (BMW, Mercedes).

Welke rol kan Europa spelen? Is een win-win samenwerking mogelijk?
“Ja, natuurlijk. Het komt er vooral op aan het vertrouwen van kandidaat-investeerders te winnen. Sommige bedrijven hadden misschien negatieve ervaringen in het verleden, maar vandaag is er een groot potentieel. Daarnaast is het van groot belang mechanismen weg te werken die schade toebrengen aan de Afrikaanse economie, zoals de landbouwsubsidies in het Westen. Afrika heeft nood aan 'trade' niet aan 'aid'. We willen meer zaken doen, als gelijke partners, in de vorm van een win-win partnership.”

11 landen met groot potentieel
“De landen die reeds volop hervormingen hebben doorgevoerd: Angola, Botswana, Namibië, Tanzania, Mozambique, Mauritius, Oeganda, Zambia en uiteraard Zuid-Afrika. Nigeria heeft een zeer groot potentieel, maar het land lijdt zwaar onder corruptie, en dat is een handicap. Zelfs een land als Congo heeft schitterende perspectieven op het vlak van land- en mijnbouw nu het een wat stabieler regime lijkt te krijgen.”

& 7 landen met sombere toekomst
“Zimbabwe staat bovenaan het lijstje, door het problematische bestuur van Robert Mugabe. Ivoorkust zit verwikkeld in conflicten. Hetzelfde geldt voor Burundi, Rwanda, Mali, Chad, Guinee. Nogal wat landen hebben een gunstig potentieel, maar ze zitten vast in grote conflicten.”

(29-03-2007)