Is Steve Jobs echt een workaholist?

Steve Jobs trok zich onlangs terug uit het management van Apple. Hier en daar lees je dat hij zich ‘kapot zou gewerkt’ hebben, dat hij een workaholist zou zijn. “Steve Jobs werkte gewoon te hard” lees je dan, “hij draaide nooit eens de knop om.”
De analyse van prof. Marc Buelens, Vlerick Management School

Rond de term workaholisme bestaan echter veel misverstanden. Uit de klinische hoek is het al kommer en kwel. Men vergelijkt het dan met drankverslaving, het echte alcoholisme, de onweerstaanbare drang om te werken, tegen beter weten in. De ellende die de workaholisten aanrichten is dan vanuit die bron niet te overzien.

Managementexperts echter hebben een veel genuanceerder beeld van workaholisme. Er zijn drie grote dimensies: op de eerste plaats zal de workaholist vele uren werken, de beschikbare energie en tijd gaat naar het werk. Op de tweede plaats is er een interne stem, een interne gedrevenheid die de workaholist al die uren doet werken. De workaholist doet het omwille van de ‘roeping’, de ‘innerlijke overtuiging’. Wie zeer vele uren werkt omdat hij financiële problemen heeft en twee banen moet combineren is geen echte workaholist. En ten slotte is er nog de dimensie ‘arbeidsvreugde’.

Enthousiast

En hier moeten we twee soorten goed onderscheiden. Je hebt de werkenthousiasteling en de werkverslaafde. Heel veel zogenaamde workaholisten zijn eigenlijk werkenthousiastelingen. Kunstenaars, wetenschappers, sporters, ondernemers, ze werken ontzettend veel en werk staat heel centraal in hun leven, maar ze genieten van de meeste momenten. De echte workaholist echter  is een verslaafde: hij werkt veel, maar hij haat het werk. Hij zou willen stoppen, maar kan niet. Hij verafschuwt zijn werk en weet dat het tot zijn ondergang zal leiden.

Het is zonder meer duidelijk waartoe Steve Jobs behoort. Telkens opnieuw had hij de vrije keuze zich keihard in te zetten voor zijn werk bij Apple, Next, Pixar en later opnieuw bij Apple. En het is duidelijk dat hij het graag deed. Het was een vrije keuze. Net zoals een vader en moeder al die uren werken voor hun kleine kinderen. Niemand noemt ze ‘gezinsverslaafden’.

Gezondheidsproblemen

En kan je ziek worden van te hard te werken? Uiteraard krijg je van overdreven werk geen pancreaskanker. En hoe zeer moraalridders het ook mogen betreuren, er is nog steeds geen verband aangetoond tussen overdreven aantal werkuren en gezondheid. De prijs die je altijd betaalt zijn problemen op het thuisfront. Werk en gezin zijn tot op zekere hoogte communicerende vaten. Maar je wordt er niet ziek van.

Waar je wel ziek van wordt is gebrek aan controle over je werksituatie, uit bittere noodzaak vele uren moeten werken, daar voortdurend geconfronteerd worden met situaties die je niet aankan. Kijk maar naar de vele stress-symptomen bij part-time leerkrachten. Niet het aantal uren, maar de onmogelijkheid de situatie onder controle te krijgen, ondermijnt de psychische en fysische gezondheid.

Meer weten?

Lees ook: Thomas, W.H., Sorensen, K.L. & Feldman, D.C. (2007). Dimensions, antecedents, and consequences of workaholism: a conceptual integration and extension. Journal of Organizational Behavior, 28(1), pp. 111-135.

I.s.m. de Vlerick Leuven Gent Management School