Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

De 360-graden werknemer

Bedrijven gaan niet langer op zoek naar ‘een ervaren secretaresse’, maar eerder naar een vlotte, spontane, creatieve, enthousiaste, dynamische en zelfstandige vrouw, die ook graag in team werkt – als ‘deputy executive office manager’ – en deel wil uitmaken van een hechte ‘familie’.
Door Jan Blommaert

Er zijn geen functies en rollen meer op de arbeidsmarkt, maar wel persoonlijkheden. Die verschuiving gaat gepaard met een omslag, zowel in arbeidsorganisatie als in evaluatie- en controlecultuur.

Voor arbeidsorganisatie betekent dat: een sterke personalisatie van werk, waarbij iemands prestaties gelieerd worden aan karaktersterkte en individuele kwaliteiten. Werknemers krijgen coaching en begeleiding van een groeiend leger psychologen, die hen allerhande trainingen geven om sterker, weerbaarder en soepeler te worden. Arbeidsconflicten zijn dus niet langer te wijten aan de organisatie van het werk – te veel werk voor een persoon, een hoge werkdruk – maar wel aan de geest van de werknemers. Het komt erop neer dat ze, door middel van psychotechniek, tot de grens worden gedreven van wat menselijk mogelijk is.

De nieuwe evaluatie- en controlecultuur dan. Werknemers worden tegenwoordig geëvalueerd op basis van allerhande criteria die niets met hun arbeidsprestaties te maken hebben: voorkomen, contactvaardigheid, enthousiasme, ‘well-being’ … Hun karaktereigenschappen, die getraind worden om aan een extreme werkdruk te kunnen weerstaan, worden net zo goed gecontroleerd en geëvalueerd. Het effect is ‘self-monitoring’: mensen beginnen er in elk aspect van hun leven op te letten dat ze hun werkgever niet ergeren. Ze plooien zich volledig naar zijn eisen.

Een trend die startte als een bevrijding van arbeid uit oude, starre structuren wordt op die manier een nieuw machtsmechanisme, waarin iemands leven en identiteit worden binnengezogen in de arbeidsrelaties en waarin werknemers met elkaar moeten concurreren op – inderdaad – elk aspect van hun persoonlijkheid. Een typische evaluatie klinkt nu, bijvoorbeeld, als volgt: “Je werkt even goed als Anita, maar zij ligt wel beter in de groep en ze rookt niet.”

Zo krijgen we de nieuwe 360 graden werknemer. Die werkt heel hard en goed, maar lijdt ook aan extreme stress, kampt met een burn-out en een gevoel van onzekerheid. Want alles wat we zijn – niet enkel wat we doen – wordt een deel van hoe we presteren. Ons werk is meteen ook onze persoonlijkheid geworden, en neemt ons hele leven in.

Jan Blommaert, co-auteur van het recente boek ‘De 360° werknemer’, is hoogleraar Taal, Cultuur en Globalisering en directeur van het Babylon studiecentrum aan Tilburg University.

(Niet) mee eens?