Toplonen van CEO’s, zijn ze noodzakelijk of overbodig?

Didier Bellens kreeg in 2011 2,6 miljoen euro toegestopt voor het leiden van telecomgigant Belgacom. Pervers vinden sommigen, niet meer dan normaal volgens anderen. De zin en onzin van een toploon.
Door prof. dr. Marc Buelens, Vlerick Management School

1. Leiden lonen tot betere prestaties?

Er is nog ooit echt aangetoond dat hoge lonen van CEO’s bijdragen tot betere prestaties van een bedrijf. Ook  het omgekeerde is nooit aangetoond, namelijk dat hoge lonen zouden leiden tot zwakkere prestaties van het bedrijf.

2. Loon om het loon

De meest plausibele verklaring voor de toplonen die nu worden uitbetaald is hetzelfde als het antwoord op de vraag: waarom werken de Japanners zo hard? Omdat de andere Japanners zo hard werken!  CEO’s worden veel betaald omdat andere CEO’s veel betaald worden. Niet omdat ze over superspeciale genen, kennis of vaardigheden zouden beschikken. CEO’s zijn geen voetballers of popzangers.

3. De marktwaarde

Vaak verwijst men naar de marktwaarde van CEO’s. De markt voor topmanagers is echter een niet-transparante markt. Men geraakt het gewoon niet eens over wat een goede topmanager nu eigenlijk zou moeten doen. Behalve natuurlijk ‘succes’ boeken. Maar het succes van een topmanager ligt per definitie op de heel lange termijn.  Pas nu beseft men ten volle hoe goed Bert De Graeve (VRT) en John Goossens (Belgacom) wel waren. Op het moment van hun optreden waren het vaak controversiële figuren.

4. CEO per opbod

De markt voor de lonen van topmanagers is een opbodmarkt. Headhunters stellen in ‘alle objectiviteit’ vast dat percentiel 50% (de ‘gemiddelde’) CEO zoveel verdient. Maar geen enkel bedrijf wil een ‘gemiddelde’ CEO. Zij willen minstens percentiel 75%. Dat getal wordt dan snel het nieuwe gemiddelde. Op die manier verdienen topmanagers altijd maar meer. Headhunters vinden dit niet erg, want zij worden meestal vergoed als een percentage van het jaarloon. Het is daarom heel verrassend dat een partij die zoveel belang heeft bij de hoge lonen, zo vaak het forum krijgt om de hoge lonen te verdedigen. Het is alsof je aan de melkboer zou vragen of veel melk drinken wel gezond is.

5. Aan de overheid

Als de topmanager een staatsbedrijf leidt wordt de discussie helemaal delicaat.. De meest zinvolle ‘benchmark’ voor overheidsbedrijven zijn de weddes van  model overheidsbedrijven in het buitenland. Men kan dan gaan kijken in Zwitserland, Zweden, Singapore. Uiteraard moet je naar het volledig systeem kijken. Hoe worden ze aangeworven, begeleid, hoe neutraal is de raad van bestuur?

6. 'Trickle down'effect

Voorstellen dat de lonen van CEO’s brutaal worden verlaagd, is vooral weinig populair bij de mensen die rechtstreeks aan de grootverdieners rapporteren, want hun wedde zal dan waarschijnlijk ook omlaag moeten. Er is namelijk een soort ‘trickle down’ effect. De hoge lonen voor de top sijpelen door naar de hogere kaders.

7. Onderhandelen

Er gaan steeds meer stemmen op om het systeem om te draaien. Men zoekt zoveel mogelijk kandidaten die voldoende competent zijn voor de job. En daarna mogen de kandidaten een ‘bod’ doen. Het laagste bod krijgt de job. Headhunters worden dan pas betaald als ze minstens vijf goeie kandidaten hebben gevonden, en niet ‘toevallig’ één enkele die dan samen met de headhunter vanuit een machtspositie onderhandelt.