Maaltijdcheques: handig, winstgevend, overbodig

De discussie over maaltijdcheques laait opnieuw op. Afschaffen en vervangen door een nettovergoeding? Een besparing van 80 miljoen euro, beweert minister Vande Lanotte (SP.A). Niet waar, zegt de Belgische federatie van uitgifte van maaltijdcheques (VIA): de afschaffing zou ons land maar liefst 2,2 miljard euro kosten. Het debat is niet nieuw. Herlees gerust dit stuk uit 2011, dat het systeem van de maaltijdcheques aanklaagt.

===

Als werknemer zal u niet slechter van worden van de elektronische maaltijdcheque, maar achter de schermen vechten werkgevers, handelaars en uitgevers van de cheques intussen een stevig robbertje uit over centen, percenten en tarieven.

Jean-Luc Watteau heeft het wel gehad met de maaltijdcheques. Meer nog, hij aanvaardt ze gewoon niet langer, tot groot ongenoegen van zijn klanten. Watteau staat aan het hoofd van Alpha Sales, een groothandelaar in alcoholische dranken. “Wij leveren uitsluitend aan de horeca, en heel wat van onze klanten betaalden ons in maaltijdcheques die ze eerder zelf van hun eigen klanten hadden ontvangen. De inning en administratieve verwerking van die cheques kost ons evenwel handenvol geld, en dus weigeren we ze nog langer te aanvaarden.”

De markt van de papieren maaltijdcheques wordt al jarenlang volledig gedomineerd door twee grote spelers, die de koek netjes onder elkaar verdelen: Sodexo en Edenred, het vroegere Accor. Zij geven de maaltijdcheques in eerste instantie uit en verkopen die aan de werkgevers. Op dat moment rinkelt de kassa voor hen een eerste maal, want bovenop de nominale waarde van de cheques betalen die werkgevers ook een administratieve meerkost en een verzendingskost. Enkele maanden later, wanneer een horeca-uitbater of winkelier de ontvangen cheques gaat innen bij een van de twee monopolisten, rinkelt de kassa opnieuw. Tenzij het over echt grote spelers gaat, genre Carrefour, Colruyt of Delhaize. De zogenaamde grootdistributie – die door haar marktaandeel uiteraard bijzonder sterk staat - sloot immers al in 1994 een deal met de uitgevers van de maaltijdcheques. Zij betalen geen commissie bij inning van de maaltijdcheques en lijden dus geen cent waardeverlies. Voor de kleinhandelaar die maaltijdcheques gaat innen, liggen de kaarten totaal anders: zij betalen een commissie die afneemt naarmate ze langer op hun centen willen wachten.

“Nogal wat kleinhandelaars en kmo’s durven de maaltijdcheques niet te weigeren, uit angst klanten te verliezen,” legt Jean-Luc Watteau uit. “Om de extra kosten voor de inning ervan te ontlopen, stappen ze dan op hun beurt met de ontvangen maaltijdcheques naar een groothandelaar en betalen daarmee dan hun leveringen. Finaal zijn wij dus het kind van de rekening. De commissies die we bij Sodexo of Edenred moeten ophoesten, lopen op naarmate we onze  centen sneller willen. Kan je een maand lang wachten op je geld dan kost dat je ‘maar’ 0,35 procent extra. Flink wat kmo’s zitten nog altijd in dat systeem. Wie binnen acht werkdagen betaald wil worden, moet al 1,5 procent extra neertellen, voor betalingen binnen drie werkdagen is de meerkost zelfs 2,5 procent. Voor grote bedragen loopt het verlies dus aardig op, en in dat systeem weiger ik nog langer mee te draaien.”

Duopolie

Dat de maaltijdcheques Sodexo en Edenred niet bepaald windeieren hebben gelegd, mag ook blijken uit het enthousiasme waarmee ze zich enkele jaren terug op de nieuwe ecocheques stortten. Een markt die ze intussen ook netjes onder hun tweetjes hebben verdeeld en waarin de kosten voor de handelaars vaak zelfs oplopen tot 5 procent van het ontvangen bedrag.

Goed drie jaar geleden besloot Jean-Luc Watteau de gevolgen van de feitelijke duopolie van Sodexo en Edenred aan te vechten voor de rechtbank. Vanuit de overtuiging dat er geen enkel economisch of juridisch argument bestaat om dit soort commissies te rechtvaardigen. “De uitgifte van de maaltijdcheques is al betaald door de werkgever die de cheques uitkeert aan zijn medewerkers. Waarom zouden Sodexo of Edenred daar dan nog eens een extra commissie op moeten heffen? Daarnaast voelen we ons ook gediscrimineerd ten opzichte van andere bedrijven, die hun maaltijdcheques volledig kosteloos kunnen innen. De grootdistributie kon de dans ontspringen door te dreigen met een volledige boycot: mochten de Carrefours of Colruyts van deze wereld niet langer maaltijdcheques aanvaarden, dan is de kans niet denkbeeldig dat het hele systeem op korte tijd in elkaar klapt. Dat beseften de uitgevers  zelf ook maar al te goed, en dus sloten ze een deal af met de grootdistributie.”

“Puur juridisch gezien waren onze argumenten om de bewuste commissie aan te vechten tweeledig”, legt Watteau’s advocate Sandra Gobert uit. “Enerzijds argumenteren we dat een maaltijdcheque niets meer is dan een betalingsmandaat, waarop nergens vermeld staat dat je bij inning van die cheque een commissie zou moeten betalen. Daarnaast klagen we ook het misbruik van machtspositie aan: Edenred en Sodexo leggen ongelijke voorwaarden op voor gelijke prestaties.” In eerste instantie werd de klacht van Alpha Sales door de rechter van tafel geveegd met het argument dat men nergens kan aantonen dat beide uitgevers van maaltijdcheques daadwerkelijk een machtspositie zou hebben. “Inhoudelijk werd onze klacht totaal niet onderzocht, we hebben dus prompt beroep aangetekend tegen deze beslissing”, klinkt het.

Concurrentie

In het licht van al wat voorafgaat, worden het maandenlange uitstel en getouwtrek rond de invoering van de elektronische maaltijdcheque plots zeer begrijpelijk. Niet in het minst als je weet dat dagelijks één Belg op vier in contact komt met maaltijdcheques. Met andere woorden: zelfs à rato van amper 5 euro per cheque genereren de maaltijdcheques al een dagomzet van 12,5 miljoen euro. Dat is geen klein bier, en de twee bedrijven die de markt tot vandaag volledig domineerden, zijn dan ook van plan hun huid duur te verkopen.

“Heel binnenkort buigt de erkenningscommissie zich over de dossiers van de kandidaat-uitgevers. Zoals de kaarten nu liggen zullen de twee spelers die vandaag de markt van de papieren maaltijdcheques volledig domineren dan het gezelschap krijgen van twee nieuwkomers”, bevestigt Ortwin De Vliegher, woordvoerder van minster Van Quickenborne. “Het heeft er dus  alle schijn van dat er een pak meer concurrentie komt in de sector.”

Bij Unizo, dat de belangen van de kleine zelfstandigen verdedigt, reageren ze voorlopig nog bijzonder afwachtend. “Het lijkt haast onvoorstelbaar, maar geen enkele federale administratie is vandaag bevoegd om de kosten die de uitgevers van de papieren maaltijdcheques aanrekenen te controleren”, vertelt juridisch adviseur Lieven Cloots. “Sodexo en Edenred konden die tarieven voor werkgevers en handelaars dus eigenhandig vastleggen. Voor potentiële nieuwe spelers was het al die jaren ook haast onmogelijk om zich op die markt te begeven. In de eerste plaats omdat je werkgevers dan moest overtuigen een stap in het onbekende te zetten, door van uitgever te veranderen en met een absolute nieuwkomer in zee te gaan. Daarnaast vereist de levering en verwerking van zoveel miljoenen maaltijdcheques ook een behoorlijke expertise en een stevige helpdesk, zodat de investering voor nieuwkomers ook al niet min was. In die zin is de komst van de elektronische maaltijdcheque dus absoluut een goede zaak. Zonder die stap was er wellicht nooit concurrentie gekomen. Veel van onze leden – reken maar  80 procent van de kmo’s - hebben gelukkig wel nog kunnen profiteren van het oude systeem waarbij er geen extra kosten verbonden waren aan de inning van de maaltijdcheques als ze bereid waren drie weken op hun centen te wachten. Voor de meer recente contracten was ook dat niet meer het geval: daar eisten Sodexo en Edenred altijd boter bij de vis.”

Toch is de kans dat het gunsttarief - waarvan vele kmo’s nu nog altijd genieten - naadloos wordt overgenomen bij de invoering van de elektronische maaltijdcheques zo goed als onbestaande. Lieven Cloots: “Alle contracten moeten nu natuurlijk opnieuw onderhandeld worden. Het probleem daarbij is dat het nieuwe KB uitdrukkelijk aanstipt dat alle elektronische maaltijdcheques binnen de twee dagen aan de handelaar moeten worden uitbetaald. In praktijk komt dat er dus op neer dat alle handelaars voortaan voor die ‘dienst’ zullen moeten gaan betalen.”

De woordvoerder van minister Van Quickenborne bevestigt een en ander: “De totale kostprijs voor de handelaar mag niet hoger oplopen dan bij de papieren versie. Alleen zitten in die totale prijs ook factoren zoals de administratieve verwerking, het risico op diefstal of fraude en de verzendkost van de cheques vervat. Het is finaal aan de kandidaat-uitgevers om aan te tonen dat het kostplaatje dus zeker ook niet hoger zal uitvallen dan in het verleden. Natuurlijk is het wel zo dat, als een handelaar nu veel sneller over zijn centen kan beschikken dan vroeger, dat economisch gezien ook een zekere waarde heeft.”

Ook Jean-Luc Watteau heeft zijn bedenkingen. “Sodexo en Edenred eisen nu ook van de grootdistributie dat die zich, met het oog op de inning van elektronische maaltijdcheques, opnieuw bij hen zouden registreren. Een nieuw contract, dat betekent dus mogelijk ook commissies of verwerkingskosten voor de grootwarenhuizen. Daar is het laatste woord dus zeker nog niet over gezegd. Wat me evenwel nog veel meer tegen de borst stuit, is het gegeven dat Edenred en Sodexo het geld dat ze daarbij ontvangen gewoonweg op een soort individuele klantenrekening willen overschrijven. Ook de werkgevers die maaltijdcheques willen uitreiken aan hun medewerkers zullen over een dergelijke rekening moeten beschikken, en daarop dus ook kosten betalen. Met andere woorden: bij elke transactie van alle betrokken partijen zal de kassa rinkelen, en de facto gaan Accor en Sodexo zich min of meer als een bank gedragen.”

 

In cijfers

60 miljoen euro

De markt van de maaltijdcheques is wekelijks goed voor zowat 60 miljoen euro.

2,5%

Voor kmo’s die hun maaltijdcheques binnen de drie werkdagen willen innen bij Sodexo of Edenred is de meerkost 2,5 procent.