Loonbeslag: werken om je schulden te betalen

Bij steeds meer werknemers wordt een stuk van hun loon ingehouden, zodat ze hun schulden kunnen afbetalen. Loonbeslag komt ook almaar vaker voor om achterstallige alimentatie te vorderen. Een schrijnend verhaal over een van de laatste taboes op de werkvloer.

De 39-jarige Xavier (*) bekleedt een salesfunctie in een multinational, heeft een mooi nettoloon van 2.100 euro per maand, maar houdt daar telkens slechts 1.400 euro van over. Hij kwam namelijk in zwaar financieel weer terecht na zijn scheiding. “Ik maakte gestaag carrière, tot het gevecht met mijn ex me onderuit haalde. De rechter besliste dat ik een maandelijkse alimentatie van 700 euro moest betalen voor onze drie kinderen. Dat is een derde van mijn nettosalaris. Mijn ex-vrouw gebruikte vervolgens een deel van dat alimentatiegeld om advocaten te betalen die mij het leven zuur maakten. Intussen bleef ik schulden opstapelen. Ik had al mijn reserves immers opgebruikt voor de verbouwing van ons vroegere huis. Even heb ik een gewone arbeidersjob overwogen, zodat mijn ex niet zoveel meer kon afnemen, maar dat hebben mijn ouders me uit het hoofd gepraat. Toen ik mijn nieuwe appartement betrok, had ik enkel nog een tafel, een vork en een lepel die ik van mijn zus had gekregen. Gelukkig heb ik snel daarna iemand leren kennen. Samen slaan we er ons door. Maar iemand die hier alleen door moet, belandt in de armoede.”

Xavier heeft altijd trouw de alimentatie betaald, zodat de rechter geen beslag hoefde te leggen op zijn loon. Bij de 46-jarige Jan (*), die projectwerk doet in middelgrote bedrijven, is dat wel het geval. Enkele jaren geleden werd hij geconfronteerd met een loonbeslag van ruim 1.200 euro per maand, door toedoen van zijn ex-partner. Ook hij had een vechtscheiding achter de rug en werd verplicht om een alimentatie van liefst 1.000 euro te betalen. “De rechtbank oordeelde dat ik dat als zelfstandige zeker zou kunnen. Toen dat niet het geval bleek, werd mijn inboedel in beslag genomen. Ik speelde zowat alles kwijt. Gelukkig zie ik mijn kinderen nog regelmatig.”

Loonbeslag komt almaar vaker voor, als gevolg van het stijgende aantal echtscheidingen en van het feit dat steeds meer werknemers hun (belasting)schulden niet kunnen betalen. Mieke Boschmans, teammanager van de afdeling Looninhoudingen bij SD Worx, volgt die evolutie ruim vijf jaar op. “Sinds 2008, toen de crisis uitbarstte, neemt het aantal looninhoudingen snel toe, van 8.300 in 2008 naar 11.610 nu.” Boschmans vermoedt dat die stijging ook te wijten is aan het feit dat financiële instellingen sneller dan vroeger reageren als een afbetaling niet tijdig gebeurt.

Van de 700.000 Belgische werknemers van wie HR-dienstenleverancier SD Worx de loonadministratie opvolgt, worden er 6.393 geconfronteerd met loonbeslag. Met andere vormen van looninhouding erbij gaat het al om 11.610 werknemers. Stuk voor stuk mensen die ogenschijnlijk goed hun brood verdienen, maar in werkelijkheid moeten vechten om de eindjes aan elkaar te knopen.

Opslag? Nee, laat maar

Wie zijn financiële autonomie sterk ingeperkt ziet, durft radicaal uit de hoek te komen, weet sociologe Daniëlle Dierckx van de Universiteit Antwerpen. “Elke dag moeten werken, maar niet over je salaris kunnen beschikken: als je daar goed over nadenkt, is dat absurd. Mensen die dat plots beseffen, belanden meer dan eens in de schemerzone tussen een reguliere job en zwartwerk, of ze verdwijnen in de anonimiteit. Eén prioriteit blijft evenwel altijd overeind: de zorg voor de kinderen.”

Dat loonbeslag nefast is voor de motivatie, daar kan Jan over meespreken: “Ik ben niet meer geïnteresseerd in een loonsverhoging, want die gaat toch integraal naar mijn ex. Ik heb mijn baas gevraagd om mij opslag in het zwart te geven, maar hij weigerde. Om al mijn onkosten, zoals de huur en de verwarming, te kunnen blijven betalen, moet ik dus ware heksentoeren uithalen.”

Ook Mieke Boschmans van SD Worx hoort wel eens dat werknemers een promotie of een loonsverhoging weigeren, nadat ze geconfronteerd werden met loonbeslag: “Begrijpelijk, maar wel kortzichtig. Als je opslag krijgt, kan je namelijk sneller je schulden afbetalen en zal je ook sneller weer over je volledige nettoloon kunnen beschikken.”

Taboe

Loonbeslag is duidelijk geen gespreksthema voor aan de koffieautomaat op het werk. “Buiten de mensen van de personeelsdienst, die de loonbetalingen opvolgen, weet er niemand van mijn loonbeslag”, getuigt Jan. “Ik heb enkele collega’s verteld dat ik in een echtscheiding zit, maar over mijn loonbeslag spreek ik niet. Buiten mijn familie en enkele naaste vrienden is niemand op de hoogte. Je zal het ook niet aan mij zien. Ik ben het intussen gewoon geworden om met advocaten en deurwaarders opgescheept te zitten. Daar krijg je een dik vel van.”

“De manier waarop over loonbeslag wordt gecommuniceerd in een bedrijf is heel belangrijk”, zegt professor Daniëlle Dierckx. “Als de leidinggevenden er op een integere manier mee omgaan, heeft dat minder gevolgen op de relaties tussen collega’s. Meestal is de persoon die met loonbeslag te maken krijgt enorm beschaamd als de collega’s van zijn situatie op de hoogte gebracht worden. Conclusie is dus dat de directie er best over zwijgt.”

In grotere ondernemingen is loonbeslag een dagdagelijks fenomeen, weet Mieke Boschmans. “Sommige bedrijfsleiders gaan er heel sociaal mee om en willen de betrokken medewerkers begeleiden. Een enkele keer neemt de werkgever de schulden van een werknemer over, mits er afspraken worden gemaakt over het terugbetalen ervan. Andere ondernemingen zien loonbeslag dan weer als een zware last: zij vinden het niet normaal dat zij worden geconfronteerd met een probleem tussen een medewerker en zijn ex, of zijn schuldeiser.”

Toch biedt werken een houvast in de zwarte periode die met loonbeslag gepaard gaat, vindt Xavier: “Voor mij was het belangrijk dat ik te allen tijde kan vertrouwen op mijn werkgever. Ik heb op het werk snel gesignaleerd dat ik in een echtscheiding verwikkeld was. De tegenslag kwam hard aan. Gedurende vier, vijf maanden was ik van de kaart. Futloos, depressief zelfs. Mijn oversten en collega’s toonden begrip, tot op zekere hoogte. Als je door een diep dal gaat, functioneer je uitaard niet zoals het moet. Enkele negatieve evaluaties waren het logische gevolg, zodat ik een salarisverhoging en enkele bonussen moest missen en mijn financiële toestand nog moeilijker werd.”

Loonbeslag blijft natuurlijk niet eeuwig van kracht. Iemand die er langer dan vijf jaar mee wordt geconfronteerd, is al een uitzondering. Xavier en Jan kijken dan ook al volop naar de toekomst. Niet alleen Xavier, maar ook Jan heeft een nieuwe vriendin: “Zij geeft me veel steun. Eigenlijk voorziet ze in mijn levensonderhoud. Onze plannen om samen een woning te kopen, moesten we opbergen omwille van het loonbeslag dat me werd opgelegd. Toch begint het er stilaan beter uit te zien. Mijn kinderen worden ouder en beginnen in te zien dat de scheiding niet mijn fout was. Ik moet nog drie jaar op de tanden bijten. Waarschijnlijk ben ik een volhouder.”

Ook Xavier zoekt nieuwe perspectieven: “Ik ambieer geen hogere functie meer. Bovendien ben ik de files rond Brussel grondig beu. Ik ben dan ook actief op zoek naar een andere baan. Op die manier wil ik definitief breken met het verleden. Het bureau waar ik nu zit, herinnert me te veel aan een donkere periode in mijn leven.”

(*) Fictieve namen.

 

Wie moet een stuk van zijn loon afstaan?

  • Meer mannen (1,77%) dan vrouwen (0,82%)
  • Meer arbeiders (2,17%) dan bedienden (0,75%)
  • Meer Walen (2,34%) dan Brusselaars (1,55%) en Vlamingen (1,18%)

(Berekening op basis van de 700.000 beroepsactieve Belgen waarvan SD Worx de loonadministratie doet.)

 

2.200 euro verdienen = 800 euro afgeven

Bij loonbeslag stort je werkgever een deel van je nettoloon (inclusief 13e maand, vakantiegeld, premies, commissielonen, betaalde feestdagen en sociale uitkeringen) door aan je schuldeiser. Dit kan niet zonder een vonnis van de rechtbank, of een akte die dezelfde kracht heeft als een vonnis. In het geval van belastingschulden kan de FOD Financiën evenwel een gerechtelijke invordering opstarten zonder vonnis van de rechtbank. Het is een gerechtsdeurwaarder die voor de uitvoering van de gerechtelijke invordering zorgt.

Een schuldeiser kan nooit beslag leggen op je volledige nettoloon. Sinds 1 januari 2013 gelden de volgende bedragen:

Netto maandloon

Loonbeslag

Van 0 tot 1.059 euro

0 euro

Van 1.059 tot 1.138 euro

maximum 15,8 euro

Van 1.138 tot 1.255 euro

maximum 35,1 euro

Van 1.255 tot 1.373 euro

maximum 47,2 euro

Boven 1.373 euro

het bedrag boven 1.373 euro

Met andere woorden: loonbeslag wordt pas echt van tel voor werknemers die minimaal 1.373 euro per maand verdienen. Iemand die bijvoorbeeld iets meer dan 2.000 euro netto per maand verdient, ziet zijn inkomen drastisch terugvallen.