Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Actua - Nieuwe loonnorm remt salarisverhoging deels af

De regering van ‘lopende zaken’ was iedereen te vlug af: het koninklijk besluit met de loonbeperking was er voor men er erg in had. Bedrijven die hun mensen iets meer willen geven, zullen heel creatief uit de hoek moeten komen.



Het nieuwe koninklijk besluit (KB) kwam als een donderslag bij heldere hemel. “Vele spelers hadden verwacht dat de regering niet zou tussenkomen omdat ze in ‘lopende zaken’ is”, analyseert Bart Vanschoebeke, advocaat van het bureau Claeys & Engels. “Daarom waren wij verbaasd toen er op 25 maart een ontwerp van koninklijk besluit klaar lag en naar de koning gestuurd werd ter ondertekening. De hele ministerraad, dus ook de socialistische eminenties, had dit KB goedgekeurd. Op 1 april stond het al in het Staatsblad en was het wet. De regering heeft snel ingegrepen en is verder gegaan dan bij vroegere tussenkomsten toen de normen indicatief waren. Nu is de loonnorm bindend.”

0,3% reële loonstijging

De Centrale Raad voor het Bedrijfsleven had 3,9% voorop geschoven voor de barema- en de indexverhogingen over twee jaar, plus 0,3% reële loonstijging; dus samen 4,2%. De regering heeft zich hierop gebaseerd: ze geeft geen indexverwachtingen, maar bepaalt als reële stijging van de loonkosten voor een bedrijf 0 procent voor 2011 en 0,3% voor 2012.
“Voor dit jaar verwachten sommige sectoren twee indexsprongen. Door de stijgende inflatie ziet het er naar uit dat de automatische indexering boven 5% zal uitkomen”, schat Bart Vanschoebeke. “Die zullen zonder probleem doorgerekend worden aan de werknemers. Ook de baremaverhogingen die vastliggen in de cao’s en in individuele overeenkomsten, kunnen uitgevoerd worden.” Nieuwe systemen invoeren of toepassen mag dan weer niet. Omdat de index volledig van kracht blijft en de baremaverhogingen doorgaan, is de loonnorm dus geen ramp voor de werknemers. De gewone werknemer behoudt dus grotendeels zijn koopkracht, wat een grotere loonstijging betekent dan in vele buurlanden.

Hoe moet die reële loonblokkering nu becijferd worden? Voor het hele bedrijf of per individuele werknemer? Bart Vanschoebeke: “Dit is niet zo duidelijk. Een bedrijf moet wellicht de loonkosten over 2009 en 2010 nemen en daar het gemiddelde per werknemer van berekenen. Zo komt het tot gemiddelde loonkosten die dit jaar niet mogen aangroeien en volgend jaar met +0,3%. Bijvoorbeeld, als een bedrijf in 2009 en 2010 hoge bonussen heeft toegekend, kan het die in 2011 fors beperken en de gecreëerde ruimte gebruiken om hier en daar een salaris te verhogen. Dat mag. De werkgever moet er alleen op letten dat de globale loonkosten van zijn bedrijf onder controle blijven.”

De wet op de loonmatiging uit 1996 voorziet wel enkele uitzonderingen. Bepaalde werknemersparticipaties in cash of aandelen en de bijdragen voor de 'sociale' pensioenplannen vallen buiten de loonnorm. Als de werkgever extra voordelen toekent in dergelijke pensioenplannen, worden die niet aangerekend op zijn marge. Ook nieuwkomers ontspringen logischerwijze de dans. Hun salaris valt buiten de nieuwe loonnorm.

“Heel veel klanten, werkgevers meestal, klagen omdat ze na de crisisjaren eindelijk over de financiële middelen beschikken om loonsverhogingen toe te kennen. Ze willen die gebruiken om trouwe en essentiële medewerkers te belonen en aan zich te binden. Nu kan dat niet of ze dreigen de loonnorm te doorbreken”, aldus Bart Vanschoebeke. “Ze zitten de komende twee jaar in een korset en begrijpen dat niet. In de filialen van multinationale bedrijven zucht men: hoe krijgen we dit verkocht aan onze hoofdkwartieren in Amerika en Duitsland nu daar salarisplannen met wereldwijde impact en verhogingen zijn goedgekeurd?
En hoe leg je uit dat indien er dit jaar een herstructurering is met een sociaal plan vervat in een cao waardoor door de ontslagpremies de loonkosten tijdelijk verhogen, het plan eigenlijk niet bestaat? Want het is absoluut nietig.”

Vermaledijde bonussen

Alle bonussen, zelfs de superbonussen van topmanagers, vallen onder de loonnorm en worden er op aangerekend, op voorwaarde dat het een element van de loonkosten betreft. De manager moet dus het statuut van werknemer hebben. Is die zelfstandige of werkt die via een vennootschap, dan kan hij vrij gemakkelijk aan de loonnorm ontsnappen. Bart Vanschoebeke: “Indien de onderneming in 2009 en 2010 veel bonussen heeft toegekend, kan ze die gedeeltelijk afschaffen en andere parafiscaal interessantere voordelen toekennen. Op die manier kan de onderneming een marge creëren om hier en daar toch een verhoging toe te staan. De werkgevers zullen dit jaar sowieso creatiever moeten omgaan met de brede waaier aan extralegale voordelen. Ik vermoed dat technieken die in onmin geraakt zijn, weer de kop zullen opsteken. Zoals werknemers meer laten participeren in het kapitaal van de onderneming of de dure bonussenplannen vervangen door de goedkopere bonuspensioenplannen.”

Als werknemers en werkgevers een sociaal akkoord sluiten dat grotere loonstijgingen voorziet dan de loonnorm, is dat akkoord in principe onwettelijk. Maar de wet voorziet enkel in een sanctie wanneer de overschrijding van de loonnorm het gevolg is van overeenkomsten op nationaal, sectoraal of ondernemingsvlak. Een overschrijding van de marge door een eenzijdige toekenning van gigantische bonussen kan op zich niet leiden tot een sanctie.
“De wet is zo lek als een zeef”, weet een andere jurist. “De gaten zijn groter dan de kaas, als is het maar omdat onduidelijk is wat de loonkosten precies inhouden en hoe je de loonnorm precies moet berekenen. Over de periode 1997-1998 was er eveneens een dwingende loonnorm van 6,1 %, inclusief index en baremaverhogingen. Alhoewel er dan naar verluidt een aantal pv's zijn opgesteld, is er niet één die tot vervolging leidde. Er zijn dus geen administratieve geldboetes opgelegd."

Het Merkel-effect

Vandaag is Guy Cox, de man die in 1996 de kabinetschef was van Miet Smet, directeur-generaal van de afdeling ‘collectieve arbeidsbetrekkingen’ van het ministerie van Tewerkstelling. Hij mag uitvoeren wat de regering besliste. Dit is geen cadeau: er worden vele akkoorden afgesloten die allemaal moeten gecontroleerd worden of ze al dan niet strijdig zijn met de wet.
Daarnaast staat er in de wet ook een 'bijsturingsmechanisme' indien na één jaar blijkt dat de loon is overschreden voor de hele Belgische economie. Maar dat is nog nooit toegepast. “De loonnorm is dus een verkeerd instrument om de lonen echt in toom te houden. Je kan er politiek en moreel alle kanten mee op", aldus een sociaal onderhandelaar.

Er zijn dus flink wat conflicten op komst naar aanleiding van de loongesprekken in de sectoren en de bedrijven die nu op gang worden getrokken? “Dat zou je verwachten”, horen we bij de vakbonden. “Maar de administratie ‘Tewerkstelling’ heeft al laten verstaan dat akkoorden die echt over de schreef gaan, niet algemeen verbindend zullen verklaard worden. De paritaire comités hebben het ordewoord gekregen om de wet te respecteren.”

Na de uitval van de Duitse bondskanselier Angela Merkel tegen het Belgische indexsysteem, beseft de Wetstraat dat ook in ons land de lonen in toom moeten gehouden worden. “Europa heeft de politici duidelijk gemaakt dat een loonstijging groter dan de toename van de economische productiviteit niet meer kan. En dat was de voorbije jaren wel het geval dank zij de index”, horen we van een politicus. “Binnen het ACV groeit het besef dat, als de lonen weer de pan uitswingen, het gedaan is met de Belgische index. En dat wil de christelijke vakbond vermijden. Daarom moeten de nieuwe loonakkoorden de stijging in de hand houden.”

Hebben de vakbonden zich zelf in de voeten geschoten, door het Interprofessioneel Akkoord (IPA) te verwerpen? Met het IPA dat op tafel lag, hadden ze in de sectoren en de bedrijven over meer onderhandelingsruimte beschikt om iets uit de brand te slepen.
“Heel dit verhaal heeft vele dubbele lagen”, getuigt een kenner van het sociaal overleg. “In dit onderhandelingsspel wordt er veel meer beslist vanuit de buik dan vanuit tactische berekeningen. Daarom zou je denken dat de vakbonden zich lelijk misrekend hebben.”

Al lachen de vakbonden waarschijnlijk in hun vuistje, want de welvaartsaanpassing van de sociale uitkeringen en de vervangingsinkomens, die bovenop de index komt, die binnen het IPA op 60% was gezet, is door de regering opgetrokken naar 100%. Hier hebben de vakbonden hun grote vis binnengehaald.