3 hamvragen over de maaltijdcheques

Het systeem van de maaltijdcheques komt met de regelmaat van de klok onder vuur te liggen. De cheques lijken nochtans het meest verspreide extralegale voordeel onder de Belgische werknemers. Maar wie wordt daar eigenlijk beter van? En is onze privacy in gevaar?

1 - Wie wordt er nu beter van de maaltijdcheques?

In theorie heeft het er veel van weg dat de overheid haar lesje wel geleerd heeft: in tegenstelling tot wat ooit bij de papieren maaltijdcheques gebeurde, moeten de kandidaat-uitgevers van de elektronische maaltijdcheques nu vooraf een erkenning aanvragen bij de FOD Economie. Een erkenningscommissie bekijkt of alle voorwaarden uit het KB worden nageleefd en hakt dan uiteindelijk de knoop door. Zoals de kaarten nu liggen zullen Sodexo en Edenred binnenkort wellicht het gezelschap krijgen van twee nieuwe spelers op de markt. “Dat lijkt weinig in een dergelijk belangrijke markt, maar onderschat de noodzakelijke investeringen hiervoor niet”, klinkt het bij Unizo. “Denk maar aan een performant informaticasysteem en een goed callcenter.”

In tegenstelling tot Sodexo en Edenred maken de twee nieuwkomers in hun voorwaarden geen gewag van een soort forfaitaire abonnementkost voor aangesloten handelaars. Zij hebben het enkel over een commissie per betaling die de handelaars zullen ontvangen. De twee traditionele spelers hanteren een forfait én een vaste kost per transactie, al ligt die dan natuurlijk iets lager dan de kost per transactie die beide nieuwkomers voorstellen. Toch ziet het er nu naar uit dat de twee nieuwkomers op het einde van de rit voor de handelaars een stuk goedkoper zullen uitvallen. Of er dan ook een einde zal komen aan de bestaande discriminatie van de kmo’s tegenover de Carrfours of Colruyts van deze wereld lijkt dan weer hoogst twijfelachtig. De uitgevers worden dan wel verplicht om hun nieuwe tarieven voor de handelaars vooraf bekend te maken, niets kan hen beletten om achteraf met de grote jongens aan tafel te gaan en met hen speciale – lees goedkopere – tarieven te onderhandelen. “Op dat vlak maken we ons helemaal geen illusies,” stelt ook Lieven Cloots. “Wij zullen nooit weten wat Carrefour betaalt voor de verwerking van zijn maaltijdcheques. Het staat iedereen natuurlijk ook vrij om geen maaltijdcheques te aanvaarden. Naarmate meer handelaars van oordeel zijn dat het prijskaartje voor de inning ervan te hoog oploopt en dus afhaken, schieten de uitgevers zichzelf ook vaker in de voet. Dat is overigens exact wat we de voorbije jaren ook met de ecocheques vaststelden: afhankelijk van het totale aantal moet de werkgever 5 tot 7 procent commissie ophoesten. Daar moet je dan ook nog eens de verzendingskosten van 20 euro per verzending aanrekenen. Heel wat werkgevers zien dat niet meer zitten en willen die cheques dus niet meer bestellen. De handelaars die ecocheques aanvaarden, betalen overigens ook 3 tot 5 procent kosten, met daarbovenop nog 10 euro per verzending. Ook daar leeft dus flink wat ongenoegen.”

De grote onbekende blijft vandaag het prijskaartje dat er voor de werkgevers aan de nieuwe elektronische cheques zal vasthangen. Sodexo en Edenred lossen daarover geen details. Meer nog, bij Edenred geven ze grif toe dat die tarieven nog kunnen worden aangepast “in functie van wat de concurrentie voorstelt.” Die nieuwkomers kijken voorlopig natuurlijk ook de kat uit de boom. “Finaal draait het allemaal om die werkgevers”, aldus nog Lieven Cloots. “Wil je als uitgever een stevig deel van de markt veroveren, dan komt het er op aan zo veel mogelijk grote bedrijven ervan te overtuigen om met jou als uitgever in zee te gaan. Dat doe je enerzijds op basis van je tarief naar die werkgevers toe en anderzijds op basis van een goede service. Omgekeerd schiet je er als uitgever van maaltijdcheques niets mee op als je er wel in slaagt veel handelaars voor je kar te spannen, maar geen bedrijven vindt die jouw cheques willen verdelen. Vanuit die optiek is het niet onbegrijpelijk dat er op dat vlak voorlopig windstilte heerst. Toch kunnen de uitgevers niet voorbij aan het feit dat ze sowieso niet boven de prijs van de papieren cheques mogen gaan. Op dat vlak is het nieuwe KB heel formeel.” Al valt het te betwijfelen of die ‘beperking’ nu zo dramatisch is voor de uitgevers: de tarieven en commissies die ze de voorbije jaren hanteerden voor bedrijven en handelaars hebben ze volledig zelf kunnen bepalen. De kans dat ze daar hun broek aan scheuren, is dus onbestaande. “Dat klopt maar gedeeltelijk”, reageert woordvoerster Marie Cordiez van Edenred. “De wetgever verplicht ons om bedrijven die hun elektronische maaltijdcheques willen innen binnen een termijn van twee dagen te betalen. Voor ons is dat, in vergelijking met de huidige situatie, een belangrijk financieel verlies. Het is dus niet onlogisch dat iedereen in de toekomst een commissie zal moeten neertellen, zowel de kleinhandelaars als de grootdistributie. Al geef ik grif toe dat daarover momenteel nog zwaar onderhandeld wordt.”

2 - Komt uw privacy in het gevaar door de elektronische maaltijdcheque?

Marketeers overal te lande wrijven zich nu al verlekkerd in de handen bij het idee dat ze toegang zouden krijgen tot een schat aan informatie rond het koopgedrag van zowat 1,2 miljoen landgenoten uit de meest diverse sectoren. In de wetenschap dat de ‘elektronische maaltijdchequekaart’ gekoppeld zal zijn aan een individuele rekening die beheerd wordt door de uitgevers van de cheques, lijkt enige bezorgdheid daarover niet echt overbodig. “Daar heb je zeker een punt”, geeft Jan Vansevenant van de Privacy-commissie ook toe. “In theorie moet je als gebruiker altijd toestemming verlenen om informatie over je koopgedrag door te spelen aan bijvoorbeeld een direct marketingbedrijf. In praktijk zetten gebruikers vaak al hun krabbel onder een toestemming om zowat alle persoonlijke informatie door te spelen aan Jan en alleman in ruil voor een gratis balpen. Het lijdt geen twijfel dat deze gegevens voor vele marketeers een ware goudmijn kunnen zijn om zogenaamde profielen op te stellen. Via die profielen kunnen bedrijven dan gerichte reclame doorsturen aan individuele consumenten. Wij kunnen wel optreden tegen mogelijk misbruik, maar dat gebeurt altijd pas achteraf, na een concrete klacht. En om eerlijk te zijn: je moet al behoorlijk assertief zijn en stevig in je schoenen staan om die stap te zetten.”

Bij Edenred, wereldwijd marktleider in voorafbetaalde dienstencheques, benadrukt woordvoerster Marie Cordiez dat de gebruikersgegevens wettelijk gezien onder geen beding mogen worden doorverkocht aan andere bedrijven. Toch zit er een fors uit de kluiten gewassen adder onder het gras. Edenred biedt de gebruikers van de maaltijdcheques namelijk ook de mogelijkheid om lid te worden van de ‘Beneficio Club’. “Wie lid wordt van die club kan van allerlei voordelen genieten”, klinkt het. Tegelijk geven de leden van die club Edenred ook toestemming om hun uitgebreide persoonsgegevens door te verkopen aan andere bedrijven. En het valt natuurlijk niet geheel uit te sluiten dat daar ook wel eens direct marketingbedrijven tussen zouden kunnen zitten. Of wat had u anders gedacht?

3- Moeten we de maaltijdcheques niet gewoon afschaffen?

Zo mogelijk nog fundamenteler in heel dit debat: waarom zou de overheid het systeem van de maaltijdcheques nog langer in stand moeten houden? Advocate Sandra Gobert: “Het komt er eigenlijk op neer dat twee privébedrijven zich via dit systeem al jarenlang stevig verrijken op kap van de Belgische staat, lees de belastingbetaler. De overheid delegeert een bevoegdheid die ze zelf niet uitoefent aan twee bedrijven die daarmee flink hun zakken vullen. Die verschillende cheques zijn immers niets meer dan een fiscaal uiterst gunstige vorm van loon, waarop geen sociale zekerheid moet worden betaald. Het is dan ook totaal onlogisch dat een bedrijf dat bijvoorbeeld een aantal cheques ter waarde van 10.000 euro wil incasseren daarop 250 euro extra zou moeten betalen.”

Ook bij Unizo stellen ze het voortbestaan van het systeem zelf openlijk in vraag. “Oorspronkelijk waren die cheques bedoeld om werkgevers die hun personeel een extraatje wilden gunnen wat meer ademruimte te schenken, via een soort van fiscaal vrijgesteld loon. Vandaag merken we dat een deel van dit voordeel eigenlijk wegvalt, omdat werkgevers ook aan de uitgevers van de maaltijdcheques nog extra kosten moeten betalen. Werkgevers die hun personeel dit soort voordeel willen toekennen, zouden hen het totale bedrag net zo goed maandelijks kunnen storten, onder een specifieke fiscale code. Dat zou een pak kosten een heel wat administratieve rompslomp uitsparen, zowel voor de handelaars als voor de bedrijven zelf. We hebben dat ook al aan de minister gezegd, maar die speelt de bal door naar de sociale partners, waar de vakbonden blijkbaar  op de rem gaan staan uit vrees dat dit soort belastingsvoordeel op termijn te hoog zou gaan oplopen.” In regeringskringen wordt ons bevestigd dat ook regeringspartijen CDH en PS – lees de excellenties Milquet en Onkelinckx – niet willen weten van een afschaffing van de maaltijdcheques. Ook zij zien daarin een graduele uitholling van het sociale zekerheidssysteem en geven dus flink tegengas.