Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

België, waar topambtenaren een toploon krijgen

Uit recent onderzoek blijkt dat Belgische topambtenaren het best verdienen, in vergelijking met hun tegenhangers in Europa en Noord-Amerika. Enkel Groot-Brittannië doet het nóg beter dan ons land. Blijft de vraag of het toploon van Belgische topambtenaren gekoppeld is aan topprestaties.

België betaalt zijn topambtenaren zeer behoorlijk, in Europees perspectief. Professor Marleen Brans van het Instituut voor de Overheid aan de KU Leuven en coauteur van het recente boek ‘Rewards for High Public Office in Europe and North America’ nam het loon van topambtenaren in Europa en Noord-Amerika onder de loep. “Uit onze studie blijkt dat Groot-Brittannië, België, Italië, de VS en Ierland hun topambtenaren het best betalen. De laagste vergoedingen vinden we dan weer in Roemenië en Slovakije.”

Zeker sinds 2002 verdienen Belgische topambtenaren méér dan goed hun brood, als gevolg van de Copernicushervorming voor de federale administratie van toenmalig minister van Ambtenarenzaken Luc Van den Bossche (sp.a). “Copernicus betekende inderdaad een mooie inhaalbeweging”, bevestigt Luc Hamelinck, voorzitter ACV Openbare Diensten. “Voor het eerst kregen onze topambtenaren salarissen die doorschoten naar 200.000 euro per jaar en meer. Nadien volgde er een neerwaartse correctie door de Waalse socialiste Marie Arena.”

Staatssecretaris voor Ambtenarenzaken en Modernisering van de Openbare Diensten Hendrik Bogaert (CD&V): “Sinds de Copernicushervorming is het loon van onze topambtenaren inderdaad flink opgetrokken. Maar daar staat tegenover dat Belgische topambtenaren nu een tijdelijk mandaat van zes jaar krijgen, in plaats van een vaste benoeming zoals vroeger. Ik heb in elk geval het gevoel dat topambtenaren vandaag een correcte vergoeding krijgen voor hun harde werk. Ik ben dan ook niet van plan om hun salaris aan te passen.”

De vraag of topambtenaren hun verdiende loon krijgen, is in verschillende landen voer voor discussie. In Nederland is sinds 1 januari de Wet Normering Topinkomens van kracht: die stelt dat Nederlandse topambtenaren maximaal 130 procent mogen verdienen van het jaarinkomen van de Nederlandse premier. In ons land haalde toenmalig federaal minister van Overheidsbedrijven Paul Magnette (PS) eind vorig jaar dan weer de voorpagina’s met zijn plan om het jaarinkomen van overheidsmanagers te plafonneren op 290.000 euro.

De Belgische federale overheid werkt in elk geval niet met systemen als ‘pay-for-performance’, weet Luc Hamelinck van het ACV. “Die zouden ook niet werken in de openbare sector, aangezien er te veel mogelijkheden zijn om ze te omzeilen. Vandaag volstaat het dat onze topambtenaren weten welke doelstellingen ze moeten halen en dat ze daar later op geëvalueerd worden.” Maar daar wringt het schoentje nu juist: in zijn rapport van 2011 schrijft het Rekenhof dat Belgische topambtenaren niet geëvalueerd worden, noch tussentijds noch op het einde van hun zesjarige mandaat. En dat terwijl het gros van de ‘gewone’ ambtenaren wél geregelde evaluatiemomenten kent. De leidinggevenden geven dus niet het goede voorbeeld, vindt Luc Hamelinck. “Als staatssecretaris Bogaert aanstuurt op de professionalisering van de overheidsdiensten, kan hij op dit vlak misschien een initiatief nemen?”

Hendrik Bogaert heeft zijn plan al klaar: “Ik wil een jaarlijkse evaluatie invoeren voor topambtenaren, gekoppeld aan meer autonomie. Met het oog daarop zijn we bezig met het uitrollen van ‘managementplannen’. Daarbij geeft elke minister aan welke resultaten hij verwacht, waarna de topambtenaren voor wie hij bevoegd is een businessplan opstellen waarin ze beschrijven welke middelen ze nodig hebben om de vooropgestelde doelstellingen te bereiken. Topambtenaren krijgen hierdoor meer dan vroeger de kans om initiatief te tonen.”

Minder dan in de privé?

Over naar de vraag of er voor toplui meer te rapen valt in de privé dan bij de overheid. Brecht Decroos, associate director ‘talent management’ bij Hudson, stipt aan dat je in de privésector toplonen terugvindt die een veelvoud zijn van de toplonen in de publieke sector. Binnen de overheid is er dan weer een groot verschil tussen het salaris van overheidsmanagers en topambtenaren in de strikte zin van het woord. In het eerste geval gaat het om mensen die aan het hoofd staan van een overheidsbedrijf, zoals de NMBS. Zij verdienen nagenoeg evenveel als topmanagers in de privésector. In het tweede geval gaat het om mensen die aan het hoofd staan van een bepaalde federale overheidsdienst of FOD. Die groep verdient nog niet de helft van hun collega’s die aan het hoofd staan van een overheidsbedrijf.

“Binnen de overheid zijn er inderdaad grote loonverschillen aan de top”, beaamt staatssecretaris Bogaert. “Topambtenaren zijn soms gefrustreerd omdat ze minder verdienen dan de managers van overheidsbedrijven. Ze voelen zich onderschat. Ik begrijp die frustratie. Ik begrijp evenmin waarom een overheidsmanager als Jannie Haek, van de NMBS-Holding, bijna dubbel zo veel moet verdienen als topambtenaar Frank Van Massenhove, van de FOD Sociale Zaken.”

Op de vraag of Belgische topambtenaren te veel verdienen, valt dus moeilijk een eenduidig antwoord te formuleren. Bijkomende moeilijkheid is dat er in ons land niet echt transparantie is over de lonen van topambtenaren, vindt professor Marleen Brans. “De informatie is wel beschikbaar, maar niet erg toegankelijk. Als je erom vraagt, krijg je ze wel, maar pas na lange tijd. Bovendien durven onze politici amper te spreken over het loon van overheidsfunctionarissen, uit angst dat de pers die informatie zal verdraaien. Als er dan toch details naar boven komen, lijkt het of men iets heeft willen achterhouden. Uit onze studies blijkt nochtans dat de lonen van de Belgische topambtenaren perfect te verdedigen vallen.” Luc Hamelinck van het ACV heeft dan weer helemaal niet de indruk dat men iets verbergt: “De lonen van onze topambtenaren worden gepubliceerd in het Staatsblad en zijn dus een publiek goed.”

Transparant of niet, feit blijft wel dat veel van de topfuncties binnen de Belgische overheid worden ingevuld door topmedewerkers uit de ministeriële kabinetten. Kandidaten uit de privésector blijven een zeldzaamheid, getuigt Brecht Decroos van Hudson. “Door de crisis is de jobzekerheid die de overheid biedt, een troef. Toch blijft het verschil met de privésector groot. Niet alleen op het vlak van bezoldiging, maar evenzeer op het vlak van cultuur en organisatie. Daarom zal de ceo van een bedrijf van 3.000 man zich niet zo snel kandidaat stellen om een federaal overheidsdepartement te leiden.”

Staatssecretaris Hendrik Bogaert reageert: “Het is niet correct dat de ambtenarij niet genoeg kwalitatieve mensen aantrekt. Dat is niet juist. Meer dan 100.000 jonge Belgen solliciteren elk jaar bij de overheid. Onze uitdaging is om al die jonge mensen het vooruitzicht kunnen bieden op een boeiende loopbaan als ambtenaar, op maat van zijn of haar talent.” 

Wie verdient wat?

  • Eerste minister
    • Elio Di Rupo (PS):  201.456 euro bruto per jaar
  • Topambtenaren
    • Jean-Marc Delporte (FOD Economie): 189.149 bruto per jaar
    • Hans D’hondt (FOD Financiën): 189.149 euro bruto per jaar
    • Frank Van Massenhove (FOD Sociale Zekerheid): 189.149 euro bruto per jaar
    • Pierre-Paul Maeter (FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg): 189.149 euro bruto per jaar
    • Dirk Cuypers (FOD Volksgezondheid): 189.149 euro bruto per jaar
    • Monique De Knop (FOD Binnenlandse Zaken): 189.149 euro bruto per jaar
  • Overheidsmanagers
    • Marc Descheemaecker (NMBS): 477.343 euro bruto per jaar
    • Jannie Haek (NMBS-Holding): 496.963 euro bruto per jaar
    • Didier Bellens (Belgacom): 2.600.000 euro bruto per jaar
 

Van heel Europa en de VS samen is België het land dat zijn topambtenaren het best betaalt, op Groot-Brittannië na. Ook de Europese Commissie zelf scoort beter, en al zeker omdat Europese topambtenaren veel minder belastingen betalen dan hun Belgische tegenhangers.

Van 1992 tot 2001 zagen Belgische topambtenaren hun bruto jaarsalaris langzaam stijgen. Een al even plotse als drastische toename kwam er in 2002, als gevolg van de Copernicushervorming van toenmalig minister van Ambtenarenzaken Luc Van den Bossche (sp.a).

De loonevolutie van Belgische topambtenaren

Jaar

Het gemiddelde basis brutojaarsalaris van Belgische topambtenaren

1992

58.921 euro bruto

1994

62.847 euro bruto

1996

66.392 euro bruto

1998

67.508 euro bruto

2000

71.300 euro bruto

2002

160.658 euro bruto

2004

159.409 euro bruto

2006

162.716 euro bruto

2008

162.125 euro bruto

2009

126.000 euro bruto

Bron: Rewards for High Public Office in Europe and North America, Marleen Brans en Guy Peters, Routledge

Van 1992 tot 2001 zagen de Belgische topambtenaren hun basis brutojaarsalaris langzaam toenemen. Een grote sprong kwam er in 2002, naar aanleiding van de Copernicushervorming. Nadien volgde er een neerwaartse correctie door de Waalse socialiste Marie Arena.

Zijn hoge lonen bij de overheid een mus om getalenteerde managers aan te trekken? Debateer mee op Twitter met de hashtag #topambtenaren.