Paul De Grauwe (65): Afgeschreven in België, topper in Londen

Topeconoom Paul De Grauwe is de pensioenleeftijd net voorbij, maar nog lang niet uitgeblust. Na een rijkgevulde carrière als hoogleraar aan de K.U. Leuven, entertaint hij nu een bende internationale economen in spe in Londen. "Zolang ik me geestelijk goed voel, ga ik door."

Sinds februari dit jaar pendelt Paul De Grauwe tussen Leuven en Londen. Tijdens de week doceert hij aan de London School of Economics and Political Science (LSE),  in het weekend keert hij terug naar zijn thuishaven, de K.U.Leuven, waar hij nog een kantoortje heeft. "Vanavond moet ik naar een debat in Brussel, eind deze week naar Lissabon en volgende week naar het IMF in Washington." Paul De Grauwe is gegeerd: als econoom, als opiniemaker, als spreker.

"Je kan geen nieuwe ideeën ontwikkelen vanuit een ivoren toren. Ik word graag geconfronteerd met andermans ideeën, als controlemechanisme voor wat ik doe en als voedingsbodem voor nieuwe ideeën. Creativiteit ontstaat altijd waar mensen samenhokken en meningen botsen. Ik ben ook buitengewoon nieuwsgierig, net zoals een kind. We moeten dat kinderlijke en onbevangene behouden om ons intellectueel te blijven ontwikkelen. Vaak verliezen we dat onderweg. Het onderwijs speelt daar een rol in, maar je ziet dat de meeste pubers ook gaan zelfconformeren. Ze willen zich kleden zoals hun vriendjes omdat ze niet uit de band willen springen. Je moet altijd opletten dat je niet te veel slaaf wordt van je drang naar conformisme."

Mijnheer De Grauwe, hoe stelt u het in Londen?

Paul De Grauwe: "Ik heb een leerstoel aan de London School of Economics and Political Science (LSE), doe er onderzoek en geef les aan 22 à 23-jarige studenten die al een diploma op zak hebben. Sommigen trekken nadien naar de City, anderen gaan aan de slag in internationale instellingen. De school trekt wereldwijd de beste studenten aan, er zijn nauwelijks Engelse studenten. Ze zijn stuk voor stuk heel mondig en eisen kwaliteit want ze betalen er ook voor. LSE heeft er trouwens belang bij om niet-EU-studenten aan te trekken, want die kunnen ze een hogere prijs aanrekenen."

U 'verliet' ons land met gemengde gevoelens. U voelde zich zelfs een beetje vernederd toen u hier moest stoppen op uw 65e?

De Grauwe: "Ik voelde me afgeschreven, zoals een oude machine in een fabriek. Onze wetgever zegt: gij zijt economisch waardeloos geworden, maar ik voelde me ook als als mens in mijn identiteit getroffen. Je moet mensen de vrije keuze laten of ze willen verderwerken na hun 65e, punt. Alle begrip voor wie uitgeblust is en ermee kapt, maar ik wou academisch verder functioneren en dat kon hier niet. Zolang ik me geestelijk goed voel, wil ik doorgaan. Ondertussen is er toch iets in beweging gekomen. Onder meer door mijn vertrek heeft de ministerraad vorige week beslist dat federale ambtenaren na hun 65e mogen verder aan de slag mogen blijven, als zij en hun werkgever daar gelukkig van worden.”

Hoe zou u werkgeluk omschrijven?

De Grauwe: "Ik heb altijd veel vrijheid gekregen van de K.U. Leuven. Ik kon me ook van meet af aan internationaal profileren. Als er veel mensen in een departement internationaal doorstoten is dat ook goed voor dat departement. In een goeie organisatie kunnen werknemers zich in hun eigen niche uitleven zonder destructieve gevolgen voor de collega's. Geef werknemers niet enkel verantwoordelijkheid maar ook de autonomie en vrijheid om hun doelen te realiseren. En elke werknemer, hoeveel zelfvertrouwen hij van nature ook heeft, heeft erkenning nodig. Met zo'n bedrijfscultuur gaan werknemers op maandag graag werken."

Hoe bent u nu in Londen beland? Heeft de LSE u een aanzoek gedaan?

De Grauwe: "Ja. Ik kreeg ook een aanbod van de Europese Universteit in Florence, maar koos voor Londen. Het is een zeer aantrekkelijke stad en op 2 uur sta ik terug in België. Handig, omdat ik mijn familiale en professionele banden hier niet wil verbreken."

U nam zelf het heft in handen en heroriënteerde uw carrière. Veel werknemers blijven in crisistijd braafjes op hun stoel plakken?

De Grauwe: "Die honkvastheid is heel groot bij de Belg. Onze ontslagregeling speelt daarin een rol, maar het hangt ook af van je karakter. Voor de ene is veranderen van job een uitdaging, voor de andere een bron van vrees. Ik ben in zekere zin ook honkvast geweest als hoogleraar aan de K.U.Leuven, maar ik ben wel vaak gastprofessor geweest voor periodes van 2 tot 6 maanden. M'n standplaats was Leuven, maar geregeld vloog ik uit naar Duitsland, de VS, Japan, Hong Kong,..."

Jong geleerd is oud gedaan. Als kind verhuisde u al regelmatig?

De Grauwe: "Klopt. Mijn vader wou om de vier à vijf jaar verhuizen. We hebben in heel wat Brusselse gemeenten gewoond. Telkens hij een verhuis aankondigde, vond ik dat niet zo leuk, maar als kind pas je je heel snel aan en maak je snel nieuwe vriendjes. Die ingesteldheid ben ik nooit meer kwijtgespeeld. Ik studeerde ook drie jaar in de VS en werkte nadien een jaar bij het IMF. Ik vind programma's zoals Erasmus fantastisch. Misschien zou je zo'n internationale passage bijna moeten verplichten voor alle studenten. (lacht) Zoals de Mormonen die je hier soms ziet, in hun kostuum op de fiets. Sowieso kom je als werknemer nadien vaak in een internationale omgeving terecht. Het speelveld van onze kmo's is de wereld."

U bent doorheen de jaren uitgegroeid tot een Bekende Econoom en veelgevraagd opiniemaker. Wat was uw ultieme drijfveer: de dingen uitleggen of ook aan de kar trekken en de boel willen veranderen?

De Grauwe: "Ik ben altijd verscheurd geweest tussen de 'denker' versus 'de macher'.  Ik verspreid heel graag ideeën en probeer mensen te overtuigen van een bepaald idee. Ik denk dan wel dat ik gelijk heb (begint hard te lachen). Ik debatteer dus heel graag. Soms kom je echter in de verleiding om het zelf ook te doen in plaats van enkel te preken. Ik ben twaalf jaar VLD-politicus geweest, maar heb geconstateerd dat ik daar niet goed in ben. Men zegt mij dat ik het goed kan uitleggen, dus dat geloof ik dan maar. Maar als policitus moet je niet alleen begeesteren, je moet ook agenda's volgen en altijd op de baan zijn, en dat stak me tegen. Als ik invloed kan uitoefenen, dan is het eerder als iemand die ideeën ontwikkelt en verspreidt. En zolang ik me geestelijk goed voel, ga ik door."

Opiniemakers komen en gaan, maar u draait al lang mee. Straffe oneliners produceren is niet voldoende om het vol te houden?

De Grauwe: "Klopt. Ik heb van meet af aan opinies geschreven en een aantal populariserende boeken gepubliceerd. Je krijgt dan mediabelangstelling en die is gebleven. De laatste jaren is die heel intens geworden, mede door de crisissen. Maar er schuilt ook een gevaar in. Je wordt vaak verleid door de onmiddellijke 'attention span' die je krijgt bij een oneliner. Dan leef je in een roes, je denkt dat de hele wereld naar je luistert. Media als Twitter versterken dat gevoel nog. Ik gebruik Twitter ook intensief, maar enkel als instrument om inhoudelijke ideeën van mezelf en anderen te verspreiden."

Heeft u alles uit uw carrière gehaald of heeft u ooit de toptransfer van uw leven gemist?

De Grauwe (denkt lang na): "Op een bepaald moment was ik kandidaat voor een post in het directiecomité van de Europese Centrale Bank (ECB). Ik stond toen bekend als een euroscepticus, en dat heeft me parten gespeeld. Ik gaf ook ongezouten mijn mening, en als bankier moet je dat ook niet doen. Journalisten interviewden me in de aanloop naar de mogelijke benoeming. Dat is mijn zwakheid: ik kan zo moeilijk neen zeggen. Maar toen had ik interviews moeten weigeren. Ik had spijt dat ik het niet haalde, maar nu zie ik het niet meer als een gemiste kans. Ze hadden me in de ECB waarschijnlijk in een strak korset gestoken. Je moet er dan dingen vertellen waarin je zelf niet altijd gelooft."

En nu hebt u die vrijheid wel.

De Grauwe: "Ik heb alle vrijheid van de wereld. Ik heb vorige week een opiniestuk geschreven en zie nu dat de directeur-generaal van de Europese Commissie er op reageert. Dat vind ik dus leuk."

Paul De Grauwe (65) in een notendop

  • Studeerde aan het Sint-Jan Berchmanscollege en aan de K.U.Leuven, doctoreerde in 1973 aan de Johns Hopkins University in Baltimore (VS).
  • Werd eerst assistent en nadien professor en hoogleraar internationale economie aan K.U.Leuven. Hij was ook gasthoogleraar aan de universiteiten van onder meer Michigan, Pennsylvania, Parijs, Berlijn en Amsterdam.
  • Zat van 1991 tot 2003 in de politiek, als VLD-parlementariër.
  • Naast honderden wetenschappelijke artikelen schreef hij ook boeken als De zichtbare hand (1986) en De onvoltooide globalisering (2007). Wordt vaak opgevoerd in de media als opiniemaker en heeft een column in de Financial Times.
  • Als econoom is hij pleitbezorger van de markteconomie en globalisering, al evolueerde hij doorheen de jaren een beetje weg van het allesoverheersende vrijemarktdenken. Vooral op milieuvlak faalt het marktsysteem nu volgens hem.
  • Is sinds februari 2012 professsor aan de prestigieuze London School of Economics and Political Science en hoogleraar emeritus aan de K.U. Leuven.

tekst Sam De Kegel
foto Sofie Van Hoof