Hoe ontmasker je een liegende gesprekspartner?

Wie de lichaamstaal van zijn gesprekspartners kan "lezen" staat altijd sterker tijdens onderhandelingen, sollicitatie- of verkoopsgesprekken. Hoe zie je of je gesprekspartner eerlijk is?

Wat is liegen?

Je liegt pas als je bewust iets vertelt waarvan je weet dat het niet waar is. In dat geval kan je meestal zien dat iemand liegt. Sommige mensen zijn echter heel erg overtuigd van hun eigen leugen of geloven dat ze de waarheid spreken. Bij hen kan je niet zien dat ze je bewust misleiden.

Emoties en gedrag

Wanneer iemand bewust liegt, gaat dit meestal gepaard met bepaalde emoties. Zo iemand zal zich bijvoorbeeld schuldig voelen, bang zijn dat zijn leugen uitkomt, of binnenpretjes hebben. Dat kan je zien aan zijn gedrag. Iemand die niet liegt kan echter ook gefrustreerd of bang zijn als je hem niet gelooft. Hou daar dus rekening mee.

Hou rekening met persoonlijkheid

Om non-verbale reacties te interpreteren moet je ook rekening houden met de persoonlijkheid van de persoon die voor je zit. Er zijn mensen die altijd een beetje angstig overkomen, of die altijd heel veel praten. Dit hoeft niet noodzakelijk te betekenen dat de persoon voor je liegt.

Hoe kan je een leugenaar ontmaskeren?

Oogcontact

Bij kinderen klopt het zeker dat ze je niet zullen aankijken als ze liegen. Bij volwassenen ligt dit anders. Omdat ze weten dat iemand niet aankijken een verkeerde indruk geeft, zullen ze mensen altijd in de ogen proberen te kijken. Dat is althans zo in West-Europa. In Aziatische landen is het gebruikelijk om elkaars blik te vermijden bij wijze van respect.

Leugendetector

Als iemand liegt, brengen zijn emoties een verhoogde activiteit van het autonome zenuwstelsel teweeg. Een leugendetector meet deze verhoogde activiteit en zou daarmee kunnen aantonen of iemand de waarheid spreekt of niet.

Gezicht

Een verhoogde activiteit van het autonome zenuwstelsel is soms ook met het blote oog waarneembaar. Sommige gevolgen hebben we niet onder controle en wijzen erop dat je gesprekspartner bepaalde emoties ervaart: verkleuring van de huid, transpiratie, droge mond, vergroting van de pupillen, tranende ogen en knipperen met de ogen. Om je gesprekspartner beter te begrijpen, moet je proberen te achterhalen met welke emotie je te maken hebt.
Een leugenaar kan echter zijn emoties proberen te onderdrukken door zijn gezichtsspieren zo min mogelijk te bewegen. Dit kan hij echter alleen als hij voorbereid is op wat er komt. Je kan hem dus trachten te ontmaskeren door hem te verrassen met je vragen of je verdenkingen.

Aanraken gezicht

Om de zenuwen onder controle te houden, zou een leugenaar zichzelf vaker aanraken. Verschillende schrijvers over lichaamstaal onderschrijven het stereotype aanraken van het gezicht - met name de neus- als teken van leugenachtigheid.

Onderzoek van Ekman wees echter niet op een toename van zelfaanrakingen bij mensen die hun leugens wilden verbergen. Het zou kunnen dat mensen die de waarheid willen verbergen juist hun best doen om hun gezicht niet aan te raken.

Gebaren

Met ondersteunende gebaren reguleren we gewoonlijk het gesprek. Open handen met de handpalmen omhoog duiden bijvoorbeeld op eerlijkheid en komen uitnodigend over. Gesloten handen en omlaag gerichte handpalmen komen directief en afwerend over.

Onderzoek heeft aangetoond dat mensen minder gebruik maken van dit soort ondersteunende gebaren (illustratoren) tijdens hun verhaal wanneer ze de waarheid niet vertellen, terwijl de algemene veronderstelling is dat een leugenaar juist meer met zijn handen praat.

Ekman toonde aan dat een leugenaar zich soms wel kan verraden door onbewust gebruik te maken van verborgen of incomplete embleemgebaren: gebaren met een afgesproken betekenis. Een voorbeeld van zo’n embleemgebaar is de combinatie van opgetrokken schouders, opgeheven handpalmen en het omlaag trekken van de mondhoeken met de betekenis dat iemand het niet weet. Dit is gewoonlijk een bewust gebaar. De betekenis hiervan wordt totaal anders, als iemand juist zegt iets zeker te weten en tegelijkertijd - onbewust - een deel van dit embleem laat zien. Bijvoorbeeld het naar buiten draaien van zijn duimen of het lichtelijk optrekken van de schouders.

Lichaamstaal als leugendetector?

Lichaamstaal mag ons dan wel het gevoel geven dat iemand onwaarheid spreekt, een secuur meetinstrument is het nog steeds niet. Als je wil bepalen of iemand de waarheid spreekt of niet, kan je wtee soorten fouten maken:
De waarheidsmiskenningsfout: de ander spreekt de waarheid, maar je gelooft hem niet
De leugenacceptatiefout: de ander liegt, maar je gelooft hem.

Waarheidsmiskenningsfouten komen volgens onderzoek vaker voor dan leugenacceptatiefouten.
Bij twijfel aan de oprechtheid van een ander, doe je er daarom beter aan je gesprekspartner te geloven, totdat je duidelijk kan aantonen dat wat hij zegt niet waar is.

Bron: managersonline.nl