Frank Van Massenhove: de man die ambtenaren sexy maakt

“Frank Van Massenhove concurreert met een heleboel grote bedrijven om een groepje toptalenten dat de luxe heeft zijn werkgever te kunnen kiezen.”

(Steven Van Belleghem, Vlerick Business School)

Frank Van Massenhove (58) is een BTA: een Bekende TopAmbtenaar. Hij transformeerde ‘zijn’ FOD Sociale Zekerheid van de saaiste werkplek ter wereld naar het walhalla van het nieuwe werken. Mogen we de verhalen geloven en is Van Massenhove een ware talentmagneet, of blijft enige nuance op zijn plaats?

Van ietwat saai overheidsinstituut groeide de Federale Overheidsdienst (FOD) Sociale Zekerheid uit tot een van de aantrekkelijkste werkgevers van het land. Acht jaar geleden ontketenden voorzitter Frank Van Massenhove en zijn rechterhand, directeur-generaal Tom Auwers, een revolutie in hun dienst. Ze maakten komaf met het duffe imago dat de ambtenarij achtervolgt, door op een radicale manier het nieuwe werken in te voeren. Prikklokken zijn zo goed als afgeschaft, bijna alle personeelsleden kunnen drie dagen per week thuis werken, niemand heeft een vast bureau en iedereen beslist zelf waar, hoeveel en wanneer ze werken. Enige voorwaarde: iedereen moet de vooropgestelde resultaten halen.

“We hebben indertijd alles goed voorbereid en onze mensen gevraagd wat zij van ons verlangden”, zegt Frank Van Massenhove. “Het eerste wat ze zeiden is: we willen vertrouwd en gerespecteerd worden. Dat klinkt misschien nogal platjes, maar ze hebben dat grondig gespecificeerd, zodat we konden uitvoeren wat ze ons vroegen. Er kwam dus weinig tegenkanting, toen we onze nieuwe aanpak introduceerden.” Johan Lippens, secretaris bij de christelijke vakbond ACV - Openbare Diensten: “Het nieuwe beleid bij de FOD Sociale Zekerheid is van onderuit ontstaan en dat is ongetwijfeld de sterkte ervan. Natuurlijk kon niet iedereen er zich in vinden. Sommigen hebben zelfs andere oorden opgezocht. Omgekeerd zijn er ook mensen die speciaal naar de FOD Sociale Zekerheid gegaan zijn voor die aanpak.”

Vergeet vrouwenquota

Frank Van Massenhove mikte met zijn veranderingen op jongeren die zoveel mogelijk zelf willen beslissen hoe ze hun tijd indelen. “Die zogenaamde ‘millennials’ willen vrijheid en flexibiliteit. Ze willen de regisseur zijn van hun eigen leven. Kijk maar hoe het werkpatroon van jongeren verandert, zodra ze een kind krijgen. Ze passen hun werkritme aan aan hun leven, in plaats van omgekeerd. Neem nu jonge moeders: vroeger gingen ze parttime werken, waardoor ze haast automatisch een promotie konden vergeten. Nu ziet het plaatje er al helemaal anders uit: bij de FOD Sociale Zekerheid zijn ongeveer evenveel mannen als vrouwen in dienst, op alle niveaus. Vergeet dus de discussie over vrouwenquota. Je moet eenvoudigweg de omstandigheden creëren waarin vrouwen voltijds kunnen blijven werken.”

Steven Van Belleghem, professor aan de Vlerick Business School, kijkt vol bewondering naar de aanpak van Van Massenhove: “Wat hij doet, klinkt simpel, maar het is uniek. Niet alleen bij de federale overheid, maar in heel België en wellicht ook in Europa. Ik ken echt niemand anders die het nieuwe werken zo extreem doorvoert als hij. Frank Van Massenhove weet ook goed waarom hij dat doet. Hij concurreert met een heleboel grote bedrijven om een groepje toptalenten dat de luxe heeft zijn werkgever te kunnen kiezen. Vijf jaar geleden verloor hij die strijd. Toen was de FOD Sociale Zekerheid nog de saaiste plek ter wereld. Nu is het een van de meest sexy werkgevers van het land. Frank wou de veranderingen dan ook écht doorvoeren. Een veertiger zou misschien terughoudender geweest zijn, bang voor wat er zou gebeuren als het fout liep. Frank niet. Het lijkt misschien allemaal vrijheid en blijheid, maar hij weet heel goed dat er op zijn dienst gemiddeld zes uur per dag hard gewerkt wordt. Harder dan op kantoren waar de mensen acht uur per dag paraat moeten staan.”

Visie en wilskracht

De filosofie van Van Massenhove lijkt dus wel de heilige graal waar zoveel overheidsdiensten en bedrijven naar op zoek zijn. Maar hoe komt het dan dat amper iemand zijn voorbeeld volgt? “Ik ben ervan overtuigd dat die aanpak overal mogelijk is”, zegt Marc Van Hemelrijck, gedelegeerd bestuurder van Selor, het selectiebureau van de federale overheid. “Ik kan me inbeelden dat grotere organisaties en bedrijven er misschien minder voor in aanmerking komen, maar de belangrijkste vereisten zijn visie en wilskracht. Er zijn niet zoveel bedrijfsleiders en overheidsmanagers die zo overtuigd zijn als Frank Van Massenhove. Het punt is ook dat je je medewerkers moet kunnen vertrouwen. Dat is voor veel leidinggevenden een probleem. Plus: de organisatie – en al haar medewerkers – moet er rijp voor zijn. Niet elk bedrijf of overheidsdienst heeft dezelfde voorgeschiedenis. Selor neemt nu zoveel mogelijk mensen aan die openstaan voor het nieuwe werken. Op die manier creëer je druk van onderuit om ook op andere diensten het roer om te gooien.”

Steven Van Belleghem: “Ik ben er niet van overtuigd dat de methode van Frank Van Massenhove overal werkt. In een productieomgeving, bijvoorbeeld, is het heel moeilijk om haar in te voeren. Je kunt je ook afvragen of de groepsgeest niet lijdt onder het nieuwe werken.” Een delicaat punt, maar Frank Van Massenhove veegt het van tafel. Bij hem spreken mensen vanzelf af met elkaar, zegt hij, wat de teamspirit in stand houdt. Of dat overal werkt? Van Massenhove zelf blijft ervan overtuigd dat zijn aanpak in elke organisatie past, ook in een industriële omgeving: “In Brazilië heeft Ricardo Semler (ceo van scheepsbouwer Semco, DS) bewezen dat je heel wat kunt verwezenlijken als je je werknemers aanmoedigt om zelf beslissingen te nemen en als je hen inspraak geeft. Idem voor Zappos, de online schoenwinkel. Dat zijn de mensen naar wie ik opkijk. Net als zij probeer ik de verantwoordelijkheid zoveel mogelijk door te schuiven naar mijn personeelsleden en mijn medewerkers. Ik stimuleer ze om zelf oplossingen te bedenken. Zij zijn de entrepreneurs, niet ik.”

Afgunst of sympathie?

Echte tegenstanders van de aanpak-Van Massenhove zal je niet gauw vinden, gelooft Johan Lippens van het ACV: “In het begin bekeken we het allemaal met argusogen, maar we zijn er vlug achter gekomen dat het systeem nagenoeg altijd in het voordeel van de werknemers speelt. Wat volgens ons ontbreekt, is een objectieve werklastmeting, die ervoor moet zorgen dat de hoeveelheid werk gelijk verdeeld wordt. En bij het callcenter van de FOD Sociale Zekerheid duikt al eens wrevel op, omdat de werknemers er minder mogelijkheden hebben dan hun collega’s om flexibel om te springen met hun werk. Het is dus niet zo dat we helemaal geen bedenkingen hebben bij het systeem.”

Hoe staan de andere federale overheidsdiensten tegenover de aanpak van de FOD Sociale Zekerheid? Is er afgunst? Wrevel? Sympathie? Volgens Johan Lippens hoort je wel eens dat Van Massenhove vooral aan windowdressing doet, en dat hij af en toe overkomt als een overenthousiaste verkoper. Betekent dat ook dat zijn FOD de grootste talenten binnenrijft, ten nadele van de andere FODs? Marc Van Hemelrijck van Selor: “Dat is een misvatting. Frank Van Massenhove krijgt de mensen die het best zijn aangepast aan zijn manier van werken en aan zijn dienst. Kijk, laat me duidelijk zijn: wij staan te springen om overheidsmanagers als Frank. Hij verlegt grenzen en dat werkt aanstekelijk. Meer kunnen we niet wensen. Het is trouwens niet alleen zijn werk, maar dat van een hele ploeg. Frank is diegene die de boodschap naar buiten brengt, en hij doet dat heel goed.”

Hans D’Hondt, manager van de FOD Financiën, maakt zich in elk geval niet ongerust. “Onze dienst telt 27.000 mensen, die van Sociale Zekerheid 1.200. Bovendien zoeken we niet naar dezelfde profielen. Trouwens, een minimum aan concurrentie tussen de verschillende overheidsdiensten is nooit slecht. Integendeel. Ik kijk met bewondering en sympathie naar de aanpak van Frank. Het is aan ons en de andere overheidsdiensten om nog beter te doen. Zo simpel is het.”

Volgens Hans D’Hondt is het nieuwe werken voor iedereen de toekomst is, willen of niet. “Onze maatschappij en onze arbeidsmarkt evolueren in een razendsnel tempo in die richting. Wie niet volgt, is verloren.” Frank Van Massenhove: “Binnen 20 jaar zullen de mensen zich afvragen waarom veel bedrijven en organisaties zo getreuzeld hebben om een aanpak zoals die van de FOD Sociale Zekerheid over te nemen. Het ligt zodanig voor de hand dat organisaties en bedrijven niet anders kunnen dan volgen. Hoe kan je nu niet willen dat je werknemers gelukkig zijn op het werk? En hoe kunnen we een creatieve economie worden als we geen gebruik maken van de creativiteit van iedereen?”

Tekst Dominique Soenens
Fotografie Isabel Pousset