Betaalt ethiek zichzelf terug?

Het bedrijfsleven heeft vaak het imago een meedogenloze omgeving te zijn, waar alleen de wet van de sterkste geldt. Is dit wel de beste aanpak?
De analyse van prof. dr. David Venter, Vlerick Management School

Hebzucht is geen basis voor een maatschappij

Steeds opnieuw duiken schandalen op. Hun omvang en frequentie lijken alleen maar groter te worden. Is dat een probleem? Meer dan u denkt. Elke samenleving berust op ethische afspraken. De bron van deze ethische overtuigingen heeft op zich geen belang: godsdienst, traditie, inspirerende voorbeelden, filosofische reflectie.  Ethiek  is de fundamentele basis van een geordende maatschappij. Niet de wetgeving, of het aantal gevangeniscellen, maar simpele, werkbare correcte afspraken vormen de basis van duurzaam succes van een samenleving. 

Sommige economen laten ons impliciet en soms expliciet geloven dat ‘Greed is Good’, maar dat is nu net geen basis voor een betere samenleving. Maar een maatschappij wordt bijzonder kwetsbaar, zoals Chuck Colson heeft opgemerkt, indien haar leden ‘karakter’ missen, indien al hun handelingen enkel worden ingegeven door eigenbelang.

Wiens verantwoordelijkheid?

Uiteraard speelt de familie een doorslaggevende rol bij het aanleren en ontwikkelen van deugden zoals eerlijkheid, zelfdiscipline, empathie, trouw aan het gegeven woord, respect voor rechtmatig gezag. Maar een moderne samenleving kan niet langer alleen op het gezin rekenen. In een zakenomgeving moet de bedrijfsethiek ook een andere inspiratie- en opvoedingsbron vinden.

Hier spelen beroepsverenigingen een uiterst belangrijke rol. Accountants, advocaten, medische beroepen moeten duidelijke en vertrouwenwekkende gedragscodes opstellen, en er consequent naar handelen. Zo zorgde het Institute of Management Accountants voor een  ethics hotline. Als een accountant een ethisch probleem heeft met een beslissing kan hij de ethische kwaliteit van de beslissing aftoetsen via deze hotline. Dit is een concrete, haalbare en relevante aanpak. De meeste onethische beslissingen worden immers binnenkamers, zonder medeweten van ‘anderen’ in alle ‘discretie’ genomen. Men wil ontsnappen aan de ‘meerogige’ ethische controle. Heeft uw bedrijf zo’n ethische hotline?

De kracht van het individu

Regels, wetten, decreten zijn echt niet voldoende. Zij vormen het absolute minimum. Een maatschappij heeft burgers nodig die de moed hebben van hun overtuiging en er consequent naar handelen. De kracht van een overtuigd individu is soms grenzenloos. De notie ‘ethisch karakter’ heeft misschien wel aan populariteit maar niet aan belang verloren. We citeren hier graag de bekende Amerikaanse bevelhebber Norman Schwarzkopf: "Leiderschap is een krachtige combinatie van strategie en ethiek. Maar als je er eentje moet laten vallen, dan kies ik voor strategie."

We kunnen nu terugkeren naar de vraag bovenaan deze column. Ethiek betaalt zichzelf terug in de lange termijn. Het is een investering waaraan je de krachtige maatschappijen herkent. Experimenteren met het omgekeerde en de wet van de sterkste laten heersen zouden we niemand aanbevelen.

I.s.m. Vlerick Leuven Gent Management School

 

 

 

Bekijk ook onze jobs als ethisch medewerker