Waar betaal je belastingen als je in een buurland van België werkt?

"Men bood mij onlangs een job in Nederland aan. Ik zou dus als grensarbeider aan de slag moeten, want ik kan in België blijven wonen. Maar hoe zit het met het fiscale aspect van grensarbeid? Ik heb gehoord dat daar het een en ander rond is veranderd."
 

1. Nederland

Belgische rijksinwoners die in Nederland als werknemer tewerkgesteld zijn, zijn daar in principe ook belastbaar. Dit staat vermeld in het dubbelbelastingverdrag gesloten tussen België en Nederland. Op deze regel wordt onder bepaalde omstandigheden een uitzondering gemaakt voor opdrachten van korte duur (verblijf van minder dan 183 dagen).

2. De situatie tot 1 januari 2003: tombola-effect

Tot vóór 1 januari 2003 werd nog een tweede uitzondering voorzien voor zogenaamde grensarbeiders.

Grensarbeiders waren 'werknemers die in de Belgische grenszone met Nederland woonden, in de Nederlandse grenszone met België werkten en gewoonlijk dagelijks of ten minste éénmaal per week naar huis terugkeerden.' De grenszones zelf werden in een Protocol bij het dubbelbelastingverdrag afgebakend.

Deze werknemers bleven belastbaar in België, hoewel ze op Nederlands grondgebied werkzaam waren. Anderzijds waren deze grensarbeiders in de regel onderworpen aan de Nederlandse sociale zekerheid. Bijgevolg betaalden zij dus Nederlandse volksverzekeringen en Belgische inkomstenbelastingen.

In 1994 besloot Nederland echter om de bijdragen voor de Nederlandse volksverzekeringen aanzienlijk te verhogen, terwijl de Nederlandse inkomstenbelastingen werden verminderd. Voor een Nederlands rijksinwoner onderworpen aan de Nederlandse volksverzekeringen en inkomstenbelastingen maakte dat niet zoveel verschil, maar wel voor de Belgische grensarbeiders die enkel de bijdragen voor de Nederlandse volksverzekeringen verschuldigd waren. Dit leidde bijgevolg tot een forse achteruitgang van hun netto-inkomen. Ook in de daaropvolgende jaren gaf elke wijziging in deze verhouding aanleiding tot onverwachte schommelingen in het loon. Vandaar dat dit effect ook wel het tombola-effect werd genoemd.

Het vermijden van dit tombola-effect was een van de redenen om deze regeling te herzien en uiteindelijk af te schaffen.

3. Nieuwe regeling

Het gevolg van de afschaffing van de grensarbeidersregeling is dat de betrokken werknemers voortaan belastbaar zijn in Nederland (behalve in het geval van een korte tewerkstelling – zie supra).

De betrokkenen moeten jaarlijks een aangifte in de Nederlandse inkomstenbelastingen indienen vóór (in principe) 1 april van het jaar volgend op het inkomstenjaar. Het betreft hier een aangifte als buitenlands belastingplichtige. Dit impliceert onder meer dat de betrokkenen enkel recht zullen hebben op persoonlijke aftrekposten die aan hun familiale situatie gekoppeld zijn. Andere aftrekposten, zoals bijvoorbeeld interesten betaald voor een hypothecaire lening, komen niet in aanmerking, tenzij men ervoor opteert om als binnenlands belastingplichtige beschouwd te worden. Maar aan deze keuze zijn mogelijk een aantal negatieve gevolgen verbonden. Men dient zich derhalve op voorhand goed te informeren.

In België moeten de grensarbeiders nog steeds een jaarlijkse aangifte in de personenbelasting indienen met opgave van hun wereldwijd inkomen, dus ook de Nederlandse inkomsten. Voor de in Nederland verkregen en belastbare inkomsten dient dan vrijstelling te worden gevraagd. Dit is een vrijstelling met progressievoorbehoud, wat impliceert dat deze inkomsten toch nog zullen meegenomen worden voor de berekening van het belastingtarief dat van toepassing is op eventuele andere inkomsten van Belgische oorsprong.

Bovendien is in de nieuwe regeling voorzien dat op de in Nederland belastbare inkomsten ook nog Belgische gemeentebelastingen moeten worden betaald. Deze bepaling werd ingevoerd om tegemoet te komen aan de Belgische grensgemeenten met veel inwoners van Nederlandse nationaliteit die na 1 januari 1970 hun woonplaats naar België hadden overgebracht en in Nederland waren blijven werken. Op deze personen was de grensarbeidersregeling immers niet van toepassing. Zij maakten dan wel gebruik van alle collectieve voorzieningen in België, maar betaalden er geen belastingen voor.

4. Duitsland

Naar analogie met Nederland was ook in het dubbelbelastingverdrag met Duitsland een grensarbeidersregeling opgenomen. Ook deze regel werd afgeschaft, zij het met ingang van 1 januari 2004.

Tegelijkertijd werd ook een gelijkaardige bepaling opgenomen m.b.t. de berekening van Belgische gemeentebelastingen op de in Duitsland belastbare beroepsinkomsten verkregen door Belgische rijksinwoners.

5. Frankrijk

Het Verdrag met Frankrijk werd ook recentelijk aangepast. De Belgische grensarbeiders die in de Franse grensstreek werken, worden voortaan ook voor hun loon in Frankrijk (werkstaat) belast. Er bestaat nu nog slechts een overgangsperiode voor de Franse grensarbeiders die in de Belgische grensstreek werken.

Dezelfde opmerkingen als voor Nederland en Duitsland kunnen geformuleerd worden wat betreft de berekening van de gemeentebelastingen. 

6. Luxemburg

In tegenstelling met de andere buurlanden werd er nooit een bepaling over de grensarbeiders opgenomen in het Verdrag tussen Luxemburg en België. Dit betekent dat de lonen van de Belgische werknemers die in Luxemburg werken, altijd in Luxemburg belastbaar zijn geweest. En het blijft zo. 

In samenwerking met SD Worx