Is ethiek een dun laagje vernis?

De roep om ‘andere’ leiders wordt steeds luider. Als je mensen bevraagt wat dat ‘ander’ leiderschap zou moeten inhouden, dan wordt snel de notie ‘ethiek’ gebruikt. Ethiek sluit aan bij een diepgewortelde visie en aansluitend doorleefde waarden.
Door prof. dr. Herman Van den Broeck, Vlerick Management School

Ethische principes verandert men niet zomaar  het even moeilijk dreigt te worden. Het is het tegenovergestelde van laag bij de gronds opportunisme, gekenmerkt door  uitspraken als ‘zolang het maar opbrengt’ of ‘take the money and run’. Deze diep gewortelde visie en aansluitende waarden geven een antwoord op de grote ‘waarom’-vragen.

Neem het voorbeeld van Roberto, een dertigjarige manager. Zijn idealisme maakte dat hij koos om een carrière uit te bouwen bij een grote multinational die vooral in Afrika actief is. Roberto gelooft er namelijk in dat initiatief door plaatselijke bedrijven voor de nodige jobs kan zorgen en zo de beste langetermijngarantie is voor de ontwikkeling van dat continent. De meeste ontwikkelingshulp maakt de inwoners van die landen alleen maar meer afhankelijk. Vele Afrikaanse landen hebben een zeer rijke fauna en flora en een nog rijkere ondergrond. Roberto zet klanten uit de sector waar hij verantwoordelijk voor is, aan om op basis van eigen entrepreneurship nieuwe markten te creëren, los van westerse afhankelijkheid. 

Dilemma

Maar zijn baas ziet het bedrijf als een winstgevende machine. Hij vraagt Roberto: als er dorstige Afrikanen naar jou toe komen, wat zou je doen? Flessenwater verkopen of een waterpomp? Roberto aarzelt geen moment. Een pomp! Dan zijn ze zelfstandig, en bovendien kan een ondernemende inwoner misschien zelf een nieuw soort flessenwater voor export starten. Roberto ziet het al: African Water, empowered by Lions.

Er zijn genoeg snobs in het Westen die zoiets willen drinken.  Hij ziet reeds het logo een A en W in een leeuwenkop vervlochten. Maar dat was volgens zijn baas het verkeerde antwoord. Flessenwater verkopen natuurlijk. Zo garandeer je voor het eigen bedrijf een gegarandeerde stroom van inkomsten, jarenlang. Roberto en zijn baas werken voor hetzelfde bedrijf met dito mission statement!

Johan Musseeuw

Bedrijven die ethiek als een dun laagje vernis beschouwen, die het aanbrengen bovenop de mogelijke waarom vragen, bewijzen dat ze handige jongens zijn. Onder druk jeuken de vingers. Het resultaat moet behaald worden. De druk wordt groot. Het zijn de momenten waarop de hoogstaande morele principes dreigen te verdwijnen. “We zijn ten slotte geen liefdadigheidsinstelling.” Als de resultaten niet meer op de gewone manier kunnen gehaald worden, dan maar op een ‘ongewone’ manier. We noemen dit het Johan Museeuw-verhaal. Deze renner beweerde dat hij altijd zuiver had gereden, maar toen hij op het einde van zijn carrière nog eenmaal wou schitteren, wist hij dat het niet meer zuiver kon.

Voor alle duidelijkheid, Roberto verkoos zijn ontslag te geven. De vraag is dus niet: kan ik iets ‘nemen’ als ik nog eens wil winnen? Maar wel: zou ik wel trachten te ‘winnen’? Welk spel speel ik? Geld verdienen door waterschaarste of geld verdienen door het entrepreneurship van Afrikanen te stimuleren?

Vlerick