Is een hoog IQ een troef op de arbeidsmarkt?

IQ-tests kent iedereen, maar wat meten ze nu precies? En wat zijn de voor- en nadelen van een hoog IQ?  Deze en andere vragen legden we voor aan Ria Lauwers, die als psychologe verbonden is aan Mensa, de vereniging voor hoogbegaafden.

Wat bedoelen we precies met IQ? Wat wordt er eigenlijk gemeten?

“IQ staat voor intelligentiequotiënt, wat de meest gangbare maat voor intelligentie is. Het is een score die een persoon behaalt op een reeks gestandaardiseerde tests. Deze tests zijn ontwikkeld om de cognitieve vaardigheden van een persoon te bepalen. Ze meten dus hoe iemand denkt en redeneert en hoever hij daarin ontwikkeld is.”

Is een IQ afhankelijk van het moment waarop het gemeten wordt of blijft dit altijd stabiel?

“Vroeger dacht men dat het IQ aangeboren was en dat het dus onder alle omstandigheden hetzelfde bleef, maar van dat idee is men intussen afgestapt. Een Brits onderzoek bijvoorbeeld heeft aangetoond dat de score wel degelijk verandert in de loop van iemands leven. Bepaalde elementen van intelligentie veranderen sterker met de leeftijd dan andere. Zo zal je op jonge leeftijd gemakkelijker een nieuwe  taal leren dan op latere leeftijd. Tijdens je jeugdjaren zal je IQ meestal toenemen, totdat het zich ongeveer op je achttiende stabiliseert. Wel is het zo dat je score altijd vergeleken moet worden met die van leeftijdsgenoten. Een bejaarde zal dan misschien wel minder vragen correct beantwoorden op een test dan een jongere, maar dat betekent daarom niet dat zijn IQ ook lager zal zijn. Een gestandaardiseerde IQ-test houdt altijd rekening met de leeftijd.”

Kunnen we ook van kinderen het IQ meten?

“Ja, dat kan, zelfs bij kleuters kunnen we dat al meten. Daarvoor bestaan speciale testen of speciale versies van testen. Maar ook voor kinderen moeten we steeds de vergelijking met leeftijdsgenoten maken en mogen we uit het resultaat geen voorbarige conclusies trekken.”

Welke testen worden er gebruikt om het IQ te meten?

“Er zijn eigenlijk twee grote vormen. Enerzijds heb je de individueel afgenomen testen zoals WAIS, WIPPSI of GIT die vaak zowel verbale vaardigheden als performantie testen. Anderzijds heb je testen die in groep worden afgenomen door organisaties zoals Mensa. Die focussen zich doorgaans meer op het prestatiegedeelte. Bij veel testen moet je een logische reeks vervolledigen. Sommige testen bestaan dan weer uit verschillende onderdelen en daarbij komen soms ook verbale proeven, rangschikopdrachten of nog andere proeven.”

Hoe ziet de verdeling van het IQ eruit? Wat is hoog en wat is laag?

“IQ wordt uitgedrukt in een genormaliseerd getal, waarvan het gemiddelde 100 is. We spreken van hoogbegaafdheid als je tot de best scorende 2% behoort. Dat komt overeen met een IQ van meer dan 130, bij een standaardafwijking van 15. Omgekeerd geldt dat de slechtst scorende 2% personen zijn met een mentale beperking, zij hebben een IQ dat lager dan 70 is. ‘Normale’ begaafdheid situeert zich ongeveer van 85 tot 115. In die groep valt 68% van de bevolking.”

Wat zijn de voor- en nadelen van een hoog IQ?

“Dat is soms moeilijk op te splitsen, want wat voor de ene een voordeel is, kan de andere als een nadeel ervaren. Maar duidelijke voordelen zijn bijvoorbeeld het snel kunnen maken van associaties, een groot rechtvaardigheidsgevoel, creativiteit en een brede interessesfeer. Hoogbegaafden hebben ook een ‘diepe’ persoonlijkheid en kunnen grote denksprongen maken. De meesten hebben bovendien een goede zelfkennis.”

“Ook perfectionisme is een kenmerk van hoogbegaafden, maar dat kan in de praktijk zowel een voor- als een nadeel zijn. Nog een nadeel: hoogbegaafden leggen vaak minder vlot sociale contacten. Dat komt omdat ze soms het gevoel hebben dat ze niet begrepen worden door hun omgeving. In sommige gevallen kunnen de hoogbegaafden daar een laag zelfbeeld door krijgen. Een ander veel voorkomend probleem is onderpresteren op school. Dat kan het geval zijn als ze onvoldoende gestimuleerd worden, bijvoorbeeld omdat ze de leerstof niet interessant of uitdagend genoeg vinden. “

Is hoogbegaafd zijn een troef op de arbeidsmarkt?

“Ook hier is het antwoord dubbel. Enerzijds kan het een troef zijn omdat mensen met een hoog IQ vaak voldoen aan de specifieke eisen die de arbeidsmarkt stelt. Zo hebben hoogbegaafden meestal een hoog diploma en scoren ze ook goed op de testen die worden afgenomen tijdens sollicitaties.”

“Anderzijds kan het als een nadeel werken als kandidaten hun hoogbegaafdheid vermelden tijdens een sollicitatiegesprek. Rekruteerders kunnen de kandidaat daardoor ‘raar’ vinden of vrezen dat hij slimmer is dan zijzelf. Hoogbegaafdheid kan namelijk jaloezie opwekken en op die manier kunnen de kansen om een job effectief te krijgen verminderen. Ook kan het soms een nadeel zijn om een cv voor te leggen met veel diploma’s en interesses. Rekruteerders vinden van zo iemand al snel dat hij overgekwalificeerd is of dat hij focus mist.”

In welk soort beroepen kunnen we mensen met een hoog IQ terugvinden?

“Er zijn geen typische beroepen voor hoogbegaafden. Als ik de ledenlijst van Mensa bekijk, dan kom ik zowel dokters, leerkrachten, psychologen, IT’ers, ingenieurs en juristen tegen als havenarbeiders of winkelbedienden.”

Tot slot: hoeveel mensen zijn er wereldwijd en in België lid van Mensa?

“Wereldwijd zijn dat er zo’n 110.000, in België hebben we tussen de 300 en 400 leden. Er zijn natuurlijk veel meer hoogbegaafden, maar niet iedereen voelt de nood om zich bij Mensa aan te sluiten. Sommigen zijn gewoon niet zo bezig met hun hoogbegaafdheid. Maar heel wat mensen die wel lid worden zeggen mij dat ze er veel aan hebben om met andere hoogbegaafden in contact te komen. Mensa is bovenal een sociale vereniging. Oorspronkelijk werd ze in het zog van WOII opgericht om alle slimme breinen samen te brengen en na te denken over wereldvrede, maar intussen zijn we uitgegroeid tot een organisatie waar mensen vooral tot toetreden om gelijkgestemden te ontmoeten en om samen plezante activiteiten te doen. Wie geïnteresseerd is kan alle informatie vinden via www.mensa.be.”