Collega betrapt op diefstal: moet je hem verklikken bij je baas?

Stel, je betrapt je collega terwijl hij cannabis rookt in het toilet. Of erger, je weet dat hij of zij zijn aandelen van het bedrijf heeft verkocht met voorkennis. Wat doe je? Ben je verplicht je collega te verklikken?

Professionele verklikking

Whistleblowing, ofwel 'professionele verklikking', mag dan wel choqueren, onwettelijk is het niet. Integendeel, sinds 2002 en het financiële schandaal met Enron is de praktijk een verplichting geworden in Amerikaanse beursgenoteerde groepen en hun buitenlandse filialen. De Sarbanes-Oxley-wet (SOX) van 31 juli 2002 verplicht de op de Beurs van New York genoteerde groepen en hun buitenlandse filialen procedures te implementeren waarbij hun medewerkers boekhoudkundige of financiële malversaties kunnen melden. 
 
Sindsdien is de verklikkingspraktijk fors toegenomen in de Angelsaksische wereld en wijst alles erop dat ze ook in Europa de regel wordt. In Frankrijk hebben 1.345 bedrijven, waaronder Sell, Coca-Cola en Dassault, deze praktijk verplicht voor hun medewerkers. Maar er zijn ook bedrijven die dit het systeem uitbreiden naar andere aspecten van het beroepsleven (bijvoorbeeld: hij/zij rookt cannabis in de toiletten, minacht de baas, steelt paperclips of misbruikt gelden van het bedrijf...). En het is precies datgene dat de vakbonden zo op stang jaagt. "Wanneer een dergelijk systeem onvoldoende is omkaderd, effent het de weg voor talloze ontsporingen: met dit systeem kan men anoniem feiten aan het licht brengen die niet alleen te maken hebben met daden van corruptie of verduistering ... maar ook met algemene aangelegenheden. Meer nog, in bepaalde ondernemingen voedt dit angstgevoelens, of gaan de werknemers meer in zichzelf gekeerd zijn", aldus het ABVV.

Geen regelgeving in België

In België bestaat er voorlopig geen specifieke regelgeving voor deze systemen. Enerzijds zijn de ondernemingen geenszins verplicht om zo'n mechanisme te implementeren, en anderzijds, als ze dat wel doen, is er geen enkele wet die de werkingsmodaliteiten en -voorwaarden van het systeem regelt. Met het risico dat niets belet dat dergelijke praktijken ontaarden in valse aanklachten.
 
De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer heeft op 29 november 2006 wel een aanbeveling geformuleerd. "Daarin aanvaardt de Commissie het beginsel van de interne professionele alarmsystemen, maar koppelt ze er strikte voorwaarden aan in termen van finaliteit, proportionaliteit en transparantie, drie beginselen die men terugvindt in elke regelgeving die betrekking heeft op de voorwaarden voor inmenging in het privéleven", aldus Olivier Rijckaert, geassocieerd advocaat bij Field Fisher Waterhouse LLP, gespecialiseerd in arbeidsrecht.
 
Uitgaande van deze beginselen kan de Belgische werkgever een systeem van interne verklikking implementeren, maar alleen om ernstige en grove fouten te vervolgen, wanneer het rechtmatige belang van de onderneming of van andere werknemers wordt bedreigd. "Men kan, bijvoorbeeld, dus geen werknemer verklikken die stiekem een sigaret rookt. Maar daden van oneerlijke concurrentie, verduisteringen of misbruik van maatschappelijke goederen kunnen dus wel het voorwerp zijn van een verklikking", preciseert meester Rijckaert.

Toegang tot persoonlijk dossier

Voor de Commissie is trouwens ook de proportionaliteit van tel, die er onder meer voor moet zorgen dat wie verklikt anoniem blijft en wie de klacht ontvangt neutraal is. Whistleblowing mag alleen op gang worden gebracht in gevallen die niet via de normale hiërarchische weg kunnen worden behandeld. Het systeem moet hiervoor voldoende garanties bieden. En vanuit een streven naar transparantie moeten de ondernemingsraad en de werknemers vooraf en op een duidelijke manier worden ingelicht over het beleid inzake whistleblowing, de voorwaarden en modaliteiten, en de gevolgen ervan. "Bovendien moeten de werknemers toegang kunnen krijgen tot hun persoonlijk dossier en de eventuele rechtzettingen kunnen eisen die zich zouden opdringen", aldus nog meester Rijckaert. En tot slot: de verwerking van de gegevens die resulteren uit zo'n procedure zijn onderworpen aan een aangifte bij de Commissie.
 
Tekst: Rafal Naczyk