Afstuderen op de werkvloer, een nieuwe trend

Bedrijven bieden hun werknemers steeds vaker de kans een officieel diploma te behalen. Ze gaan daarvoor in zee met hogescholen. Werknemers die vroeger de boot misten, krijgen een tweede kans en verhogen hun kans op promotie.

En de bedrijven proberen zo ook toekomstige werknemers te verleiden. Dubbel gewin dus.

Het was voorpaginanieuws, begin deze week: medewerkers van de FOD Financiën kunnen  binnenkort een opleiding volgen die leidt tot het officiële diploma ‘bachelor fiscaliteit’.
De fiscus is lang niet de eerste organisatie die haar interne opleidingen op die manier breder  en aantrekkelijker maakt voor (potentiële) werknemers. Ondermeer bpost, McDonald’s, Torfs, Carrefour, Cegelec, Infrabel en Siemens doen dat nu al, ArcelorMittal, Volvo Cars en anderen staan in de startblokken, zo vernemen we bij de coöperatieve Cocom, het competentiecentrum dat al deze bedrijven daarbij begeleidt. Zeggen dat een nieuwe trend zich aandient, lijkt dus niet overdreven.  

Restaurantmedewerkers

McDonald’s heeft een lange traditie op het vlak van interne opleiding. “Diploma’s of ervaring zijn geen vereiste om bij ons te worden aangeworven, wij rekruteren vooral op basis van attitude”, zegt hr-manager Sabine Gekiere. “92 procent van onze managers zijn begonnen als restaurantmedewerker. Mensen met potentieel en ambitie kunnen instappen in onze managementopleidingen. In heel wat Europese landen zijn onze opleidingen al jaren geaccrediteerd, dat wil zeggen dat ze erkend zijn als onderdeel van een opleiding die leidt tot een officieel diploma.” Dat inspireerde McDonald’s om dat ook in België te doen.

“De Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen (Katho), waarmee we daarvoor in zee gingen, heeft onze interne managementopleidingen grondig vergeleken met haar opleiding  ‘operationeel manager distributie’. Dat is een opleiding op niveau HBO5 - het niveau net onder bachelor. Bepaalde modules konden worden erkend als onderdeel van hun opleiding – communicatie, voorraadbeheer, goederenstroom en people management bijvoorbeeld. Daarvoor krijgen onze medewerkers  ‘credits’ of vrijstellingen. De onderdelen die niet in onze opleiding zitten maar wél in de hogeschoolopleiding – bijvoorbeeld retail marketing of handelsrecht – volgen de studenten aan de Katho-hogeschool, voornamelijk via afstandonderwijs.”

Ondertussen hebben twee McDonald’s-managers de opleiding met succes afgerond, én zijn ze in de bacheloropleiding bedrijfsmanagement gestapt. Daarbij  geldt hetzelfde principe: ze kregen ‘credits’ voor de vakken die ze al kregen in de HBO5-opleiding en de interne McDonald’s-Opleidingen, waardoor ze vrijgesteld zijn voor 60 van de 180 studiepunten die de bachelor telt.

Studeren in de vrije tijd

Ook bpost biedt zijn medewerkers de kans een diploma te behalen. “Er lopen twee trajecten,” vertelt personeelsdirecteur Mark Michiels. “Een honderdtal medewerkers volgt op dit moment een tweejarige opleiding om het diploma secundair onderwijs te behalen. In september starten er nog eens 350 in dat programma, dat voornamelijk via afstandsonderwijs verloopt. De interesse is enorm, we zitten al met wachtlijsten. De vraag is hoe we dat budgettair gaan blijven rondkrijgen.”
Daarnaast zit een vijftigtal bpost-medewerkers, vooral uit de retail-afdeling, in een driejarig traject voor het behalen van het diploma ‘operationeel manager distributie’. Daarvoor werkt bpost, net als McDonald’s, samen met Katho.

Zowel bij bpost als bij McDonald’s wordt de opleiding volledig betaald door de werkgever, terwijl de werknemer aan het werk blijft volgens zijn gewone uurrooster. “Studeren moet dus in de vrije tijd gebeuren”, zegt Gekiere van McDonald’s, “wat uiteraard zwaar is, zeker in combinatie met een gezin.” Michiels constateert dat het aantal afhakers bij bpost zeer beperkt blijft, ondanks de zware inspanningen die de combinatie werken-studeren vereist. Inspanningen die overigens niet noodzakelijk leiden tot een hoger loon. “Het salaris is bij ons gekoppeld aan de functie, niet aan het diploma”, benadrukt Michiels. “Uiteraard is het wel zo dat een diploma de kansen op promotie verhoogt, en promotie kan uiteraard wél een effect hebben op de verloning.”

Concurrentie op de loer?

Dat bedrijven zich deze investeringen getroosten, heeft natuurlijk te maken met de schaarste op de arbeidsmarkt. Die maakt dat alle talent moet worden aangeboord, met of zonder diploma. Maar er is meer, zegt Michiels van bpost: “Als grootste Belgische werkgever van laaggeschoolden zien wij dit als een sociale verantwoordelijkheid. Ook al hebben die mensen dat diploma strikt genomen niet nodig voor de uitoefening van hun job, het krikt hun fierheid en zelfvertrouwen op, waardoor ze ook beter presteren.” Dat laatste constateren ze ook bij McDonald’s: “Mensen die in zo’n opleiding zitten gaan vaak beter presteren in hun job en tonen ook vaker interesse voor doorgroeimogelijheden,” aldus Gekiere.

Daarnaast is er, in het geval van bpost, het feit dat de organisatie al tien jaar lang in herstructurering zit. “Het is in dat kader onze plicht om de ‘employability’ van onze werknemers te verhogen. Hoe beter mensen zijn opgeleid zijn, hoe groter de kans dat ze in aanmerking komen voor een andere job, binnen of buiten bpost. En verder is het uiteraard  goed voor ons imago”, geeft Michiels toe.

Opvallend: noch bij bpost, noch bij McDonald’s moeten werknemers in ruil voor de opleiding nog een bepaalde periode in dienst blijven. “Wij koppelen geen voorwaarden aan de opleiding”, zegt Michiels. “Evenmin is er een sanctie voorzien voor wie afhaakt.” Nochtans was dat net de kritiek die deze week werd geuit op de bachelor-plannen van de FOD Financiën: dat de op kosten van de fiscus opgeleide bachelors massaal zouden worden weggekaapt door boekhoudkantoren. Bij McDonald’s zijn ze er zich van bewust dat zo’n diploma de jobkansen elders verhoogt. “Er zijn binnen McDonalds’s heel wat doorgroeimogelijkheden. Gaan mensen toch weg, dan moeten we daar maar sportief mee omgaan. Tenslotte zijn ex-werknemers ook een soort ambassadeurs.”

Als deze trend zich doorzet, dan vindt professor Marc De Vos, directeur bij de denktank Itinera, dit een goede zaak. “Dat er gewerkt wordt aan competentie-ontwikkeling tijdens de loopbaan, is zonder meer positief, want op dat vlak heeft België nog een grote inhaalbeweging te maken. En als die competenties kunnen worden bekroond met een diploma, waarom niet?”

De Vos juicht het ook toe dat bedrijven hun sociale verantwoordelijkheid opnemen door mensen die in het reguliere onderwijs uit de boot zijn gevallen, de kans geven dat in te halen. “Denk maar aan bepaalde groepen zoals allochtonen, die het niet goed doen op de schoolbanken. Uiteraard moet het onderwijs dat probleem proberen op te lossen, maar ondertussen zit een groot deel van die groep al op de arbeidsmarkt.”

Oppassen voor diplomafetisjisme

Anderzijds waarschuwt De Vos voor nog meer diplomafetisjisme. “Het doel op zich moet niet het diploma zijn, wel het verwerven van goeie competenties. Bij werving en selectie wordt bij ons al buitensporig veel belang gehecht aan diploma’s. De Vlaamse overheid heeft vorige week een stap in de goede richting gezet (zie kader), maar er is nog een lange weg te gaan want het diplomadenken zit diepgeworteld in onze cultuur.”

Als organisaties massaal de studies van hun medewerkers gaan financieren, dan wordt dat uiteraard een dure zaak. Maar De Vos vindt het sop de kool wel waard. Of het daarbij gaat om privé-ondernemingen of om overheidsbedrijven, die werken met belastinggeld, vindt hij niet eens relevant. “Het betreft tenslotte een gedeelde verantwoordelijkheid van de hele maatschappij. Te veel werkgevers zijn bang om te investeren in werknemers omdat het risico bestaat dat een ander met de opbrengst van hun investering gaat lopen. Als we competentie-ontwikkeling daarentegen als een gedeelde verantwoordelijkheid van álle werkgevers gaan zien, dan zal uiteindelijk de hele samenleving daar de vruchten van plukken.”

Vlaamse overheid laat diplomavereiste vallen

Op vrijdag 30 maart 2012 werd de aanwerving bij de Vlaamse overheid op basis van zogenaamde  Eerder Verworven Competenties (EVC) principieel goedgekeurd door de Vlaamse regering. Concreet betekent dit dat de Vlaamse overheid nu ook kandidaten zal kunnen aanwerven die niet voldoen aan de diplomaversiesten, maar die wel kunnen bewijzen dat ze beschikken over de nodige beroepservaring en Eerder Verworven Competenties (EVC). Het is de VDAB die daarover zal oordelen. Bij een gunstige beoordeling zullen kandidaten een getuigschrift ontvangen voor een periode van zeven jaar, waarmee ze kunnen deelnemen aan selectieprocedures bij de Vlaamse overheid. Het personeelsstatuut van de Vlaamse diensten zal in die zin worden wordt aangepast, maar eerst moet nog worden onderhandeld met de vakbonden.