Werklozen betalen het gelag

Hooggeschoolde Duitsers moeten eerst voorbij enkele uitzend- en tijdelijke jobs voor ze een vaste baan krijgen. Onder de Duitse laaggeschoolden is onzekerheid troef. En wie langer dan 1 jaar werkloos is, valt terug op zeer lage uitkeringen.

"Bij ons heerst een noodtoestand, zo druk is het. Gemotiveerde werklozen schuiven al om zes uur 's ochtends voor de deur aan om zeker te zijn dat ze die dag geholpen kunnen worden. Wij kunnen momenteel enkel het topje van de ijsberg helpen", zegt Bernd Mombaüer van 'KALZ', het Keulense centrum voor werklozenbegeleiding dat draait op steun van kerken en sociale organisaties. "Ik stel vast dat 95 procent van de mensen die bij ons aankloppen, echt wil werken. Maar ook wij vinden lang niet genoeg banen om die aan onze kandidaten aan te bieden."

Duitse werklozen willen dringend aan de slag. Want tussen 2003 en 2005 reorganiseerde de regering Schröder de steun aan de werklozen in vier wetten, Hartz I tot IV genoemd. Met als gevolg dat zij amper één jaar werkloos kunnen blijven. Daarna vallen ze terug op heel lage steunpremies. Professor Matthias Knuth (universiteit Duisburg): "Er is veel meer angst om langer dan een jaar werkloos te blijven. Daarom zien we dat er veel werklozen snel weer een baan vinden. Die doorstroom is heel actief dat eerste jaar. Werklozen zijn bereid om tegen een lager loon aan de slag te gaan, of verder van huis. Ze doen serieuze toegevingen en aanvaarden banen die ze vroeger niet aanvaard hadden. Maar daarna vermindert de doorstroom: niet zoveel werklozen van Hartz IV vinden nog een job. Hartz IV vooral werkt als afschrikking. Het is een stigma en stimuleert de langdurig werklozen niet echt om er uit te stappen."

Geen comfortabel valnet

Tien jaar geleden stelde de regering Schröder vast dat er dringend meer laagbetaalde jobs moesten komen, want de werkloosheid bleef ook tijdens economische goede tijden op een hoog niveau steken. Daarom koos de groen-rode regering er in 2004 bewust voor om de werklozen geen comfortabel valnet te geven. "Ja, dat is echt de filosofie erachter. De premies van Hartz IV zijn laag, maar niet merkelijk lager dan gelijkaardige steunbijdragen in Frankrijk of Groot-Brittannië. U komt er ook niet voor in aanmerking als uw partner nog een baan heeft of als u nog een dikke spaarboek heeft. Die moet u eerst opsouperen. Hartz IV-steuntrekkers zijn arm", aldus Matthias Knuth.

In januari trokken 4,9 miljoen Duitsers, of 9,1 procent van de bevolking boven 15 en onder 65 jaar, steun binnen Hartz IV (officieel 'Arbeitslosengeld II' genaamd). Hiervan kan je ongeveer 45% als 'langdurig werkloos' bestempelen. De meerderheid zijn geen echte werklozen, maar zieken, scholieren en 59-plussers die niet meer ter beschikking moeten staan. Daarnaast ontvangen binnen deze gezinnen 1,8 miljoen kinderen ook een uitkering.

Volgens Bernd Mombaüer is Hartz IV een bijstandsval: "Voor vele mensen is Hartz IV echt een catastrofe. Wie op deze sociale hulp terugvalt, kan dit psychologisch moeilijk verwerken en blijft daar meestal in zitten. Weinigen geraken er uit. En diegenen die wij opnieuw aan het werk zien gaan, vallen meestal snel terug." De Hartz-hervorming heeft de voorwaarden voor steun helemaal aangepast. "De ambtenaren van het Agentur für Arbeit springen nogal willekeurig met die voorwaarden om. Vele steunzoekers voelen zich de speelbal van die willekeur. Zij krijgen de meest intieme vragen, bijvoorbeeld of ze suikerziekte hebben."

Starten op lager niveau

Als lid van de ondernemingsraad van Ford Werke ontmoet Mustafa Coezmez op de werkvloer dagelijks de onrust die Hartz IV veroorzaakt: "Onze mensen stellen hun toekomst in vraag, zelfs hun toekomst bij Ford. Godzijdank heeft Ford de voorbije crisisjaren hier geen mensen ontslagen. Zij hebben dus een vaste baan. Maar in hun familie is er allicht een zoon of een dochter die werkloos is of die van de lage Hartz-uitkeringen leeft. Dat zorgt voor een knagende onzekerheid."

Niet alleen de laaggeschoolden, bijna iedereen is bereid om snel tot een compromis met een werkgever te komen om aan de slag te blijven. Want wie een jaar werkloos blijft, valt heel diep. Dat geldt evengoed voor hooggeschoolden. Professor Matthias Knuth: "Afgestudeerden voelen zich onzeker omdat ze niet meer zeker zijn van een baan. Daarom leveren ze in. Ze starten met slecht betaalde stages of met tijdelijke contracten. Dat is zeker zo voor projectwerk waar je het ene tijdelijke contract aan het volgende kan breien. Ook in deze groep groeit de onzekerheid: jonge koppels kopen later kinderen. Paradoxaal genoeg vallen er niet meer ontslagen in ons land. Evenveel Duitsers hebben vandaag een vaste baan als vroeger. Gemiddeld blijft een werknemer tien jaar bij een werkgever. Dat was zo in 1985, in 1990 en in 2008. Er zijn wel twee sectoren waar er minder werkzekerheid is: in de media en in het wetenschappelijk onderzoek."

Goedkopere hooggeschoolden

Ook bij de hooggeschoolden zijn er 'goedkopere' startfuncties. Vakbondsman  Witich Rossmann (IG Metall Köln) geeft een voorbeeld: "Vroeger trok Ford voor zijn onderzoeksafdeling hier in Keulen ingenieurs aan met een vast contract. Vandaag detacheert RCE, een jong bedrijfje gespecialiseerd in ingenieurs, tientallen jonge ingenieurs naar Ford. Terwijl bij Ford een 35-uren werkweek geldt, is de week bij RCE 40 uur lang. Ford betaalt zijn startende ingenieurs 4.000 euro bruto per maand, bij RCE ligt het startsalaris rond 3.000 à 3.500 euro. Met het gevolg dat een jonge ingenieur een kwart goedkoper is geworden. Bedrijven als RCE hebben het gemakkelijk, want als vakbond krijgen we die jonge ingenieurs moeilijk georganiseerd. Ze reizen immers heel Duitsland rond."


De Duitse arbeidsmarkthervormingen in een notendop

Begin 2002 vergaderde de commissie ‘Moderne diensten op de arbeidsmarkt’ onder leiding van Peter Hartz, de personeelschef van Volkswagen. De 13 voorstellen van deze commissie vormden de kern van de 'Agenda 2010' die kanselier Gerhard Schröder in maart 2003 lanceerde Van 2003 tot 2005 keurde regering Schröder vier pakketten hervormingen goed.  'Hartz' is nu een veelgebruikte term in het Duits. ‘Einer Hartzer’ is een nietsnut en het werkwoord 'hartzen' staat voor niets doen en er toch geld voor krijgen. Voor de Duitser die langer dan een jaar werkloos blijft, staat Hartz IV voor angst en schaamte. Peter Hartz van zijn kant voelt zich misbegrepen. Hij ontvangt nog steeds doodsbedreigingen.

° Hartz I        
- versoepeling van interimarbeid (met een clausule waardoor het principe 'gelijk loon voor gelijk werk' niet gevolgd moet worden)
- initiatieven voor meer beroepsopleiding

° Hartz II       
- steun voor bedrijfsstarters, bekend als 'Ich AG'
- invoering van 'mini-jobs' (minder dan 400 euro per maand)
- oprichting van meer jobcentra

° Hartz III      
- hervorming van de federale werkloosheidsdienst (die gebukt ging onder schandalen) tot het huidige 'Bundesagentur für Arbeit'

° De belangrijkste: Hartz IV
- stempelgeld(Arbeitlosengeld I) beperkt tot 12 maanden (18 maanden voor 55-plussers)
- werklozen zijn verplicht (binnen zekere grenzen) elk jobaanbod te aanvaarden of hun steun vervalt
- na 1 jaar valt de werkloze terug op het lage Arbeitlosengeld II (359 euro per maand plus woonkosten). Een gezin kan deze som tweemaal ontvangen plus steun voor de kinderen. 
- Wie veel spaargeld of eigendommen bezit of een werkende partner heeft, komt niet in aanmerking voor Arbeitlosengeld II.

Foto - Witich Rossmann, de baas van Vakbond IG Metall Köln: Griet Dekoninck

Verschenen in Vacature Magazine op 13/11/2010

Terug naar coververhaal