Welk land scoort goed in onderwijs?

Geen land dat internationaal zulke hoge ogen gooit op onderwijsvlak als Finland. De ingrediënten van het succes? Kinderen lopen pas school wanneer ze zeven zijn, zorgleerlingen gaan er niet naar aparte scholen, alle jongeren krijgen een gemeenschappelijk basisprogramma en leraren zijn er universitair opgeleid.

Kloof tussen besten en slechtsten zeer groot in Vlaanderen

Mogen we even chauvinistisch zijn? Welaan dan: Finland heeft internationaal met voorsprong het meeste uitstraling, maar ook het Vlaamse onderwijs is één van de best presterende ter wereld. Dat blijkt uit het zogeheten PISA-onderzoek van de OESO, die de vaardigheden en kennis voor wiskunde, wetenschappen en lezen op 15-jarige leeftijd nagaan. Bij die tests scoort een vrij grote kopgroep van Vlaamse jongeren internationaal heel goed, maar aan die goeie score zit ook een minpunt: de kloof tussen de beste en de slechtste resultaten is bij de Vlaamse leerlingen zeer groot. Meer dan één op vier leerlingen heeft op 15-jarige leeftijd schoolachterstand opgelopen. Sociale afkomst is daarbij bepalend: kinderen van arbeiders en kinderen met een etnische afkomst doen het veel slechter dan die van hooggeschoolden. Het Vlaamse onderwijs reproduceert met andere woorden sociale ongelijkheden. En zo laat het veel talent verloren gaan.

Finland als voorbeeld

Dat het ook anders kan, bewijst het Finse onderwijssysteem. Volgens het PISA-onderzoek heeft Finland niet alleen het hoogste onderwijsniveau, maar ligt de ongelijkheid in het onderwijs ook zeven maal lager dan bij ons. De reden? Kinderen uit alle milieus hebben er hetzelfde recht op studeren. Onder de zeven jaar is er geen leerplicht, daarna is er schoolplicht tot zestien jaar. In die periode volgen alle leerlingen een (grotendeels) gemeenschappelijk basisprogramma, zonder opdeling in onderwijstakken. Zorgleerlingen gaan er ook niet naar aparte scholen. Net die standaardisatie en constante kwaliteit is volgens OESO de sterkte van het Finse systeem. Na het basisonderwijs hebben leerlingen vanaf zestien de mogelijkheid om te kiezen voor het verderzetten van hun studies, ofwel via een aanvullende algemene opleiding of via een voortgezette technische, arbeidsmarktgerichte opleiding. Op hun 18de of 19de kunnen de Finse leerlingen naar de universiteit of een polytechnische opleiding volgen.

Opvallend is dat de overheid veel aandacht besteedt aan de kwaliteit van de technische, arbeidsmarktgerichte scholen. Die kunnen op onderwijsvlak en qua arbeidsmarktperspectieven wedijveren met de universiteiten. De overheid besteedde daarvoor aandacht aan onderzoek en technologische ontwikkeling. De opwaardering van de technische hogescholen speelt in op de groeiende vraag naar goed getraind personeel en de pogingen van de overheid om de werkloosheid zo laag mogelijk te houden. De Finse overheid investeert overigens flink in het onderwijs: studenten betalen tijdens het basisonderwijs geen schoolgeld, uitrusting, boeken, vervoer en maaltijden en ook universitaire en polytechnische studies worden flink gesubsidieerd. En toch is het lang niet het duurste systeem ter wereld.

Taalproblemen

“We willen, binnen onze Vlaamse context, een beetje naar het Finse systeem toegroeien”, zegt Vlaams Onderwijsminister Pascal Smet. “Zij hebben minder ongelijkheid, dat klopt, maar dat komt ook omdat zij veel minder migranten hebben en daardoor minder met een taalprobleem geconfronteerd worden. Toch is de vaststelling dat er bij ons te veel talent verloren gaat. Daar willen we iets aan doen bij de hervorming van het secundair systeem die op til is. Taal is daarbij heel belangrijk. Bij leerlingen tussen 6 en 12 jaar willen we taaldiagnose om te kunnen bijsturen. Er zijn nog elementen uit het Finse systeem die ons aanspreken: zij delen veel minder op tijdens de middelbare studies en stellen de studiekeuze uit naar latere leeftijd. In Finland staan ook meer mensen met een master in het onderwijs. Dat laatste willen we ook meer. Het Finse systeem meer arbeidsmarktgericht? Nee, dat denk ik niet. Het is wel meer innovatiegericht. En ook daar kunnen we ons aan spiegelen. We willen ondernemerschap en creativiteit stimuleren, kinderen laten falen, ... . De goeie elementen uit Finland spreken ons aan, zoals u merkt.”

Tekst: Dominique Soenens