Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Undercover op de Duitse arbeidsmarkt met Günter Wallraff

WIE IS GÜNTER WALLRAFF?

° Bekendste Duitse journalist

° Geboren in 1942 in Burscheid (Keulen)

° De Wallraff-methode: door zich te vermommen met eenvoudige middelen (pruik, bril, ...) infiltreert hij in bedrijven en organisaties als werknemer om de donkere kant van onze maatschappij te ontdekken. “Men moet zich verkleden en vermommen om achter de waarheid te komen en de maatschappij te ontmaskeren.”

° 'Wallraffa': Zweeds werkwoord dat verwijst naar de methode van Wallraff, namelijk als undercoverreporter een situatie ondergaan.

° Zijn reportages bundelde hij in een dertigtal boeken, waaronder enkele absolute bestsellers, ook vertaald in het Nederlands: Ongewenste reportages (1975), Verslaggever van Bild (1977) en Ik (Ali), als Turkse arbeider in Duitse bedrijven (1985)

° Nieuwe film: ‘Schwarz auf Weiss’, over zijn avonturen, verkleed als zwarte.

° Heeft vijf dochters en is voor de derde maal gehuwd.

° Zijn nieuwe boek 'Heerlijke nieuwe wereld' (Ambo, 2010, 19,95 euro) verscheen zopas.

Het bevat acht nieuwe reportages. In Duitsland zijn er al 150.000 exemplaren van verkocht.

De 67-jarige Duitse onderzoeksjournalist Günter Wallraff is nog even energiek als in 1985, toen hij vermomd als Turkse gastarbeider ‘Ali’ talloze wantoestanden aan het licht bracht. De voorbije drie jaar ging hij opnieuw undercover op de Duitse arbeidsmarkt. Door sommigen wordt hij nog steeds versleten als een ondergrondse communist, maar terwijl hij vroeger de processen aan elkaar reeg, bellen bedrijfsleiders hem nu zelf op om hun beleid aan te passen.

Günter Wallraff (67) stormt de trap af en geeft me een ferme hand. Op de vleugelpiano liggen twee romans van Salman Rushdie, de 'Satanische Verzen' en 'Shalimar de clown'. "Rushdie heeft hier enkele keren gelogeerd toen hij moest onderduiken", zegt de Duitse journalist droogjes. De voorbije drie jaar ging Günter Wallraff na bijna 25 jaar opnieuw zelf undercover, nadat hij jarenlang kampte met gezondheidsproblemen, onder meer als gevolg van zijn vuil en gevaarlijk undercoverwerk. Deze keer werkte hij onder andere als callcenteroperator en broodjesbakker. Hij deed zich ook voor als een zakenman bij een berucht advocaat, die gespecialiseerd is in het ondermijnen van ondernemingsraden, en leefde zelfs als dakloze.

Het allereerste boek van Wallraff met industriereportages verscheen in 1963. Deze man onderzocht dus ruim 45 jaar het wel en wee van de Duitse arbeidsmarkt. Voor Vacature detecteert hij 5 opvallende trends.

Trend 1: Rechten van werknemers in vrije val

Günter Wallraff: “Toen ik veertig jaar geleden begon met mijn werk als journalist, hoopte ik dat deze wereld steeds humaner en rechtvaardiger zou worden. Maar mijn scepsis neemt met de dag toe. Want ik stel vast dat vele mensen zich in vrije val bevinden. Bijna één op vier Duitse werknemers werkt voor een minimumloon, ook al kent Duitsland officieel geen minimumloon. Bovendien neemt het aantal uitzendkrachten snel toe. Hun arbeidsvoorwaarden behoren tot de slechtste van West-Europa. De arbeidsrechten waar generaties voor gevochten hebben, worden opnieuw in vraag gesteld. Sommige gelden zelfs niet meer. Dat hebben we te danken aan de socialistische minister Wolfgang Clement (ex-SPD). Vandaag bekleedt die man een topfunctie bij Adecco. Interimkrachten kunnen sneller ingehuurd en ontslagen worden. Ze zijn ook goedkoper. Terwijl een ongeschoolde vaste kracht 11 à 12 euro per uur krijgt, schommelt het salaris van een uitzendkracht in Duitsland rond 6,5 euro per uur. Velen kunnen de eindjes niet aan elkaar knopen. Daarin verschilt Duitsland van België, Oostenrijk en Frankrijk, waar de uitzendkrachten hetzelfde salaris ontvangen als de vaste medewerkers.

De bedrijven die ik onderzocht, behoren toe aan de rijkste families in Duitsland, zoals de families rond Aldi, Lidl en Daimler-Benz. Daimler-Benz, bijvoorbeeld, werkt met 20.000 vaste werknemers die een goed loon verdienen. Maar daarnaast draaien in diezelfde Daimler-Benz fabrieken 15.000 losse werknemers mee, die niet kunnen terugvallen op een ondernemingsraad. Onder deze groep is de demotivatie en de burn-out groot. Ik heb de zaak zelf onderzocht. De vakbonden staan met hun rug tegen de muur. De sociale rechten worden afgebroken en er zijn steeds minder bedrijven met 'Mitbestimmung', waardoor de vakbonden minder mee zetelen in de raden van bestuur. Natuurlijk staan de democratische instellingen er nog. Op papier leven wij in een goed functionerende democratie, maar ze is uitgehold. Veel is enkel nog schone schijn. In Duitsland viert het sociaal-darwinisme hoogtij.”

Trend 2: Werknemers worden psychologisch geterroriseerd

Günter Wallraff: “Starbucks is verkozen tot één van de vijftig beste werkgevers in Amerika, maar ik vermoed dat zulke lijsten vaak gemanipuleerd worden. Via de juiste contacten en pr-acties geraakt een bedrijf in zo'n lijst. Jonge werknemers van Starbucks mailen me om te zeggen dat het allemaal nog veel erger is dan ik in mijn nieuwe boek beschreven heb. Volgens hen is het bedrijf georganiseerd als een Amerikaanse sekte. De werknemers moeten zich helemaal identificeren met het bedrijf. Ze voelen zich uitgeperst, moeten een stuk van hun vrije tijd aan het bedrijf besteden en krijgen lage lonen uitbetaald. Ik zal dat hoofdstuk moeten herschrijven. Soms maken bedrijven van hun organisatie gesloten gemeenschappen waarin hun mensen als sekteleden meedraaien. Dat systeem wordt niet alleen door Scientology toegepast.

Ik voer ook de advocaat Herbert Naujoks uit Düsseldorf op. Hij is gespecialiseerd in het afbreken van ondernemingsraden en andere vormen van georganiseerde arbeid. Naujoks staat niet alleen. Er bestaat een hele kliek die een vorm van psychologische terreur uitoefent op werknemers die hun rechten opeisen. Ze zijn gespecialiseerd in het bewerken en het terroriseren van werknemers die mondig zijn en die het bedrijf kwijt wil. Neem deze advertentie van de firma Dr. Scheiner + Partner. "Wij bereiken uw doel. In elke zaak geldt het recht van de sterkste. Hij wint die de techniek en de tactiek het beste beheerst." Ik heb deelgenomen aan een seminarie waar zo'n bureau zijn aanpak uit de doeken doet. Ze werken ook met detectivebureaus samen, die durven provoceren. Ze ondervragen de buren, kloppen aan uw deur. Ze laten u voelen dat elke stap die u zet, in het oog wordt gehouden.

Sommige bazen geloven dat ze met dergelijke methodes de efficiëntie verder kunnen opdrijven. Daarvoor brengen ze externe consultants zoals advocaat Naujok binnen om het zware werk te doen. Deze man is echt gemeen en gevaarlijk. Ik heb hem tijdens een televisiedebat uitgedaagd me voor de rechtbank te slepen. Maar dat doet hij niet. Want ik ken enkele van zijn slachtoffers, mensen die door hem letterlijk gebroken zijn.

In 1968 schreef ik een boek 'Wir brauchen dich', naar de slogan van de bedrijven, die toen bijna radeloos naar verse werknemers op zoek waren. Er waren amper buitenlanders in Duitsland en men trachtte zoveel mogelijk huisvrouwen aan de slag te krijgen. U kent het gezegde: ‘Gelukkige koeien geven meer melk. In Duitsland slachten de bedrijfsleiders hun koeien, want ze denken dat er genoeg koeien rondlopen. De Duitse ondernemingen kopiëren vooral de harde kant van het Amerikaanse systeem. Hier worden de managers opgeleid om zo veel mogelijk uit de werknemers uit te persen. De werknemers van het callcenter Tectum (Bochum) betoogden zelfs tegen hun eigen vakbond. "Zien wij er uit als slaven? Wij zijn de directie erg dankbaar omdat ze ons een vaste baan bieden", riepen ze. Die directie had vroeger al gedreigd bedrijven te sluiten.

Trend 3: Leiders worden lijders

Günter Wallraff: “Niet alleen de gewone werknemers lijden onder de druk, vandaag stappen managers naar mij - dat was vroeger zeker niet zo - en klagen ze dat ze zelf slachtoffer zijn in hun eigen organisatie. Of ze geven me informatie over hun bedrijf. Verschillende managers van de Deutsche Bahn, de Duitse spoorwegmaatschappij, hebben me in vertrouwen genomen. Het personeelsbestand van de maatschappij is in tien jaar gehalveerd en de investeringen werden teruggedraaid. Een reeks topmedewerkers die zich tegen de privatiseringsplannen van de regeringen Kohl  en Schröder uitspraken, werden vernederd en gepest. Ze worden op een zijspoor gezet en onschadelijk gemaakt. Tegelijkertijd leed het bedrijf onder vriendjespolitiek en hypocrisie. Intussen zijn er van mijn nieuwe boek 150.000 exemplaren verkocht. Daar had ik niet op gerekend. En er zijn ook nog geen processen. Op mijn vroegere reportages volgde steeds een reeks processen. Nu contacteren de bedrijven mij om te zeggen dat ze zich willen aanpassen. Zo kwam er recent een directeur langs van een wereldconcern, waar ik vroeger al een reportage over maakte, samen met zijn marketing- en personeelsdirecteur. Zij willen het anders aanpakken. Dat zijn constructieve gesprekken.”

Trend 4: Groeiende vreemdelingenhaat

Voor zijn bestseller ‘Ik (Ali) gaf Wallraff zich uit voor Ali, een Turkse gastarbeider. In 2008 trok hij opnieuw rond, vermomd als een zwarte. Günter Wallraff: “De vreemdelingenhaat neemt opnieuw toe, zeker bij groepen die vandaag in angst en onzekerheid leven. Dikwijls hebben ze geen baan of een baan die niet volstaat om ervan te leven. Zij zoeken naar een zondebok voor hun belabberde situatie: vreemdelingen. Daarom leven er in Duitsland amper zwarte buitenlanders: tegen hen is de vijandigheid het grootst.

Duitsland is onderontwikkeld op het vlak van interculturele opvoeding. Vele kinderen van migranten zijn hoogbegaafd, maar ze kampen met een taalachterstand. In Scandinavië worden die kinderen opgevangen en krijgen ze eerst een flink taalbad. In Duitsland belanden vele migrantenkinderen in het bijzonder onderwijs voor gehandicapten! Zo zitten ze direct aan de rand van de maatschappij. Daarom zouden we onze kinderen vanaf de kleuterklasjes al in contact moeten brengen met mensen met een andere huidskleur of een andere cultuur.

In Duitsland heeft de meerderheid van Turken en Marokkanen niets te maken met de moskeeën waar soms het fundamentalisme wordt gepredikt. Toch worden ook zij over de kam van het fundamentalisme geschoren. Een derde van de Turken in Duitsland zijn Alawieten, die gelijke rechten claimen voor de vrouwen en in hun eigen land onderdrukt worden. Ik sta kritisch tegenover wat er in de moskeeën gepredikt wordt, maar ben wel voor het openlijk bouwen van moskeeën. Dan zijn het officiële bidplaatsen. Maar er moet wel een soort controle komen op wat er daar verkondigd wordt. Hier enkele honderden meter verder hebben moslims een vervallen fabriek laten opknappen door een bekende architect. Ze hebben me uitgenodigd om in hun beheerraad te zetelen. Ik mocht er uit 'Ik, Ali' voorlezen. Ik wou dat wel, maar op voorwaarde dat er ook zou gediscussieerd worden over de 'Satanische Verzen' van Salman Rushdie, die nog steeds met de dood wordt bedreigd. Plots werd ik door een website die bij Al Qaeda aanleunt, als een moslimvijand voorgesteld. De politie vond het nodig om agenten voor mijn deur te posteren. Ik had een stomme fout gemaakt.

Ik val telkens tussen twee stoelen. De moslimhaters vinden mij te vriendelijk voor de moskeeën, terwijl de moslims menen dat ik hun gevoelens heb gekwetst. Ik ben onafhankelijk, ik volg steeds mijn geweten. Voor extreem links ben ik te burgerlijk en voor de conservatieven ben ik een 'ondergrondse communist'.

Trend 5: Naar een heerlijke nieuwe wereld?

Zijn jongste boek heeft dezelfde titel als de bestseller van Aldous Huxley: ‘Een heerlijke nieuwe wereld’. Die sciencefiction-roman beschreef een toekomstige wereld die geheel beheerst wordt door technologie en rationalisme. De vrije keuze voor een individueel bestaan bestaat niet meer. Evolueren we naar een maatschappij waarin de persoonlijke vrijheid verder aan banden wordt gelegd? Günter Wallraff: “Ik vrees dat er alleen nog een toekomst is weggelegd voor personen die aan nauw omschreven ‘kwaliteitsnormen’ voldoen. Maar niet alles is negatief: zo is er meer transparantie: elk onrecht komt in de openbaarheid en er is veel informatie te vinden. Maar er is ook veel verwarring, want welke informatie is betrouwbaar? Vandaag zouden de scholen hun leerlingen moeten aanleren hoe hun weg te vinden in die overvloed aan informatie. Nog elke week ontvang ik informatie uit bedrijven. Daarom heb ik een nieuwe methode ontwikkeld, want ik beschik niet over een ploeg medewerkers. Ik telefoneer of schrijf de bedrijfsleider en confronteer hem met mijn informatie. Dan stel ik hem voor de situatie recht te trekken en die werknemers niet meer te pesten. Doet hij dat, dan beloof ik de zaak niet in de media te brengen. En dat doet hij. Want hij heeft angst van mijn pen.”

Günter Wallraff zelf heeft met de opbrengsten van zijn bestsellers een stichting gespijsd. "In Duisburg, de stad waar ik 'Ali' speelde, hebben we daarmee een mooie straat gerenoveerd die onder de sloophamer dreigde terecht te komen. Daarnaast heb ik een school voor 450 meisjes opgericht in het noorden van Afghanistan, met de uitkering van mijn levensverzekering toen ik zestig werd Ik heb daar met vrouwen gesproken in een boerka. Ze voelen zich opgesloten in een mobiele kerker. Daarom geloof ik in een verbod van de boerka, zoals in Frankrijk."

Tekst Erik Verreet – Keulen - Photo: Griet Dekoninck

Gepubliceerd in het Vacature Magazine van 20 februari 2010