Spitsmijden = tijdens de spits niet rijden

Het principe van het spitsmijden is kinderlijk eenvoudig: autogebruikers die zich bereid tonen om hun verplaatsingsgedrag zo aan te passen dat ze de ochtend- of avondspits vermijden, ontvangen in ruil een bonus in natura of financiële compensatie. Dat bedrag of die bonus lopen hoger op naarmate de bestuurder in kwestie de auto in de spitsperiodes vaker op stal laten.

Auto op stal tijdens piekuren = bonus

“Enkele jaren gelden startten we op de A12 in de buurt van Den Haag met een eerste, bescheiden proefproject”, vertelt Erik Verhoef. Als hoogleraar Ruimtelijke Ordening aan de Vrije Universiteit van Amsterdam lag hij mee aan de basis van het experiment. “Daarvoor selecteerden we 340 weggebruikers, wat uiteraard peanuts is in verhouding tot het aantal mensen dat daar tijdens een normale ochtendspits passeert. Op basis daarvan kan je dus geen verregaande verkeerstechnische conclusies trekken, maar het leert ons wel iets over de wijze waarop automobilisten gaan reageren als ze financiële prikkels krijgen. De deelnemers verbonden er zich toe de ochtendspits tussen zeven en negen zoveel mogelijk te vermijden. Het aantal keren dat ze in die spitsperiode wel aan onze meetpunten passeerden, werd afgewogen tegen een nulmeting die we de weken voordien hadden uitgevoerd. In functie van hun score ontvingen ze dan ofwel een compensatie van 3 tot 7 euro per rit, ofwel konden ze zo sparen voor een smartphone. Daarvoor konden we putten uit het onderzoeksbudget. Tegelijk steunden ook een aantal bedrijven uit de buurt het project. Onder meer Rabobank, een bedrijf dat zowel geïnteresseerd was in het technologische aspect als in het eventuele businesspotentieel. Beeld je maar even in, 6 miljoen autogebruikers die continu betalingen moeten verrichten, daar willen ze bij een bank wel al even over filosoferen (lacht).”

Gigantisch succes, maar…

Voor zowat alle deelnemers bleek de flexibiliteit op het werk – of net het gebrek daaraan – het grootste pijnpunt. Toch werd dit eerste experiment een gigantisch succes: binnen de testgroep nam het aantal ritten in de ochtendspits met zomaar eventjes de helft af. Al waarschuwt Verhoef meteen ook voor al te verregaande conclusies. “Deelname aan dit experiment gebeurde op vrijwillige basis, de deelnemers waren dus zelf ook voldoende gemotiveerd om buiten de spits naar het werk te gaan. Op veel grotere schaal toegepast, zouden we nooit aan een dergelijke score komen. Toch is intussen uit een aantal nieuwe proefprojecten met duizenden  deelnemers gebleken dat er sowieso een grote groep automobilisten bereid zou zijn om de spits te mijden als daar dan een vergoeding tegenover staat.”

Oplossing bij wegenwerken

Alleen al omwille van het prijskaartje lijkt een veralgemeende invoering van het spitsmijden nochtans geen optie. “Dat klopt, maar het kan wel een tijdelijke oplossing zijn, bijvoorbeeld bij wegenwerken op een bepaald traject of bij slecht weer. Bovendien zien we het spitsmijden hier ook als een aanvulling op de al bestaande systemen van rekeningrijden: gedifferentieerde tarieven, in functie van het tijdstip waarop iemand een bepaald traject aflegt. Of waarom zouden bedrijven hun woon-werkvergoeding niet afhankelijk maken van de mate waarin de werknemer bereid is om de spitsuren te vermijden? Ik begrijp dat een individueel bedrijf zich niet vlug geroepen zal voelen om daarvoor als eerste het initiatief te nemen, maar het zou wel kunnen lukken als heel wat bedrijven de handen in elkaar willen slaan. In een poging samen een collectief probleem aan te pakken.”

Eindoordeel

PRO:

-Valabel alternatief bij slecht weer, wegwerkzaamheden, zwaar ongeval,…
-Ideale aanzet tot duurzame mentaliteitswijziging bij werknemers en werkgevers

CONTRA:

-Duur: wie zal dat betalen?
-Niet voor iedereen toepasbaar

Tekst: Filip Michiels