Regiodossier: Antwerpen, een stad in de steigers

Gedurfde stadsvernieuwing, een betere integratie van nieuwe migranten, een eendrachtig onderwijsbeleid en een sterke economie met de haven als motor: daar wil burgemeester Patrick Janssens op inzetten. Al beseft hij dat er nog veel werk aan de winkel is.

Een verkeersluwe Meir, de aanleg van de Leien, het nieuwe Museum aan de Stroom (MAS) en de ontwikkeling van de nabijgelegen wijk ‘Het Eilandje’: Antwerpen werd de voorbije vijf jaar opengelegd door infrastructuurwerken. “We spenderen veel tijd aan stadsontwikkeling: plekken en wijken die hun ziel verloren, trachten we een nieuwe bestemming te geven: het Eilandje, Petroleum Zuid, het Militair Hospitaal, Antwerpen Noord, de Scheldekaaien”, bevestigt burgemeester Patrick Janssens. Die stadsvernieuwing lokt zelfs een nieuw soort ‘toeristen’ naar de Scheldeboorden. “Stadsplanners en architecten vragen om een rondleiding. We spreken nu met Antwerpen Averechts en de Toeristische Dienst hoe we die aanvragen beter kunnen opvangen met stadsgidsen. Ze nemen te veel tijd in beslag bij onze mensen op de dienst ‘Stadsplanning’.”

Hij haalt het nieuwe boek ‘Trek naar de stad’ (Bezige Bij, 2011) van de Canadese journalist Doug Saunders boven: “We merken dat de Antwerpse bevolking opnieuw groeit. De voorbije tien jaar zijn er maar liefst 40.000 inwoners bijgekomen. Opmerkelijk is dat steeds meer buitenlandse studenten afzakken naar Antwerpen”, stelt burgemeester Janssens vast. "De bevolkingsaangroei is het rechtstreekse gevolg van die migratie.


Ik vind het interessant om te zien welke steden die migratiestromen in hun eigen voordeel kunnen keren. Voor de meeste steden is dit een gemengd verhaal met negatieve en positieve signalen. Het boek beschrijft op welke plekken de migranten neerstrijken, hoe ze zich al dan niet integreren en hun weg vinden. In Antwerpen verschijnen de migranten in het Noord en deels op het Kiel en in Hoboken. Dat zijn de sluizen langs waar de migranten de stad binnenkomen en waar ze banden opbouwen met hun thuisland. Ik geloof dat we met het activeringsbeleid, onder meer voor leefloontrekkers, en ons inburgeringbeleid op de goede weg zijn. Met wat druk zetten wij de migranten  aan nieuwe vaardigheden te ontwikkelen, zoals het spreken van Nederlands. Onze economie is sterk gereglementeerd met vestigings- en bouwvergunningen. Dat moeten die nieuwkomers ook beseffen. We kunnen hier geen dubbele moraal hanteren. Anders moedigen we de grijze economie aan.”

Aantal inwoners 492.149
Werkloosheidsgraad 15,4%
Budget voor stadsvernieuwing voor 2011 (zonder MAS, sportinfrastructuur en cultuur) 16.787.900€

'We zijn Barcelona niet'


Op zoek naar stichtende voorbeelden, kijkt Patrick Janssens niet naar de nieuwe megasteden die in het Verre Oosten als paddenstoelen uit de grond rijzen: “Ik ben vooral geïnteresseerd in steden met gelijkaardige projecten zoals Lissabon, Barcelona, Bordeaux, Rotterdam en Londen. Niet dat wij het ‘Barcelona’ van Vlaanderen willen worden. Dat zou een heilloze strategie zijn. Antwerpen ligt 80 km landinwaarts en Barcelona vlakbij zee. Dat maakt een wereld van verschil. Maar we kunnen wel inspiratie opdoen.”


“Ik beschouw veel van de nieuwe megasteden in het Oosten, zeker diegene die aan de zee liggen, wel als grote opportuniteiten voor onze haven. Een snelgroeiende haven in India is mogelijks een nieuwe bestemming voor schepen uit Antwerpen. Daarom hebben we de vennootschap ‘Port of Antwerp International’ opgericht die onze kennis en ons kapitaal ter beschikking wil stellen van deze nieuwe havens. Vandaag heeft die vennootschap drie projecten in de pijplijn in India en China. Verder geven we binnen het trainingscentrum Apec jaarlijks vorming over de haventechnologie aan honderden bezoekers uit de hele wereld.”

Zoals zijn collega’s van de andere Vlaamse grootsteden vindt de Antwerpse burgemeester dat hij over relatief weinig hefbomen beschikt om zijn stad economisch vooruit te helpen: “Mijn buitenlandse collega’s kunnen veel sterker ingrijpen. Dankzij de haven hebben we nog redelijk grip op de situatie. Neem het dossier Opel, waar de stad de rol van huisbaas speelt. Ons concessiebeleid heeft van Antwerpen een industriële haven gemaakt. Binnenkort krijgen we hopelijk de gronden van Opel terug in handen. Voorlopig is er nog de discussie over de prijs maar we hebben genoeg juridische handvaten om die grond terug te eisen.”

Intussen vertaalt het economisch herstel zich in meer jobs in de haven: “Ook de trafiek in de haven komt sneller op gang dan wij gedacht hadden. Maar het blijft een genuanceerd verhaal: de goederen die meer arbeid vereisen, blijven wat achter. Dat stelt een speciale uitdaging voor het sociaal overleg. Historisch stond de Antwerpse haven sterk in het verwerken van stukgoed. Dat is vandaag veel minder. We discussiëren met werkgevers en vakbonden over wat er best kan gebeuren.”


Over de luchthaven van Deurne is hij snel uitgepraat: “Dat is geen strategisch punt. We sluiten ons aan bij het Vlaamse beleid. Uitbreiding lijkt me irreëel en ook niet nodig, gezien de vlotte verbindingen die er komen met Zaventem en Schiphol.”

Trefpunt onderwijs

De Vlaamse arbeidsmarkt reageert zeer veerkrachtig op de stijgende economische conjunctuur. De werkloosheid daalde van 7,3% naar 6,8%. Maar met een werkloosheid van 15,4% hinkt Antwerpen achterop. “Antwerpen creëert veel jobs, maar er blijven veel werklozen in de stad. Wij geven veel pendelaars werk en minder aan de inwoners, die vaak niet voldoende opgeleid zijn. Er zit wel goed nieuws in de werkloosheidsstatistieken: de werkloosheid onder de Marokkaanse en de Turkse jongeren evolueert positief (- 5,5% in februari). Maar bij de andere migranten groeit het aantal werklozen aan: + 12% in februari. Dat is zorgwekkend. Daarom moeten we verder initiatieven nemen naar het onderwijs en naar herscholingen. Zo leiden we samen met de sectoren enkele tientallen kandidaten op in de bouw en de grootindustrie. Maar het blijft een moeizaam proces.”

Patrick Janssens benadrukt het belang van het onderwijs: “De scholen zijn de enige plekken waar alle jonge mensen elkaar treffen. Het onderwijs moet de basis leggen voor die sociale samenhang. Daarom is onze aanpak veranderd. Antwerpen was vroeger vooral bezig met haar eigen stadsonderwijs. Nu werken we aan een netoverschrijdend beleid dat de verschillende netten en de verschillende niveaus beter op elkaar wil afstemmen. We hebben het stadsonderwijs verzelfstandigd en een raad opgericht waar de verschillende spelers elkaar treffen. Zo hebben we ervoor gezorgd dat de nieuwe richting ‘veiligheidsberoepen’ in het secundair onderwijs in alle netten wordt aangeboden.”

Voorsprong voor Gent en Leuven

Met de afbouw van de jobs in de diamantsector en de problemen van Opel en Gevaert werd de Antwerpse regio de voorbije jaren extra zwaar getroffen. Patrick Janssens neemt dit bijna filosofisch op: “Sectoren die belangrijk waren voor de regio gaan door een transformatie. Daar ondervinden we de negatieve gevolgen van. Zo is de tewerkstelling in de autosector de voorbije 15 jaar dramatisch teruggeschroefd. Er zijn ook positieve verhalen. De petrochemie blijft zwaar investeren. En de nonferro-groep Umicore bewijst dat een succesvolle transitie mogelijk is. Het ecologische bedrijventerrein IPZ (Investeringszone Petroleum Zuid, boven Hoboken) waar we mee bezig zijn, moet cleantech en andere innovatieve bedrijven aantrekken. Daar komt ook het nieuwe voetbalstadion.”

Als sterkhouder voor de toekomst blijft hij op de petrochemie rekenen. “Ook de haven zal verder groeien: hier moeten we nog meer op logistiek met toegevoegde waarde mikken."

"We vergeten het soms maar Antwerpen wordt ook meer en meer een shoppingstad. De binnenstad met al zijn winkels is een heel belangrijke economische factor. Hier zie ik de komende jaren de tewerkstelling nog toenemen.” Dat die binnenstad nog niet meer autoluw is, ziet Patrick Janssens als een gemiste kans: “Op dat vlak hebben we Gent en Leuven een voorsprong van tien jaar laten nemen. Het duurde lang vooraleer er eensgezindheid was onder de politici. Pas onder deze legislatuur kwam dit dossier echt op gang. De Suikerrui, hier naast het stadhuis, de Keyserlei en de kaaien worden meer autoluw. Het kwaliteit van het leven in de binnenstad zal hierdoor toenemen.”

Nu loopt de discussie over het autoluw maken van de Nationale Straat.
“Als we daar in slagen, krijgen we een fantastische winkelas van het Centraal Station over de Meir en via de Nationale Straat tot op het Zuid. Op die as zitten al groepen van winkels met een aanbod dat het internationale retailaanbod van de Meir mooi aanvult. Maar ons tempo blijft traag.”

“Daarnaast ontstaan er kernen voor creatieve beroepen, waarvan de mode er één is. Ook in de grafische vormgeving en de filmsector zit veel potentieel. De stadsdiensten sleutelen aan enkele initiatieven rond de productie van films. Al tien jaar coördineert de stad het draaien van films: onze 'filmcel' regelt alles voor een filmploeg: de politie informeren, het zoeken van sites en lokalen, ... Op piekmomenten gaf dat duizend draaidagen per jaar of drie filmploegen per dag in actie. Vroeger legden we voor films nooit geld op tafel. 'Zot van A' was de uitzondering omdat we hier een 'title sponsor' zijn. Na een evaluatie overweegt de stad om die industrie hier beter te verankeren. Op advies van de productiehuizen willen we in de toekomst een budget vrijmaken om direct in filmprojecten te investeren, zodat we meer productie- en montagestudio's naar hier halen. Deze sector krioelt van de kleine zelfstandigen die heel flexibel opereren. Ze verhuizen gemakkelijk. We zoeken nog enkele grote hallen om decors in te bouwen. Dit vliegwiel begint mooi te draaien. Rotterdam doet dit al langer en met succes.”

Oosterweel

Al het gepalaver rond de Oosterweelverbinding heeft het imago van Anwerpen geen goed gedaan, beseft ook Patrick Janssens, “maar de huidige oplossing zal de verkeersknoop ontwarren en het doorgaand verkeer verder van de stad houden. Maar er valt nog veel te regelen. De BAM moet afgebouwd worden en 'Tunnel Liefkenshoek' als bouwheer worden aangeduid. Dat is tijdrovend. Daarnaast moet de R11, de oude Militaire Baan in Deurne, nog helemaal uitgetekend worden en moeten de plannen voor de A 102, de ringweg van Wommelgem naar Antwerpen Noord, verder vorm krijgen. Na de beslissing in september werkt men daar met bekwame spoed aan."

Patrick Janssens is kandidaat om zichzelf op te volgen op het Schoon Verdiep. Hij maakt al plannen voor na 2012: “De demografie van onze stad wijzigt snel. We zullen het hele aanbod voor jongeren en kinderen enorm moeten uitbreiden: kinderopvang, basisonderwijs, ... Vandaag kampen we reeds met een tekort aan capaciteit in het basisonderwijs. Dat tekort zal zich vertalen naar de sport- en de jeugdverenigingen, naar de speelpleinen,... Ik zie hier mogelijkheden voor investeringen door de privésector, mits de nodige kwaliteit- en prijsgaranties. Deze uitdaging komt tegen een enorme snelheid op ons af.”

Foto: Sofie Van Hoof