Pleidooi voor sociale akkoorden op maat

De jobs sneuvelden alweer bij bosjes, de jongste weken. De gevolgen van een slabakkende conjunctuur blijven duidelijk niet uit en sijpelen snel door naar de werkvloer. Bedrijven hebben daar vroeger herhaaldelijk voor gewaarschuwd, maar de vakbonden gaven steevast niet thuis. In het Belgisch sociaal overlegmodel is het nu eenmaal niet de gewoonte om te anticiperen op slechte tijden. Want stel je voor dat het plots weer beter zou gaan met de economie, en dat we met zijn allen nodeloos zouden hebben ingeleverd. En dus wordt er in ons systeem weinig nagedacht over maximaal jobbehoud, ook en vooral in het geval van economisch zwaar weer.  

Dat is spijtig, want haast nergens zijn er zo weinig mensen aan de slag als bij ons. Ons sociaal model schiet duidelijk te kort. Waarom blijft het zo moeilijk om sociale akkoorden af te sluiten die gericht zijn op werkzekerheid? Is het een schande om solidair te zijn met je collega’s, ook als je daardoor zelf moet inleveren, of in de toekomst minder opslag krijgt? De kern van het probleem is dat sociale akkoorden op bedrijfsniveau in ons land verre van evident zijn. In België worden sociale akkoorden gesloten op sectoraal, of zelfs op nationaal niveau. Wie zulke akkoorden smeedt, beslist over de toekomst van bedrijven waar hij of zij zelf niet werkt. Het voordeel van die aanpak is dat je een meer onafhankelijke positie kan innemen. Het nadeel is echter dat je over de hoofden van anderen heen beslist, dat je mogelijk minder oog hebt voor de concurrentiekracht van alle betrokken bedrijven, net zo min als voor de werkgelegenheid.

Hoe dan ook, de aanpak in ons land staat in schril contrast met landen waar wel op een decentrale manier sociale akkoorden worden afgesloten, tot op het niveau van individuele bedrijven. Duitsland, bijvoorbeeld, kiest daardoor vaker voor het behoud van jobs. Zo’n manier van werken leidt tot een grotere betrokkenheid en dito solidariteit op de werkvloer. In het Belgische sociaal model ontlopen onze vakbonden die verantwoordelijkheid, door zich te verschuilen achter dure sociale akkoorden die op nationaal niveau onderhandeld werden. Als we onze werkgelegenheid maximaal op peil willen houden, zullen we toch snel moeten evolueren naar een sociaal overlegmodel dat afwijkingen toestaat op nationale akkoorden. Enkel op die manier krijgen bedrijven in moeilijkheden de kans om jobs, en zichzelf, te redden. En dat allemaal in een sfeer van sociale vrede en solidariteit.

Tekst: Geert Janssens

Geert Janssens is hoofdeconoom bij denktank VKW Metena en is licentiaat-doctorandus in de Economische Wetenschappen en master in Corporate Finance.

Zijn CAO's op sectorniveau achterhaald? Reageer op Twitter met de  hashtag #scherpgesteld