Permanent tijdelijk aan het werk, een nieuwe trend in de VS

Tijdelijk werk lijkt een permanente trend te worden in de VS. Volgens het banenrapport van het Amerikaanse Ministerie voor Werkgelegenheid werden in maart 162.000 nieuwe jobs gecreëerd. Maar liefst een vierde ervan zijn interims, met veelal minder loon, geen ziekteverzekering en bovenal veel onzekerheid.

Eigen baas

Twee keer per dag laat Corina Marx (53) haar golden retriever uit tijdens een wandeling in haar buurt in Berkeley, Californië. Daarna gaat ze thuis terug aan werk, haar hond Jackson op haar voeten onder haar bureau. “De hond hoeft nooit meer alleen te zijn”, zegt Corina. “Dat is dan toch een voordeel van mijn huidige werksituatie.” Corina werkt sinds een maand of acht van thuis uit als freelance redacteur voor wetenschappelijke papers. Een leuke job vindt ze, behalve het freelance-aspect. “Voordien werkte ik zes jaar voltijds als borstkanker researcher aan het Buck Institute. Door de recessie droogden de onderzoeksfondsen echter op en mijn baas zag zich genoodzaakt om mij te laten gaan. Ik keek uit naar ander werk en kon vrij vlug als redacteur beginnen. Ik vond evenwel nergens een vaste baan. Ik ben dus noodgedwongen zelfstandige geworden met alle gevolgen van dien.”

Hoewel Corina geniet van de grotere vrijheid en flexibiliteit die freelance werk met zich meebrengt, ondervindt ze er vooral de nadelen van. “Het is wel aangenaam om je eigen baas te zijn, maar ik vind thuiswerk erg eenzaam. Ik mis mijn collega’s. Een veel groter probleem is dat ik nu geen ziekteverzekering meer heb. Als zelfstandige van 53 met een hartaandoening zou ik 800 dollar per maand moeten betalen, terwijl mijn gemiddelde inkomen in een goede maand tussen 1.800 en 2.000 dollar schommelt. Ik ben niet getrouwd, dus ik kan niet terugvallen op de verzekering van een partner. Mijn cardioloog heeft me uit noodzaak dan maar voldoende voorschriften geschreven zodat ik twee jaar verder kan.”
Ook de onzekerheid knaagt. “Als ik een week geen werk heb, begin ik te panikeren omdat ik mijn huur en andere rekeningen niet zal kunnen betalen. Ik heb bovendien geen vakantiedagen, geen ziektedagen, geen pensioenplan en geen recht op een uitkering als ik zonder werk val. Het is een lastige situatie. Ik ken veel collega’s die net als ik geen vast werk vinden in deze economie. Ofwel moeten ze freelancen, ofwel worden ze tijdelijk aangeworven. Toch besef ik dat wij nog bij de gelukkigen zijn. We hebben tenminste werk.”

Geen vaste jobs meer

Wanneer mensen zich tevreden beginnen te stellen met een slecht betaalde en onzekere job zonder voordelen, dan moet het erg gesteld zijn met de huidige Amerikaanse werkgelegenheid. Het blad Business Week wijdde niet zo lang geleden een aantal artikels aan wat het magazine de opkomst van de wegwerpwerknemer noemt. In dit onzekere economische klimaat aarzelen werkgevers om nieuwe mensen aan te werven. Ze opteren daarentegen steeds vaker voor tijdelijke oplossingen met interims of zelfstandige freelancers die ze makkelijk kunnen inschakelen en even makkelijk weer kwijt kunnen. Een aantal economen die geïnterviewd werden voor het themanummer van Business Week stellen dat het geen maanden maar jaren zal duren vooraleer werknemers opnieuw enige macht zullen hebben aan de onderhandelingstafel omdat de ongeziene felheid van deze recessie een aantal trends in een stroomversnelling heeft gebracht, zoals outsourcing, automatisering, minder invloed van de vakbonden en een aantal veranderingen in de regelgeving. Voor de komende vijf tot tien jaar worden nauwelijks loonsverhogingen verwacht, maar wel slechtere werkomstandigheden en weinig jobzekerheid. “Wanneer ik mensen een onderscheid hoor maken tussen tijdelijke en vaste jobs moet ik lachen”, zegt Barry Asin, een analist bij het Californische Staffing Industry Analysts. “Het idee dat om het even welke job nog vast is, is vals gebleken. We zijn allemaal tijdelijke werknemers nu.”

Peter Cappelli, hoofd van het human resources centrum van de Wharton School aan de universiteit van Pennsylvania, stelt dat de brutale recessie bedrijven aangezet heeft om personeelsbestanden te creëren die je open en dicht kunt draaien als een kraan. “Werkgevers proberen allerlei vaste kosten van zich af te schudden. Eerst knipten ze in de voordelen voor hun personeel, nu snijden ze in de jobs zelf. Dat betekent dat de macht volledig bij de bedrijven ligt en alle risico’s naar de werknemers verschoven zijn.”
De Californische Toby Alice heeft dat aan den lijve mogen ondervinden. “Mijn werkgever schroefde mijn baan eerst terug van een voltijdse naar een halftijdse betrekking. Zo speelde ik mijn voordelen en mijn ziekteverzekering kwijt, maar ik stemde in. Ik moest wel. Maar waarvoor eigenlijk? Drie maanden geleden ben ik dan toch aan de deur gezet!”

De trend naar een wereld vol werknemers die niet van hun interimstatus af raken, is al een aantal jaar in ontwikkeling. Bazen worden niet langer beloond op basis van het aantal mensen dat ze onder zich hebben, waardoor ze minder incentives hebben om personeel te behouden. In plaats daarvan heeft het groeiende bonussysteem de focus vooral op kortetermijndoelen gevestigd, waardoor managers meer geneigd zijn om te snijden in arbeidskosten. De denktank Iowa Policy Project schat dat in 2005 iets meer dan een kwart van de Amerikaanse actieve bevolking jobs hadden die niet-standaard waren, waaronder onafhankelijke aannemers, interims, halftijdse krachten en freelancers. Van die groep had 73 procent geen recht op een pensioenplan en 61 procent had geen ziekteverzekering via de werkgever. In die statistieken zit het grootste verschil met tijdelijk werk in Europa vervat waar het gros van de actieve bevolking een zorgplan heeft via de overheid, of ze nu vast in dienst zijn of niet.
Niet verrassend zorgt het gebrek aan gezondheidszorg bij Amerikaanse tijdelijke krachten en de knagende onzekerheid voor meer stress en meer depressies. Maar ook werknemers die wel nog over een vaste baan beschikken, hebben te lijden onder de nieuwe trend. Als je collega gedwongen wordt tot halftijds werk of vervangen wordt door een tijdelijke kracht, dan is het de volgende keer misschien jouw beurt. Een rondvraag in januari over de jobtevredenheid van Amerikanen leverde de laagste cijfers op in 22 jaar. Slechts 45 procent, minder dan de helft dus, gaf zijn baan een positieve evaluatie. Met zo’n lage moraal kunnen de gevolgen op de resultaten uiteraard niet uitblijven. Nadat UBS, Credit Suisse en American Express een groot deel van hun personeel hadden laten gaan door de subprime crisis, schakelden ze alle drie de Harvard psycholoog Shawn Achor in om het overgebleven personeel aan te zetten tot positief denken. “Alle werknemers waren gewoon gestopt met werken”, zegt Achor over die ervaring.

Meer volwassen stagiairs

Het huidige arbeidsklimaat valt vooral zwaar voor jonge mensen van wie velen nog geen voet op de carrièreladder hebben kunnen zetten. Sommige pas afgestudeerden zijn zo wanhopig om aan de slag te gaan dat ze ergens gratis gaan werken als semi-permanente stagiair. "Bedrijven die vroeger een of twee stageplaatsen hadden, bieden er nu vijf of zes tegelijk”, zegt Lauren Berger wiens bedrijf stagiairs koppelt aan media en marketingbedrijven. Berger meldt ook een stijging in het aantal volwassen stagiairs, die gratis werk leveren in de hoop ergens een nieuwe carrière te kunnen beginnen, al zou dat volgens de statistieken nog enige tijd kunnen duren. In de recessie van 2001 ging 2 procent van de Amerikaanse jobs verloren. Het duurde vier jaar om die terug te krijgen. Dit keer is al 5 procent van alle banen verdwenen. Bovendien zullen werkgevers ook na deze recessie wellicht blijven outsourcen naar het buitenland of nog meer automatiseren. Doen ze dat niet, dan moeten ze het onderspit delven voor concurrenten die het wel doen. Volgens Princeton economieprofessor Alan S. Blinder zal over twintig jaar een kwart van alle Amerikaanse jobs kunnen uitgevoerd worden in het buitenland. En zelfs mensen met een job die niet geoutsourced kan worden - kappers of schilders bijvoorbeeld - zullen geen jobzekerheid meer hebben aangezien ze concurrentie zullen ondervinden van de miljoenen werklozen wiens job wel naar het buitenland verhuisde.

Een grimmig plaatje dus. Maar niet voor iedereen. Mensen die over unieke vaardigheden beschikken, kunnen tegenwoordig meer verdienen door van de ene opdracht naar de andere te hoppen in plaats van een vaste baan te houden bij één werkgever. Uitzendgroep Kelly Services bijvoorbeeld plaatste vorig jaar meer dan honderd advocaten en wetenschappers in interimjobs die meer dan 250.000 dollar per jaar betaalden. Ook de Business Talent Group die managers uitzendt, doet goede zaken. De vraag naar hun interimbazen steeg met 50 procent. Sydney Reiner bijvoorbeeld werd ingeschakeld als interim chief marketing officer bij bedrijven als Coffee Bean & Tea Leaf, Godiva en drankenmaker POM. Ze verkiest dat soort korte opdrachten, al moet ze ook toegeven dat ze even hard werkt als een vaste werknemer, maar dan zonder veel van de voordelen.
Niet verwonderlijk gaat het ook de Amerikaanse uitzendsector voor de wind momenteel. De aandelenprijzen van veel van de grote uitzendbedrijven verdubbelden het afgelopen jaar. Bloomberg-analisten verwachten dat de winst van Robert Half International met 200 procent zal groeien, terwijl Manpower een sprong van 50 procent zal kunnen optekenen.
Bedrijven die de recessie aangrepen als de kans om drastische veranderingen door te voeren op het vlak van efficiëntie en flexibiliteit zullen niet geneigd zijn die veranderingen ongedaan te maken. Jobs die naar China verscheept werden, zullen in China blijven en ondernemingen die overschakelden naar flexibele werkkrachten, zullen niet terugkeren naar een regime met jobs voor het leven. “De voorbije tien jaar hebben ik en anderen herhaaldelijk gezegd dat flexibele werkkrachten geen randverschijnsel waren, maar meer en meer mainstream zouden worden”, besluit Sara Horowitz van de belangengroep Freelancers Union.

Flexibele werknemers in cijfers         

Soort werk          
% van de werkende
bevolking

Mensen die minder dan 35 uur per week werken voor een werkgever

13,2

Zelfstandigen in onderaanneming (dienstmeiden, management consultants)

7,4

Interims die niet via een agentschap werden aangeworven

2,1

Dagarbeiders

2,0

Uitzendkrachten aangeworven via een uitzendbureau

0,9

Werknemers van zelfstandige aannemers zoals tuiniers of programmeurs

0,6

Bron: Business Week

Lees ook: Uitzendwerk in België: de trends

Verschenen in Vacature Magazine van 26 juni 2010.