Op vakantie na de Arabische revolutie: een buitenkans?

Tunesië en Egypte stonden dit voorjaar in lichterlaaie tijdens de Arabische Lente. Intussen is het in de toeristische sector in beide landen alweer back to business. Of toch niet helemaal?

Iedereen kent ze wel, de toeristische brochures van Egypte en Tunesië. Ze zijn doorgaans om bij te watertanden: oogstrelende panorama's, prachtige historische monumenten en een stralende zon zover het oog reikt. Maar of die verleidelijke beelden er ook dit jaar in slagen om hordes toeristen naar het noorden van Afrika te lokken, is maar zeer de vraag. Normaal gezien zit het wel snor met de toeristische belangstelling in beide landen, maar de revolutie gooit deze keer flink wat roet in het eten. Anas Boukhris, directeur van de Tunesische dienst voor Toerisme in de Benelux, zag hoe het aantal vakanties in zijn land een pijnlijke duik nam. “Tussen het begin van de revolutie en eind juli daalde het aantal toeristen met 49 procent. Een zwaar cijfer, maar vreemd is het niet: toen de revolutie begon, vertrok iedereen en kwam er ook niemand meer bij. Voor België zijn de cijfers een stuk minder dramatisch: in dezelfde periode hebben we hier maar een terugval van 16 procent. Vooral de laatste weken boomt de vraag door het slechte weer in België, en tegelijk hebben de touroperators hier geweldige inspaningen geleverd. België was het eerste Europese land dat opnieuw chartervluchten naar Tunesië organiseerde. Voor de helft van de prijs. Tussen februari en Pasen zaten de vliegtuigen van Jetair en Thomas Cook voor 80 procent vol.”

In vergelijking met Tunesië werd Egypte iets minder zwaar getroffen. “Wereldwijd is het aantal toeristen in de eerste helft van het jaar met zo’n 40 procent naar beneden gegaan”, vertelt Mohamed Salama, directeur van de toeristische dienst in Egypte in België. “Maar in de Benelux hebben we de schade kunnen beperken tot 24 procent. En daar zijn we trots op uiteraard. De reden is dat Nederland en België bij de eerste landen waren die terug een positief reisadvies gaven nadat Moebarak opstapte. Daar hangt voor ons veel van af. Zolang er een negatief reisadvies is, blijven de mensen weg en kunnen we ook geen advertentiecampagnes voeren.”

Evacuatie in 48 uur tijd

Baptiste Van Outryve van Thomas Cook, de marktleider in België voor reizen naar Egypte: “De timing was moeilijk voor ons. De winter is het hoogseizoen voor Belgische toeristen die naar Egypte op vakantie gaan. Januari/februari is bovendien ook de periode waarin veel Belgen beslissen waar ze op reis gaan in de zomer. Een dubbel effect dat in ons nadeel speelde, dus. Maar de situatie in Egypte verschilde gelukkig van die in Tunesië. Aan de Rode Zee, waar 90 procent van ons clienteel zit, was er niets aan de hand. Mensen voelden zich daar perfect op hun gemak. Een groot verschil met Tunesië: daar hebben we in 48 uur tijd iedereen geëvacueerd. Een zware operatie: je vliegt mensen terug naar huis, en we betaalden de klanten ook terug voor de nachten die ze niet van hun vakantie konden genieten. En dat is nog niet alles: ook alles heropstarten kost een pak geld. Vergelijk het met de hoogovens van Arcelor-Mittal: als die moeten heropstarten, kost dat ook veel. Maar zodra we het vakantiegevoel en de veiligheid van onze klanten niet kunnen garanderen, grijpen we in. In Egypte hielden we twee vliegtuigen standby voor het geval evacuatie nodig was. Wat ons dat kostte? Voor de hele Thomas Cook groep wordt het verlies door de Arabische revolutie op 20 miljoen pond geschat.” Toch hadden de verliezen voor de touroperatoren groter kunnen zijn. Veel toeristen beslisten om Noord-Afrika links te laten liggen, maar zochten in plaats daarvan andere bestemmingen, op de eerste plaats Spanje en Griekenland.

De touroperatoren leden dus zware schade, maar ook voor Mohamed Salama, directeur van de toeristische dienst in Egypte in België, betekende de revolutie eind januari het begin van een moeilijke periode. Het was alle hens aan dek, terwijl de situatie zeker in het begin totaal onduidelijk was. “De communicatie met het hoofdkantoor in Egypte verliep stroef. Op dat moment hadden we een advertentie- en televisiecampagne die net begon. Ik besliste om die stop te zetten en af te wachten wat er verder zou gebeuren. We waren toen net aanwezig op het vakantiesalon in Antwerpen. We zijn daar gebleven en we zijn in februari ook naar het Salon des Vacances in Brussel geweest. We moesten daar zijn. Ik vertegenwoordig een zeer populaire reisbestemming en één van de oudste landen ter wereld. En dat blijft zo, wat er ook gebeurt.”

Salama zegt het met overtuiging en hij heeft er ook alle reden toe: toerisme is een zeer belangrijke sector in zijn land. Het toerisme in Egypte stelt naar schatting zo’n 2 miljoen mensen tewerk, direct en indirect. Goed voor zo’n 12 procent van de totale tewerkstelling. En ze krijgen een loon dat in Egypte bij de goede middenmoot zit, zegt hij. Maar hoe zwaar de toeristische sector in zijn land financieel nu precies geleden heeft onder de revolutie, kan hij niet zeggen. “Dat is heel moeilijk te achterhalen. Of er mensen hun job verloren zijn? Wellicht, maar het zullen er niet veel zijn. Veel mensen zullen wel met een veel lager loon vrede hebben moeten nemen.” Anas Boukhris: “In Tunesië zijn de gevolgen vrij zwaar. 3.000 mensen hebben in de toeristische sector hun job verloren, op een totaal van 1,25 miljoen mensen die direct en indirect in de sector werken, en 56 hotels houden tot op vandaag hun deuren gesloten. Dat is niet weinig, maar het is minder dan we aanvankelijk vreesden. En het zal nog een hele tijd duren vooraleer de situatie normaliseert. Dat zal pas voor volgend jaar zijn, denk ik. Maar we hebben hoop: na een crisis heb je vaak een hele sterke heropleving. Op voorwaarde dat de boel in de regio niet opnieuw ontploft.”

Egypte, waar het allemaal begint

Hamvraag is: wat hebben de toeristische diensten en touroperatoren ondernomen om toeristen terug naar Egypte en Tunesië te lokken? Werden toeristen het hof gemaakt met kortingen, aantrekkelijke formules en andere buitenkansjes? “Nee, want geld is niet voldoende om mensen te overtuigen in een situatie als deze”, zegt Mohamed Salama. “Je kan zo wel een beperkt aantal mensen overhalen, maar we keken verder dan dat. We wilden vooral het grote publiek terug aanspreken en gerust stellen. We hebben ervoor gezorgd dat het imago van Egypte als veilige vakantiebestemming hersteld werd. Dat hebben we gedaan door advertentiecampagnes te voeren (met als slogan: ‘Egypte, waar het allemaal begint’, nvdr) en zo veel mogelijk aanwezig te zijn op beurzen. Of we met onze dienst meer geld uitgegeven om het toerisme terug aan te zwengelen? Nee, voorlopig is dat niet nodig gebleken. De Egyptische overheid heeft wel betaald voor lege plaatsen in vliegtuigen die door operatoren gecharterd werden, om er zo voor te zorgen dat het toerisme niet in elkaar zakte. Maar zoals gezegd: we wilden vooral het vertrouwen herwinnen van de toeristen, ook al is alles heel vreedzaam verlopen in Egypte.”

Maar het is niet altijd zo vreedzaam geweest in Egypte. Terroristische aanslagen, de Golfoorlog en nu de revolutie: het land heeft de laatste decennia meer dan genoeg calamiteiten gekend. “We hebben geleerd uit dat verleden”, zegt Mohamed Salama. “Hoe we evacuaties van toeristen moeten organiseren, hoe we het best omgaan met media, hoe we de situatie moeten aanpakken in overleg met onze partners. We waren beter voorbereid. We hebben ook incentive charters op touw gezet, waarbij we mediamensen meenamen naar Egypte, om te tonen dat de situatie volkomen veilig was, iets dat we toen opgestoken hebben. We hebben zo’n vlucht gedaan toen het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken terug positief reisadvies gaf voor Egypte. We wilden zo snel mogelijk handelen. Toeristen moesten zo snel mogelijk weten dat Egypte perfect toegankelijk was voor hen.”

‘Tunesië ligt helemaal in puin’

Tunesië gebruikt zijn volledige budget voor het herstellen van het toeristische imago van het land en het promoten van het populaire kustgebied. Anas Boukhris: “We wisten dat de terugval voor ons groot was, maar we probeerden de meubelen zo veel mogelijk te redden. Eerst deden we een campagne met als title ‘I Love Tunesia’, waarvoor we in zee gingen met een bureau dat gespecialiseerd is in crisiscommunicatie. We moesten dat doen: het was de eerste keer dat we in zo’n crisissituatie zaten en we wilden het professioneel aanpakken. Het kwam er voor ons vooral op aan het positieve imago van Tunesië te herstellen. In de pers kwam het land heel negatief in het daglicht, terwijl de situatie in de praktijk goed meeviel. We hebben daarna uitgepakt met een vrij provocerende campagne die alludeerde op de revolutie. Je zag bijvoorbeeld een advertentiebeeld van een archeologische ruïne met als slogan ‘Naar het schijnt ligt Tunesië helemaal in puin’. Het trok de aandacht van onze klanten, en tegelijk maakte het op een humoristische manier duidelijk dat de vooroordelen ten onrechte waren. Daarna volgde een nieuwe campagne, waarin we mensen uitnodigden om naar Tunesië te gaan. Tegelijk maakten we samen met de touroperatoren promotie voor Tunesië, via flyers, internet en hun promotie-instrumenten.”

De touroperatoren – en zeker Thomas Cook – gaven af en toe fikse kortingen, zegt Baptiste Van Outryve. “Hotelkortingen, gecumuleerd met kortingen die we gaven met onze luchtvaartmaatschappijen. Voor Tunesië waren dat kortingen tot 40%, omdat de situatie daar iets erger was (Anas Boukhris spreekt van kortingen tot 50%, nvdr), voor Egypte was het maximum 20 à 25%. Egypte heeft nooit leeggestaan zoals Tunesië, vandaar het verschil. We moeten sowieso uitkijken met kortingen: ze vragen een inspanning van de luchtvaartmaatschappij, maar ook van de hotelier. Je kan de prijs altijd verlagen, uiteraard, en je kan er zelfs extra klanten mee krijgen, maar ten koste van wat? Een hotelier moet dan besparen en dat doet hij op twee dingen: maaltijden en personeel, twee elementen die een vakantie maken of kraken. Met het risico dat we klachten van klanten krijgen en vergoedingen moeten uitbetalen. Het is dus uitkijken met kortingen.”

Tahrirplein als trekpleister

Een kleine verrassing toch: noch Mohamed Salama of Baptiste Van Outryve zien andere toeristen naar Egypte of Tunesië gaan. Fikse kortingen maken dus geen groot verschil voor het soort toeristen, zo lijkt het. “Over het algemeen heb je dezelfde soort toeristen”, zegt Baptiste Van Outryve. Anas Boukhris ziet in Tunesië wel een kleine verschuiving: “We zien dat er meer Russen naar Tunesië trekken dit jaar. Blijkbaar laten zij zich minder vlug afschrikken. Maar er zijn ook mensen die nu komen terwijl ze normaal gezien in de winter naar Tunesië komen.”

Of de revolutie diepe sporen zal nalaten in de toeristische sector in Egypte en Tunesië valt nog af te wachten. De Belgische touroperators leden volgens Abto, de Associatie van Belgische Tour Operators, enkele miljoenen euro schade, maar Baptiste Van Outryve ziet ondanks alles ook opportuniteiten: “Sinds de revolutie kent iedereen het Tahrirplein. Meer mensen zullen de komende jaren Caïro in hun rondreis door Egypte opnemen, met het plein als trekpleister. Bovendien hebben we een nieuw label gecreëerd: de vakantiegarantie. Low cost operatoren waren een succes de laatste jaren, maar in crisissituaties blijven klanten bij die goedkope formules in de kou staan. Low cost, low service. Daar kunnen we tegenover stellen dat we onze klanten maximale service aanbieden, een verloren vakantie terugbetalen en hen repatriëren wanneer er iets fout loopt. Dat is een serieuze troef.”

Mohamed Salama is er dan weer van overtuigd dat de revolutie zijn land op lange termijn goed zal doen, ook op toeristisch vlak. “De revolutie in Egypte is goed geweest voor het imago van het land, daar ben ik zeker van. Als je weet dat we dan ook nog plannen hebben om de noordkust – waar we prachtige stranden hebben en tot nu toe vooral binnenlandse toeristen komen – toeristisch voluit te exploiteren, dan ziet het er goed uit voor Egypte.”

Anas Boukhris besluit: “De revolutie is op lange termijn een goeie zaak. Nu is het even moeilijk voor heel wat mensen, maar het hele land zal profiteren van de veranderingen die er nu komen. Ook de economie, en de hele toeristische sector.”

Lees hier ook enkele cijfers over het toerisme in de regio

Foto: Travel Link