Ondertussen in de Filipijnse ziekenhuizen: 1 verpleegster voor 40 à 80 patiënten

Wat doet die uittocht van Filipijnse verpleegkundigen met de plaatselijke gezondheidszorg? Journalist Nico Schoofs bezocht 3 ziekenhuizen en sprak er met het personeel.

1. Het openbare ziekenhuis Tondo Medical Centre

Twee baby’s liggen in eenzelfde ziekenhuisbed. Met alle gevaren vandien voor kruisbesmetting. De lift doet het doorgaans niet. Patiënten worden noodgewongen via de trap vervoerd. Het openbare ziekenhuis Tondo Medical Centre (foto), in het straatarme noorden van de Filipijnse hoofdstad Manila, is een plek die de Filipijnen zo lang mogelijk mijden. ‘Naar Tondo ga je om te sterven’, luidt het in de thuishaven van fietstaxichauffeurs en afvalverzamelaars. Een verdieping lager in datzelfde ziekenhuis beademt een jongeman een vrouwelijke patiënte met een handpomp. Geen geld voor een automatisch beademingstoestel. De Filipijnen noemen het ‘bantai’: iemand van de familie die meekomt naar het ziekenhuis om de patiënt te wassen, eten te halen en medicatie toe te dienen. Omdat er niet genoeg verpleegsters zijn. Dat familielid kan ondertussen evenmin werken, vele families steken zich in de schulden. ‘Catastrophe payment’ heet dat.

Emma Manuel werkt hier al 34 jaar op de afdeling radiologie. Ze verdient 400 dollar netto per maand. “Ons budget gaat sinds 1986 met 20% per jaar naar beneden. Een X-ray kostte vroeger 50 eurocent, nu 5 euro. Ideaal zou 1 verpleegster tot 15 à 20 patiënten moeten verzorgen in een 8-uur-werkrooster. In realiteit zitten we aan 1 op 40 à 80, soms zelfs 100. En draaien we geregeld shiften van 16 uur. We hebben dubbel zoveel verpleegsters nodig. Jongeren zien ziekenhuizen als een noodzakelijke springplank naar het buitenland, waar men werkervaring eist. Vrijwillige verpleegsters betalen zelfs om toch maar werkervaring op te kunnen doen.”

2. Batangas Regional Hospital

Amor Kalayan is hoofdverpleegster aan het Batangas Regional Hospital, een openbaar ziekenhuis in Batangas City, zo’n twee uur rijden van de hoofdstad Manila. “Onze bedcapaciteit is in de loop der jaren gegroeid van van 100 naar 250, maar het personeelsbudget groeide niet mee. We hebben zo’n 200 mensen tekort. We worstelen met een snel verloop van verpleegsters, net als in vele ziekenhuizen in de regio Manila. Ik ben wel erg trots dat ze het zo goed doen in het buitenland. Ik kan ze niet tegenhouden, maar probeer nu continu opvolgers klaar te stomen. Niemand is onmisbaar. Mensen vertrekken omwille van het hogere loon in het buitenland. De werkomstandigheden zijn in ons ziekenhuis echt wel goed. Ondanks het feit dat we geen state-of-the art computers hebben, redden we toch maar levens. Wij werken inventief en kunnen snel creatieve beslissingen nemen.”

3. Philippine General Hospital

In het hoofdstedelijke Philippine General Hospital valt het verloop van verpleegsters wél mee. Het grootste ziekenhuis van de Filipijnen – 1.500 bedden, jaarlijks 600.000 patiënten en 4.000 werknemers – is als universitair ziekenhuis een geliefkoosde werkplek voor vele verplegers. Nagenoeg alle ziektebeelden in de Filipijnen tref je hier onder één dak. Toch zitten ze ook met een probleem. “De allerbeste verpleegsters, met meer dan 10 jaar ervaring, vertrekken regelmatig naar het buitenland. Negen jaar geleden, toen het Verenigd Koninkrijk massaal Filipijnse verpleegsters rekruteerde, liep het verloop op tot 26%. De operatiekwartieren en intensieve zorgen werden leeggezogen.” Hoofdverpleger Jossel Ebesate werkt al 21 jaar in PGH. “Onze Amerikaanse handboeken beschrijven vooral de ziekenhuisinfrastructuur van eerstewereldlanden. Als verpleegkundigen die ideale werkomgeving zoeken, belanden ze in het buitenland of de Filipijnse steden. Waardoor we in onze provincies met een groot tekort zitten.”

Hoe verder weg van de hoofdstedelijke regio Manila, hoe rampzaliger de situatie. Dokter Gene Nisperos kan het weten. Hij werkte elf jaar in de zuidelijke provincie Mindanao.  “De wegen, de infrastructuur, de salarissen: desastreus. De mensen betaalden me met kippen en varkens.” Volgens dokter Nisperos zoekt de Philippine Medical Association in de provincies verpleegstersscholen waar dokters zich kunnen omscholen tot verpleger. “9 op 10 dokters in kleinere steden en de provincies wil vertrekken uit het land. Kun je je dat voorstellen? Je hebt heel wat ‘second coursers’: legerofficieren, advocaten of ingenieurs die verpleegkunde aanvatten.” 200 ziekenhuizen sloten de voorbije jaren al hun deuren wegens een gebrek aan personeel, liet oud-minister van Volksgezondheid Jimmy Tan optekenen. 800 andere kampen met een acuut personeelstekort, en kunnen elk moment dichtgaan.

Eens aankloppen bij Kenneth Ronquillo, verbonden aan het departement human resources van het ministerie van Gezondheid. “We zijn ons bewust van de personeelstekorten, maar er is geen budget om meer verplegend personeel in openbare ziekenhuizen aan te trekken. De grote uitdaging in onze ogen is een betere verdeling van het gezondheidspersoneel. Het ene ziekenhuis kampt met lange wachtrijen en is onderbemand, een ander benut dan weer niet eens aan de helft van de capaciteit.”

Tekst: Nico Schoofs - Foto: Raymund Villanueva

Verschenen in Vacature Magazine van 2 oktober 2010.