Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Ondertussen in België:kan onze middenklasse op beide oren slapen?

Uit het pas verschenen allereerste Europese jobrapport van Eurofound blijkt dat in alle Europese landen tijdens de crisis jobs verloren gegaan zijn. Enige lichtpunt lijkt België: in ons land is het totaal aantal jobs min of meer stabiel gebleven. Vormen we een oase middenin de woestijn en kan de Belgische middenklasse op haar beide oren slapen?

Ook al lijkt België op het eerste gezicht dapper stand te houden, toch vormt ons land geen uitzondering op de afkalvende trend in middenklassejobs. Dat blijkt uit een studie van het Leuvense Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving HIVA, waarin de kwetsbaarheid van hoog-, laag- en middengeschoolde arbeidskrachten tussen 1993 en 2006 onderzocht werd. Hooggeschoolden hielden vrij goed stand. Gemiddeld geschoolden daarentegen, ruilden hun oude jobs steeds meer in voor de hamburgerjobs van minder betaalde laaggeschoolden en laaggeschoolden kwamen op hun beurt terecht in slecht betaalde dienstenchequejobs. “De middenklasse betaalt de prijs van de globalisering en de steeds verder doorgedreven informatisering”, zegt Gilbert De Swert, arbeidsmarktspecialist en voormalig hoofd van de ACV-studiedienst. “Het is moeilijk te voorspellen hoe de evolutie voor middenklassejobs op langere termijn zal zijn. Misschien komt er wel een upgrade in de lager geschoolde jobs waar meer gekwalificeerde mensen in terecht komen, en worden die functies in de toekomst beter betaald. Maar het zou ook kunnen dat de informatisering en globalisering verder uitbreiden, waardoor zelfs sectoren zoals de non-profit getroffen zullen worden. De evolutie bij de topjobs hangt dan weer af van hoe de financiële crisis verder ontwikkelt. Er dreigen vooral donkere wolken voor laaggeschoolden. Door de nakende bezuinigingen zullen lager geschoolde ambtenaren vermoedelijk niet meer vervangen worden; de resterende plaatsen zullen ingenomen worden door hoger geschoolden. Of laaggeschoolden nog aan de bak zullen komen, zal afhangen van hoe zwaar er beknibbeld wordt in het systeem van de dienstencheques.”

Gered door Duitsland

Volgens HIVA-onderzoekster Karen Geurts is de uitholling van de middenklassejobs geen nieuw fenomeen. “Die evolutie is al vijftien jaar aan de gang, als gevolg van het delokaliseren naar lageloonlanden. Door de crisis hebben sectoren zoals industrie en logistiek extra klappen gekregen. Ze zijn zich nu een beetje aan het herstellen, maar ze staan nog steeds niet terug op het peil van voor de crisis. Paradoxaal genoeg blijft de vraag naar knelpuntberoepen wel stijgen. Daar komt bij dat de komende vijf jaar 300.000 mensen op pensioen zullen gaan, waardoor heel wat jobs opnieuw ingevuld zullen moeten worden, ook door middengeschoolde mensen. De middenklasseproblematiek op onze arbeidsmarkt zal daardoor niet zo scherp worden als in Groot-Brittannië of de VS.”

Hoe komt het dat België in vergelijking met de rest van de Europese landen de algemene tewerkstelling op peil heeft kunnen houden? “Het sterke Duitsland heeft ons gered. Veel van onze bedrijven zijn exportgericht en leveren goederen aan de Duitse industrie. We hebben ons karretje aan de Duitsers vastgeklonken en waren daardoor minder afhankelijk van landen die het zwaar te verduren kregen. Werkgevers konden hun werknemers behouden door overuren af te bouwen, gebruik te maken van bestaande stelsels zoals tijdelijke werkloosheid, tijdskrediet en deeltijds werk. Daarnaast waren er crisismaatregelen die het mogelijk maakten dat werkgevers hun personeel niet ontsloegen, maar een tijdje minder lieten werken. Net als in de buurlanden daalde bij ons tijdens de crisis het aantal arbeidsuren heel sterk, maar het aantal arbeidsplaatsen bleef min of meer stabiel.”

1975 revisited

Afgelopen maand kondigden staalproducent Arcelor Mittal en financiële dienstengroep Euroclear in ons land drastische reorganisaties aan: de sluiting van de warme lijn van Arcelor Mittal in Luik zal 600 banen kosten, Euroclear wil 500 banen vanuit België naar Polen verhuizen. Direct sneuvelen door die reorganisaties 1.100 banen; indirect wordt het banenverlies op 2500 jobs geraamd. Na de verschuiving van industriële naar diensteneconomie lijkt ook die laatste rijp voor delokalisering naar goedkopere landen. Wordt het niet dringend tijd dat we ook in België beginnen werken aan de omslag van het oude industriële model naar een sociaal-ecologisch? “Ik hoor economen al dertig jaar zeggen dat we in de omschakeling zitten van een oud economische model naar iets nieuw”, zegt Gilbert De Swert. “In werkelijkheid hebben we zo’n omschakeling al achter ons liggen. We produceren en exporteren nog steeds evenveel of misschien zelfs meer dan vroeger, alleen met veel minder mensen. Die omslag heeft zijn effecten gehad op de tewerkstelling, maar niet noodzakelijk op onze rijkdom. Het lijkt alsof de industriële sector aan het krimpen is, alleen heeft de sector veel van zijn functies uitbesteed aan onderaannemingen. Als Arcelor Mittal dan een belangrijke vestiging sluit, heeft dat natuurlijk ook een veel groter indirect effect. Zo’n sluiting is net als een steen die in het water geworpen wordt: de kringen zijn bijzonder groot. Het is onbetwistbaar zo dat de sluiting van zo’n bedrijf een ramp is voor werknemers uit de middenklasse die er jarenlang dezelfde job uitgeoefend hebben. Vaak vinden zij geen nieuw werk omdat andere ondernemingen van oordeel zijn dat mensen na twintig jaar in dezelfde functie dichtgeslibd zijn. En dan is er die grote groep jongeren die niet meteen aan de bak komt omdat we in een moeilijke periode zitten. Maar dat was ook al zo in 1975. Om de tien jaar zitten we in een toestand zoals de huidige.”

Groeimantra

Maken we ons dan nodeloos zorgen en komt er na regen toch weer zonneschijn? “Misschien hebben we het historische perspectief een beetje verloren, maar dat is begrijpelijk: we redeneren uit wat nu gebeurt en hebben de indruk dat het zo nog jaren zal blijven duren. Wat wel juist is, is dat het beleid niet voldoende geleerd heeft uit het verleden en niet voorbereid is om dit soort van schokken op te vangen. Er wordt te weinig geïnvesteerd in opleiding en omscholing, niet alleen bij de start, maar ook tijdens de loopbaan. Maar versta me niet verkeerd: Josephine Greens pleidooi voor een sociaal-ecologische economie snijdt hout. In deze crisistijd hoor je alleen het mantra van ‘groei, groei, groei’, terwijl het hoog tijd is dat er een keuze gemaakt wordt voor een duurzamer, socialer model.”

Terug naar het coververhaal 'Is ons economisch model failliet?'