Letterlijk: de speech van Steve

Een speech op een diploma-uitreiking gaat bij de zenuwachtige studenten het ene oor in en het andere oor uit... tenzij de spreker Steve Jobs heet. De CEO van het gehypete Apple vertelt op de Stanford University in Californië openhartig hoe hij zelf alleen maar wat rondhing op de unief, en hoe zijn fouten uiteindelijk zijn geluk werden.

De speech stond in het Amerikaans zakenblad Fortune, en, met de vriendelijke toestemming van Jobs, ook op Vacature.com.

12 juni 2005, Stanford University, Californië

“Ik vind het een hele eer om bij jullie te mogen zijn op de dag dat jullie afstuderen aan een van de beste universiteiten ter wereld. Zelf heb ik mijn einddiploma nooit gehaald. Om eerlijk te zijn: dichter bij een diploma-uitreiking dan vandaag, zal ik wel nooit geraken. Ik wil jullie drie verhalen uit mijn leven vertellen. Da's alles, meer heb ik niet voor jullie, gewoon drie verhaaltjes. 

Het eerste gaat over hoe alles wat je overkomt invloed heeft op de rest van je leven. Mijn studies aan Reed College heb ik opgegeven na 6 maanden. Ik bleef nog anderhalf jaar af en toe lessen volgen, vóór ik er officieel de brui aan gaf. Waarom ik stopte met studeren?

Het begon allemaal al vóór ik geboren werd. Mijn biologische moeder was een jonge, ongehuwde laatstejaarsstudente die besloot mij te laten adopteren. Ze vond dat ik terecht moest komen bij mensen met een universitair diploma, en dus werd alles zó geregeld dat ik na de geboorte geadopteerd zou worden door een advocaat en zijn echtgenote. Alleen, toen ik op de wereld kwam, besloot het echtpaar op het laatste nippertje dat ze liever een meisje hadden. En dus kregen mijn ouders, die op een wachtlijst stonden, middenin de nacht een telefoontje: 'We hebben hier onverwacht een jongetje voor u. Wilt u hem?' Dat vonden zij geen probleem. Mijn biologische moeder kwam er later achter dat mijn moeder nooit een universitair diploma haalde en dat mijn vader zijn middelbare school niet had afgemaakt. Ze weigerde de adoptiepapieren te ondertekenen. Ze draaide pas enkele maanden later bij, nadat mijn ouders hadden beloofd dat ik ooit zelf wel mocht gaan studeren.

En dat deed ik dan ook, 17 jaar later. In mijn naïviteit koos ik echter een universiteit die bijna zo duur was als Stanford, en bijna alle spaarcenten van mijn hardwerkende ouders gingen naar mijn collegegeld. Zes maanden later zag ik daar niet langer het nut van in. Ik had geen flauw idee van wat ik in het leven wilde en nog minder van hoe ik daar aan de univ achter kon komen. Moest ik hieraan het geld verspillen dat mijn ouders hun hele leven lang bij elkaar hadden gespaard? Ik besloot van school af te gaan en erop te vertrouwen dat alles wel goed zou komen. Ik vond het toen allemaal nogal beangstigend, maar als ik er nu op terugkijk, besef ik dat het een van de beste beslissingen uit mijn leven is geweest. Zodra ik gestopt was, hoefde ik geen lessen meer bij te wonen die me niet interesseerden en kon ik gerust tijd maken voor de cursussen die me wél interessant leken.

Het was niet allemaal rozengeur en maneschijn. Ik had geen vast adres, en dus sliep ik bij vrienden op de grond. Ik verzamelde leeggoed en kocht eten met de 5 cent statiegeld per fles. Iedere zondag wandelde ik meer dan 5 km naar de andere kant van de stad om in de Hare Krishna tempel van een volwaardige maaltijd te genieten. Geweldig was dat! Heel wat dingen die ik toen toevallig door mijn nieuwsgierigheid en mijn intuïtie leerde kennen, bleken later in mijn leven van groot belang.

Een voorbeeldje: Reed College was toen misschien wel de beste plek in het hele land om de technieken van de kalligrafie onder de knie te krijgen. Elke affiche op de campus, elk etiket op elke lade werd met de sierlijkste letters geschreven. Omdat ik officieel geen student meer was en dus geen cursussen meer hoefde te volgen, besloot ik mij te gaan toeleggen op kalligrafie. Zo leerde ik alles over schreefletters en schreefloze letters, over het verschil in tussenruimte tussen verschillende lettercombinaties. Het was esthetisch, historisch en subtiel artistiek op een manier die ik in wetenschappen nooit had ervaren. Fascinerend!

Tien jaar later, toen we de eerste Macintosh computer ontwierpen, herinnerde ik me plots weer wat ik toen geleerd had. En dat verwerkten we allemaal in de Mac. Had ik in mijn studententijd nooit die specifieke cursus gevolgd, dan was de Mac nooit de eerste computer geworden die zoveel verschillende en evenwichtig uitgewerkte lettertypes aankan. En aangezien Windows de Mac kopieerde, had wellicht geen enkele computer die ooit aangekund. Natuurlijk kon ik dat als student toen nog niet inschatten. Maar toen ik tien jaar later op die periode terugkeek, was dat wél heel erg duidelijk.

Nogmaals, als je naar de toekomst kijkt, kan je onmogelijk beseffen welke dingen uit je verleden later nog van pas zullen komen. Dat zie je pas als je later in je leven achterom kijkt. En dus kan je er alleen maar op vertrouwen dat alles wat er in je leven gebeurt ook zin heeft. Je moet je hoe dan ook door iets laten leiden: je instinct, je lot, het leven, karma of wat dan ook. In mijn geval heeft die strategie altijd al gewerkt en heeft ze mijn leven de juiste richting uitgestuurd.

Het tweede verhaal dat ik jullie wil vertellen, gaat over liefhebben en verliezen.

Ik had het geluk om vroeg in mijn leven te ontdekken wat ik graag wilde doen. Woz (Steve Wozniac, nvdr) en ik begonnen met Apple toen ik 20 was, in de garage van mijn ouders. We werkten hard, en op 10 jaar tijd groeide Apple uit tot een bedrijf met een omzet van 2 miljard dollar en 4.000 werknemers. En toen werd ik plots ontslagen. Een jaar eerder (1984) hadden we onze grootste verwezenlijking (de Macintosh) op de markt gebracht. Ik was net 30 geworden. Hoe kan je ontslagen worden uit het bedrijf dat je zelf hebt opgestart? Wel, terwijl Apple langzaam groeide, namen we iemand in dienst die volgens mij over de talenten beschikte om het bedrijf samen met mij draaiende te houden. Ongeveer een jaar lang ging alles goed, maar dan kregen we allebei stilaan een andere visie op de toekomst, wat uiteindelijk tot een ernstig meningsverschil leidde. De Raad van Bestuur koos uiteindelijk partij voor hem. En dus stond ik op mijn dertigste op straat, met de nodige media-heisa tot gevolg. Alles waar ik in mijn volwassen leven zo hard voor had gewerkt, was ik kwijt, en ik was er kapot van.

Het heeft een paar maanden geduurd vóór ik weer wist wat gedaan. Ik had het gevoel dat ik de vorige generatie ondernemers had teleurgesteld. Dat ik de fakkel had gedoofd terwijl die aan mij werd doorgegeven. Ik had een gesprek met David Packard en Bob Noyce en probeerde me te verontschuldigen voor alles wat ik had verknoeid. Ik werd publiekelijk aan de schandpaal genageld en overwoog zelfs uit Silicon Valley weg te trekken. Maar stilaan begon ik te beseffen dat ik nog altijd dol was op wat ik deed. De gebeurtenissen bij Apple hadden daaraan niets veranderd. En dus besloot ik opnieuw te beginnen.

Ik besefte het toen niet, maar het feit dat ik door Apple werd ontslagen, was het beste wat me toen had kunnen overkomen. De druk van het succes maakte plaats voor het gevoel van een beginner. Alle wegen liggen plots weer open, je bent minder zeker van alles. Het was meteen het begin van een van de creatiefste periodes uit mijn leven.

In de vijf jaar die daarop volgden, startte ik met een bedrijfje dat NeXT heette, en een andere firma die ik Pixar noemde. In die periode werd ik ook verliefd op de vrouw die later mijn echtgenote zou worden. Pixar creëerde de eerste langspeelfilm met computeranimatie (Toy Story), en is intussen uitgegroeid tot de meest succesvolle animatiestudio ter wereld. Ironisch genoeg kocht Apple NeXT over, en zo kwam ik terug bij Apple. De technologie die we bij NeXT ontwikkelden, ligt aan de basis van de heropleving die Apple momenteel kent. En Laurene en ik hebben samen intussen een fantastisch gezin.

Ik ben er vrij zeker van dat dit allemaal niet was gebeurd als ik niet door Apple was ontslagen. Het was een bittere pil om te slikken, maar de patiënt had het waarschijnlijk nodig. Soms krijg je in het leven harde klappen. Laat de moed nooit zakken. Ik ben ervan overtuigd dat ik toen overeind ben gebleven omdat ik deed wat ik graag deed. Je moet uitzoeken waar je hart ligt. En dat geldt zowel voor je werk als voor je liefdesleven. Je zal heel wat uurtjes van je leven op je werk doorbrengen, en je kan daar alleen tevreden zijn als je je job fantastisch vindt. Blijf zoeken. Ga niet voor minder. Of je de juiste keuzes maakt, dat voel je wel aan, net zoals bij elke gevoelsmatige beslissing. Net als in een boeiende relatie, wordt het er met de jaren alleen maar leuker op.

Mijn derde verhaal gaat over de dood.

Toen ik 17 was, las ik een citaat. Dat ging ongeveer zo: 'Wie iedere dag leeft alsof het de laatste dag van zijn leven is, krijgt op een dag zeker gelijk.' Ik was daar behoorlijk van onder de indruk en sindsdien heb ik mij in de 33 voorbije jaren 's ochtends telkens opnieuw afgevraagd: “Als dit de laatste dag van mijn leven zou zijn, zou ik dan willen doen wat ik vandaag van plan ben te doen?” En telkens het antwoord op die vraag voor te veel dagen na elkaar 'nee' luidde, wist ik dat ik iets in mijn leven moest veranderen.

De gedachte aan mijn snel naderende dood heeft mij enorm geholpen om belangrijke beslissingen in mijn leven te nemen.

Alles wat anderen van jou verwachten, alle gevoelens van trots, alle angst om in verlegenheid te worden gebracht of om te falen – bijna alles verzinkt in het niet in het aanschijn van de dood. Alleen wat écht belangrijk is, blijft over. De gedachte aan de dood is volgens mij de beste manier om te vermijden dat je bang wordt om iets te verliezen. Je bent alle balast al kwijt. Er is geen enkele reden om niet te doen wat je hart je ingeeft.

Zowat een jaar geleden kreeg ik te horen dat ik kanker had. Om half acht 's ochtends ging ik onder de scanner: een duidelijke tumor op mijn pancreas. Ik wist niet eens wat een pancreas was. Volgens de dokters ging het bijna zeker om een ongeneeslijke vorm van kanker. Ik moest beseffen dat ik niet langer dan 3 tot 6 maanden meer te leven had. Mijn dokter raadde mij aan naar huis te gaan en orde op zaken te stellen. Alles wat je je kinderen hoopte te vertellen in de komende 10 jaar, moet je hen dan in enkele maanden proberen te vertellen. Je moet afscheid nemen. Ik heb die diagnose een hele dag proberen te verwerken. Later op de avond onderging ik een biopsie. Via mijn keel haalden ze met een naald enkele tumorcellen rond de pancreas weg. Ik sliep, maar mijn vrouw was erbij toen de dokters die cellen onder een microscoop bekeken. Ze vertelde me dat de artsen begonnen te huilen, omdat het blijkbaar ging om een uiterst zeldzame, maar operatief verwijderbare vorm van pancreaskanker. Ik onderging een operatie en stel het nu uitstekend.

Ik heb de dood nooit meer van zo dichtbij in de ogen gekeken. En ik hoop dat dat voor de komende decennia zo blijft. Nu ik het aan den lijve heb ondervonden, kan ik het jullie met iets meer zekerheid bevestigen dan toen ik de dood nog beschouwde als een nuttig, maar zuiver intellectueel concept: niemand wil graag dood. Zelfs mensen die in de hemel willen komen, willen niet sterven om daar te geraken. En toch is niemand er ooit aan ontsnapt. En dat is maar goed ook, want dood is een van de mooiste aspecten van het leven. Onder druk van de dood durven mensen hun leven een andere kan uitsturen. De dood rekent af met het oude om plaats te maken voor het nieuwe. Op dit moment zijn jullie het nieuwe, maar binnen afzienbare tijd zullen jullie wellicht langzaam oud worden en plaats moeten ruimen. Het spijt me als dat ietwat dramatisch klinkt, maar het is wel zo.

Je tijd hier is beperkt. Verknoei hem dus niet door niet het leven te leiden dat je wil leiden. Laat je niet vangen aan dogma's die door anderen werden bedacht. Laat je eigen innerlijke stem nooit de mond snoeren door de luidruchtige opinies van anderen. En vooral: durf je te laten leiden door je hart en je intuïtie. Al de rest is van ondergeschikt belang.

Toen ik jong was, hanteerde mijn generatie de verbazingwekkende The Whole Earth Catalog als een soort bijbel. Hij werd door een zekere Stewart Brand samengesteld, niet ver van hier, in Menlo Park. Er was toen nog geen sprake was van pc's en desktop publishing. En dus werd het hele naslagwerk samengesteld met schrijfmachines, scharen en wegwerpcamera's. Het was een soort Google in zakformaat, 35 jaar vóór Google werd gelanceerd. Het was idealistisch, zat knap in elkaar en stond boordevol interessante begrippen. Op de achterflap stond een foto van een ochtendlijk landweggetje, zo eentje waarlangs je zou gaan liften als je van nature nogal avontuurlijk bent. Er stond: 'Blijf gretig. Laat je voortdurend verbazen.' Het was de laatste editie van The Whole Earth Catalog, het was de afscheidsboodschap van de makers aan hun lezers. Blijf gretig. Laat je voortdurend verbazen. Dat heb ik mezelf ook altijd toegewenst. En nu wens ik het jullie toe op de dag dat jullie afstuderen en een nieuw leven gaan beginnen.

Blijf gretig. Laat je voortdurend verbazen.

Bedankt, allemaal!

(door Miche Dhondt en Bart Goossens)