Kunnen buitenlandse verpleegkundigen ons tekort opvangen?

Buitenlandse verpleegsters zijn al lang geen rariteit meer in onze ziekenhuizen. Roemenen, Portugezen, Tunesiërs, Libanezen: in goed vijf jaar tijd bracht alleen al de Belgische marktleider Moving People 500 buitenlandse verplegers en artsen naar 100 Belgische rusthuizen en een dertigtal ziekenhuizen. Pionier Moving People is wel lang niet meer de enige speler op die prille markt van internationale rekrutering voor zorgberoepen in ons land. Nieuw is dat twee andere Belgische rekruteerders, Limarex en Express Medical (onderdeel van USG People), de ‘traditionele markten’ als Roemenië of Polen links laten liggen. Ze zoeken hun heil een pak vlieguren verder, in een derdewereldland als de Filipijnen.

Hoger loon in buitenland

De Filipijnse overheid verplicht elke buitenlandse rekruteerder samen te werken met een door haar geaccrediteerd Filipijns rekruteringsagentschap. De Belgische rekruteerders Express Medical en Limarex werken beiden met Manpower Resources of Asia in Manila. MRA bestaat al 32 jaar en werft zowel personeel voor op zee als aan land aan. Zaakvoerder Dino Dumatol is duidelijk. “De Filipijnse verpleegkundigen moeten ons niks betalen.” Hij ziet absoluut geen graten in de zorgmigratie vanuit zijn land. “Alle betrokkenen zijn erbij gebaat. Ervaren verpleegsters die vertrekken, verdienen veel meer in het buitenland. En maken tegelijk plaats vrij in onze ziekenhuizen voor pas afgestudeerden. Niemand wil onervaren verpleegsters in het buitenland. Sommige landen stellen Filipijnse verpleegsters maar voor een periode van twee jaar tewerk. Nadien keren ze terug. Dat helpt.”

2 pilootprojecten

- Het Limburgse Limarex weerhield al 20 Filipijnse verplegers uit een aanbod van 800 kandidaten. Allen volgen ze vier maanden voltijds Nederlandse taal- en cultuurles in Manila. De klanten van Limarex: kleine, middelgrote en grote woonzorgcentra  en ziekenhuizen in alle Vlaamse provincies. De Filipijnse verpleegkundigen betalen volgens Limarex geen eurocent voor het hele rekruteringsproces. Ze krijgen een arbeidskaart B (die acht jaar verlengbaar is) en een vast contract voor uitzendarbeid van 1 jaar. De klant kan hen nadien met andere woorden definitief aanwerven met een vast contract. De rekrutering van die Filipijnse verpleegsters blijkt alvast een administratieve nachtmerrie. Limarex verwacht dat de eersten pas vanaf november tewerkgesteld kunnen worden in ons land. Zaakvoerder Luc Kenens en Manu Thijs, projectmanager Limarex Medical: “Tot december vorig jaar waren de bachelordiploma’s van de Filipijnen volledig gelijkwaardig aan de Vlaamse. Maar het Vlaamse verpleegkundig onderricht is begin dit jaar op de vingers getikt door Europa, wegens niet genoeg ‘evidence-based’. Daardoor is men kritischer gaan kijken naar buitenlandse diploma’s. Resultaat: een nieuwe jurering door NARIC (de Vlaamse dienst die instaat voor de erkenning en gelijkschakeling van buitenlandse diploma’s). Die NARIC bestaat uitsluitend uit leden van de hogescholen, die tegelijk rechter en partij zijn. Want ze leveren zelf verpleegkundigen af. Ze kunnen met andere woorden de markt een stuk afschermen.” Het diploma ‘bachelor of science in nursing’ van een Filipijnse verpleegster, een universitaire opleiding van vier jaar, is gelijkwaardig verklaard met het niveau gegradueerde HBO-5 (hoger beroepsonderwijs, het vroegere A2) op voorwaarde dat de Filipijn één jaar werkervaring kan voorleggen. Ze moeten brugklassen volgen in ons land om bepaalde kennis bij te spijkeren. Thijs: “Ze zullen ongeveer 150 euro netto per maand minder verdienen dan een A1-verpleger in België.”

U zoekt verpleegsters met minimum drie jaar werkervaring. Haalt u zo niet de beste mensen weg?

Luc Kenens, Limarex Medical: “Kijk: het is een selectieprocedure. Ook als we in België selecteren, kiezen we wie het best past bij de klant. Om niet in concurrentie te treden met campusrekrutering in België brengen we medium-profielen aan. Je kan de Filipijnse economie niet beter steunen dan door gebruik te maken van haar leger aan kenniswerkers. 10 miljoen gezinnen profiteren mee van dat geld.”

Voorlopig gaat het om 20 verplegers. Hoe schat u het potentieel in?

Manu Thijs, Limarex Medical: “De uitstroom vanuit de Filipijnen kan alleen maar groeien. Maar wij zijn een familiebedrijf, bovendien niet beursgenoteerd. We willen rustig een aantal succesvolle pilootprojecten uitvoeren en evalueren, de rest volgt vanzelf. Bij videoconferenties tussen klanten uit de zorgsector en Filipijnse sollicitanten vragen we steevast het middenkader, de hoofdverpleegkundige en iemand van de personeelsdienst van de zorginstelling om deel te nemen. Op die manier schep je van in het begin een breed draagvlak voor de nieuwe Filipijnse verpleegsters. We brengen er slechts twee à drie binnen in een eerste fase. Stap voor stap, anders creëer je clans. Kijk, het is een en/en- verhaal. We moeten de verloning en de werkomstandigheden in België opkrikken, de onaangesproken arbeidsreserves beter aanspreken en het beroep aantrekkelijker maken. Ondertussen kunnen buitenlandse krachten de tekorten helpen wegwerken.” Limarex gaat naar eigen zeggen resoluut voor kwaliteit in plaats van kwantiteit. Thijs: “We zullen de Filipijnen opvangen als zakenmensen op de luchthaven. Ze krijgen een ‘first day arrival service’, iemand van een sociaal secretariaat zal hen ondermeer uitleggen hoe je een loonfiche leest. Onze ‘relocation partner’ zoekt de gepaste huisvesting. Het minimum aantal vierkante meter bijvoorbeeld is sterk gereguleerd door de Filipijnse overheid.”

- Express Medical, onderdeel van USG People, heeft intussen al vier Filipijnse verpleegkundigen naar België gehaald. Het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen nam eind vorig jaar als eerste in ons land twee Filipijnse verpleegkundigen in dienst via Express Medical. ZNA zelf wenste geen commentaar te geven. Twaalf andere verpleegkundigen hebben intussen een Nederlands taalbad gevolgd in de Filipijnen. Tegelijkertijd loopt er een pilootproject met Tunesische verpleegkundigen die in het Franstalige landsgedeelte zullen werken. Pascale Vanrillaer, general manager van Express Medical:  “De Filipijnse verpleegsters krijgen een interimcontract van één jaar. Aan dezelfde lonen en arbeidsvoorwaarden als de Belgen.” De anciënniteit die ze in de Filipijnen hebben opgebouwd, nemen ze volgens Express Medical gewoon mee.

Pascale Vanrillaer legt uit waarom Express Medical er geen graten in ziet om in de Filipijnen verpleegsters te rekruteren: “We werken principeel niet in landen als Polen en Roemenië: het is duidelijk dat ze daar ondertussen zelf met tekorten aan personeel kampen in de zorgsector. We willen geen onevenwicht creëren. Je ziet vandaag al Oekraïense verpleegsters naar Roemenië migreren, wat dan weer personeelsproblemen veroorzaakt in Oekraïne. De Filipijnen zitten met een duidelijk overaanbod aan verpleegsters, daar brengen we niemand in de problemen.”

Jo Vandeurzen: "Niet de eerste beleidsprioriteit"

Volgens Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Volksgezondheid, is de rekrutering van buitenlandse verpleegsters zeker niet de eerste beleidsprioriteit. “De interne arbeidsreserves aanzwengelen is dat wél. We plannen binnen een aantal maanden een grondige evaluatie van alle rekruteringsprojecten van buitenlandse verplegers in ons land, dus niet alleen de Filipijnse. In vergelijking met Scandinavië of het Verenigd Koninkrijk staat de rekrutering van buitenlandse beroepskrachten trouwens nog maar in haar kinderschoenen in België. Ik heb er onze statistieken op nagekeken. In 2008 telden we 14 aanvragen voor Filipijnse ‘bachelors of science in nursing’. 31 in 2009, en 79 tot eind september 2010.

Minister Vandeurzen ziet verschillen in beleid en motivatie van land tot land. “De Filipijnse regering voert een zeer bewuste politiek om haar talent naar het buitenland te sturen. De overheid verplicht die Filipijnen in het buitenland zelfs om een stuk van hun loon terug te sturen naar de Filipijnen. Je zou verwachten dat omwille van het vrije verkeer van personen binnen de Europese Unie de Oost-Europese overheden dergelijke migratie bewust zouden stimuleren. Maar ze stellen zich dan weer veel terughoudender op. Precies omwille van de ethische reflectie dat men zelf nood heeft aan geschoold zorgpersoneel.”

Bekijk het actieplan werkgelegenheid zorgsector van Jo Vandeurzen:

asset/33361

Tekst: Nico Schoofs

Verschenen in Vacatuere Magazine van 2 oktober 2010.