Japanse vrouwen haken af na zwangerschap

En als alle heil voor de Japanse ondernemingen nu eens eerst van de vrouw kwam? Japanse vrouwen – trendsetters bij uitstek – willen resoluut breken met het imago van zorgazame echtgenote en moeder zoals het Westen ze zelfs nu nog vaak graag omschrijft. Maar desondanks hebben de office ladies het niet onder de markt.

Door veelvuldig te reizen is de jonge Japanse vrouw veel internationaler georiënteerd en heeft ze meer zin voor initiatief dan haar mannelijke collega. Zij is momenteel de meest dynamische kracht in een Japanse samenleving die onder een economische, sociale en psychologische crisis gebukt gaat. Is het beeld van de salarymen die ’s avonds in bars sloten sterkedrank naar binnen werken dan voorbijgestreefd? Tja, in Tokio by night zijn het de office ladies die de toon zetten.

En toch blijven de diepgewortelde tradities in Japan de professioneel actieve vrouw parten spelen. “Het traditionele model van het Japanse gezinsleven is al decennialang nadelig voor de actieve vrouw. Vele moeders vinden enkel een job als huishoudhulp. Ze moeten tweederangsjobs of deeltijdse banen uitoefenen en worden minder goed verloond dan hun voltijdse collega’s, ondanks de wet op de gelijke kansen voor mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt die in 1986 van kracht werd”, verklaart Hideko Tokunaga, onderzoekster en experte van de arbeidsmarkt bij het Recruit’s Works Institute in Tokio. Vrouwen worden dus allerminst aangemoedigd om na hun zwangerschap opnieuw tot de arbeidsmarkt toe te treden, terwijl ze de belangrijkste arbeidsreserve vormen voor de eerstvolgende jaren.

Twee weken vakantie

Een jonge marketingmanager van 32 die ik in het vliegtuig ontmoette toen ze terugkeerde van een presentatie in Europa, denkt niet dat ze het moederschap met een actieve loopbaan zou kunnen combineren: “Ik stop met werken als ik een kind krijg. In Japan kloppen we immers vele uren.”

Bij de herziening van de arbeidswet in 1987 werd het principe van de 40-uren week vastgelegd. Maar door het hoge aantal overuren wordt de gemiddelde werkdag almaar langer. Veel werknemers in Japan moeten zich tevreden stellen met slechts twee weken vakantie per jaar.

“Een vrouw die in een groot privébedrijf carrière maakt, keert op hetzelfde tijdstip als een man terug naar huis, omstreeks 22 à 23 uur”, bevestigt Hideko Tokunaga. “Jonge, universitair geschoolde vrouwen stellen de geboorte van hun eerste kind dus almaar langer uit. Of beslissen uiteindelijk kinderloos te blijven.” De gemiddelde leeftijd van de moeder bij de geboorte van haar eerste kind is nogmaals gestegen in 2011, naar 29,3 jaar.

In de praktijk is het aantal werkende vrouwen toegenomen, momenteel bedraagt hun aandeel ruim 40 procent van de beroepsbevolking. Er is echter een grote maar. Vermits ze het gros van de huishoudelijke taken, de opvoeding van de kinderen en de zorg voor oudere familieleden op zich blijven nemen, kunnen velen onder hen hun baan niet houden. Doordat 60 procent van de vrouwen stopt met werken bij de geboorte van hun kinderen, vertoont de werkgelegenheidsgraad per leeftijdsgroep een M-curve, met een dal bij de 30- tot 39-jarigen. Een fenomeen dat zich in geen enkel ander geïndustrialiseerd land voordoet.
“Als je het model van de werkende vrouw in Japan in acht neemt, zou je de arbeid in het algemeen flexibeler kunnen organiseren. Iedereen zou er wel bij varen: bedrijven zouden kunnen groeien, vrouwen zouden zich kunnen ontplooien”, bevestigt de onderzoekster van het Works Institute.”

Tekst: Rafal Naczyk

Terug naar het coververhaal 'Japan, een keizerrijk in verval'