Japan, testcase voor de Europese en Belgische vergrijzing?

Met een vruchtbaarheidsgraad van 1,25 kinderen per vrouw in 2010 en de heersende taboesfeer rond immigratie zal de Japanse bevolking krimpen van 127 miljoen vandaag naar 89 miljoen inwoners in 2050. Twee op de vijf Japanners zullen dan ouder zijn dan 65. Op het vlak van vergrijzing spant Japan nu al de kroon: 23 procent van de bevolking is ouder dan 65, in Duitsland bedraagt dat percentage 21 procent. Japan is ook het land met de hoogste levensverwachting bij de geboorte (83 jaar). België bekleedt de 23ste plaats (80,6 jaar) en overtreft daarmee het gemiddelde in de EU (80 jaar). Voor het bevolkingssegment van de 65-plussers schat de OESO dat 27 procent van de Belgen nog actief is. België vormt helemaal geen uitzondering: in Frankrijk blijft 28 procent van de 65-plussers aan de slag. In Duitsland bedraagt het percentage 32 procent. In Japan 35,5  procent.

Sinds de jaren ’90 zit het percentage werkende senioren ook op nationaal vlak in de lift. Het werpt een nieuw licht op de o zo gevoelige kwestie van de pensioenleeftijd die momenteel – voor zowel mannen als vrouwen – op 65 jaar ligt: een quasi oninneembare vesting waarop tal van onderhandelingsrondes stukliepen en -lopen. Nochtans wil de doorsnee Belg door de toenemende onzekerheid zijn actieve loopbaan niet zomaar beëindigen omdat hij/zij de pensioengerechtigde leeftijd bereikt heeft.

Dat de tand des tijds de 65-plusser niet gespaard heeft, doet er echt niet toe:  hij/zij mag dan wel oud zijn, aan dynamisme, creativiteit en competentie ontbreekt het hem/haar vaak niet. Alleen is die energie niet het monopolie van de ‘grijze elite’. Terwijl de babyboomgeneratie geleidelijk aan de derde leeftijd bereikt, heeft de Belgische economie meer dan ooit nood aan vers bloed. In de eerstvolgende jaren bereiken immers heel wat medewerkers in banken, ministeries en ondernemingen de pensioengerechtigde leeftijd. En het rekruteren van jonge medewerkers wordt er niet eenvoudiger op.
De conclusie is duidelijk: het aantal geboorten is in de meeste Europese landen onvoldoende om voor een afdoende aflossing van de wacht (2,1 %) te zorgen: de vruchtbaarheidsgraad bedraagt 1,36 % in Duitsland, 1,40 % in Spanje en 1,98 % in Frankrijk (een van de hoogste in Europa). In België werd in 2009 1,89 % opgetekend.

Het belang van die vruchtbaarheidsgraad is zeer groot. Duitsland, bijvoorbeeld, momenteel beschouwd als de drijvende kracht in Europa, telt vandaag 80 miljoen inwoners, een aantal dat in 2050 zou terugvallen tot 58 miljoen. Italië zou zijn bevolking zien krimpen van 57 naar 40 miljoen inwoners. In 2050 zou België 10.954. 936 inwoners tellen. Volgens het NIS zou de bevolking evenwel beginnen af te nemen vanaf 2044.

Is de vrees voor een Japans scenario in Europa gewettigd? Er bestaan zeker gelijkenissen tussen het huidige Westen en het Japan van het einde van de jaren ’80. Net als in Japan leidde een vastgoedcrash tot de ineenstorting van de economie en van de beurs in de VS. Europa heeft onder gezamenlijke druk van de markten en van Duitsland sterke bezuinigingen moeten doorvoeren. Daardoor dreigt een einde te komen aan de economische groei die al sterk te lijden had onder een te geringe  competitiviteit en een overgewaardeerde euro. Het oude continent maakt zich op voor een destagflatie naar Japans voorbeeld, met een cocktail van demografische veroudering, nulgroei, aanhoudende werkloosheid en ontsporing van de overheidsschuld. Naar analogie van de andere lidstaten zijn de jobs en de toekomst van de jongeren in België dus in gevaar.

Tekst: Rafal Naczyk

Terug naar het coververhaal 'Japan, een keizerrijk in verval'