Hoe wordt u CEO?

Hoe wordt iemand ceo? Kan u voor ceo ‘studeren’? Vanuit welk functiedomein katapulteerden toekomstige ceo’s zichzelf naar de top? Wanneer voel je dat je rijp bent om een bedrijf te leiden? Intrigerende vragen die schreeuwen om antwoorden.

Op basis van honderd cv’s van ceo’s die vandaag de dienst uitmaken, maakten we een robotfoto van de ceo in België. We ‘toonden’ die robotfoto aan twee specialisten die geregeld topmanagers rekruteren voor onze grote bedrijven: Marc Decoene, hr-directeur bij Hudson Benelux en Christophe Vandoorne, directeur van het Brusselse kantoor van Korn Ferry, een internationaal 'executive search' bureau.

1. Studeer Latijn

Een succesvolle middelbare studie is een eerste stevige basis voor uw carrière. Onder onze ceo’s koos een flink deel voor de richting ‘Latijn-Wiskunde’, of werden ze er door hun ouders toe aangezet. De helft van de ceo’s in België studeerde ooit Latijn. Daarnaast opteerde een even grote groep voor de wetenschappen in het secundair onderwijs.
“Wiskunde, Latijn en Grieks leren u denken binnen een systeem. Dat is belangrijk om verder te geraken. Zonder een vorm van perfectionisme, een streven naar volledigheid, wordt u geen ceo”, zegt Marc Decoene. “Een goede ceo kan een uur diepgaand discussiëren over enkele details van één dossier om daarna in een vergadering mee de grote strategie op lange termijn uit te tekenen. Dat switchen van denkniveaus is typisch voor een ceo. Daarom testen wij ook de intellectuele flexibiliteit van een kandidaat-ceo.”

Studierichting in middelbaar onderwijs

Aantal (in %)

Latijn-wiskunde

31%

Latijn-Grieks

14%

Latijn-wetenschappen

3%

Wetenschappen

32%

Economische

6%

Wiskunde

11%

Handel

3%

2. Studeer voor ingenieur, jurist of econoom

90% van onze ceo’s ging naar de universiteit. Handelsingenieurs en TEW’ers vormen de grootste groep (33%) bij de universitaire diploma’s. Eén op vier (26%) ceo's heeft een diploma burgerlijk ingenieur (met een voorkeur voor elektrotechniek & werktuigkunde of bouwkunde). Samen met de industrieel ingenieurs (4%) zijn de ingenieurs dus goed vertegenwoordigd aan de top van onze bedrijven (30%). Daarnaast vormen de juristen een derde grote groep (12%). Dit is logisch: u moet bij het begin van uw loopbaan uw werkgever een direct bruikbare competentie kunnen aanbieden. Die vlieger gaat sterk op voor ingenieurs, juristen en economen.

Christophe Vandoorne ziet wel een trendbreuk: "In vele bedrijven verdwijnt de ingenieursmentaliteit: de bedrijven leveren nu 'oplossingen' af. Daarom komen economen en MBA-diploma's meer in aanmerking voor een ceo-rol dan vroeger."

Een tiental ceo’s geeft in onze enquête aan de studies voltooid te hebben met een grote onderscheiding. Maar het feit dat velen dit punt niet invulden, wekt het vermoeden dat het aantal ‘voldoendes’ groot is. Niet erg, want onze specialisten vinden het behalen van een graad niet belangrijk. “Maar het is wel een bewijs van intelligentie en zeker van ambitie”, voegt Christophe Vandoorne er aan toe. Slechts één ceo zegt geen hogere studies gevolgd te hebben. “Zo’n selfmade man is heel uitzonderlijk. We komen die bijna nooit tegen”, getuigt Marc Decoene.

Studierichting

Aantal (in %)

Burgerlijk ingenieur

26%

Toegepaste economische wetenschappen (TEW)

19%

Handelsingenieur

14%

Rechten

12%

Industrieel ingenieur

4%

Graduaat marketing

3%

Politieke & sociale wetenschappen

3%

Graduaat boekhouden

3%

Licentiaat wiskunde

3%

Licentiaat informatica

2%

Licentiaat nautische wetenschappen

2%

Geen hoger onderwijs

1%

Andere richtingen (chemie, farmacie, dierengeneeskunde, …-

8%

3. Studeer in Leuven

Onder de universiteiten leverde Leuven ceo’s het meeste diploma’s af, gevolgd door Universiteit Gent en Antwerpen. Twintig à dertig jaar geleden domineerde Leuven de Vlaamse universitaire wereld meer dan nu. We kunnen dus een inhaalbeweging verwachten van Gent en Antwerpen als we binnen enkele jaren weer zo’n lijst samenstellen. 10% van de ceo's in onze lijst studeerde aan een hogeschool (waarvan 5% industrieel ingenieur). Langs Franstalige kant haalt de UCL (Louvain-la-Neuve) het meeste vermeldingen in onze lijst, gevolgd door de Brusselse ULB.
Voor Marc Decoene en Christophe Vandoorne maakt het weinig uit of de kandidaat universiteit of hogeschool liep: uiteindelijk groeiden ze in hun specialisatie door, daarna kregen ze meer bevoegdheden.

Instelling

Aantal deelnemende ceo’s met diploma van deze instelling (in %)

K.U.Leuven

24%

Universiteit Gent

14%

Universiteit Antwerpen (Ufsia, Ruca, UIA)

12%

UCL (Louvain-la-Neuve)

10%

ULB (Brussel)

7%

VUB (Brussel)

5%

ICHEC (Brussel)

2%

Universiteit Hasselt

1%

ULG (universiteit Luik)

1%

Vlaamse hogescholen (Katho, Groep T, Ehsal, …)

10%

Buitenlandse universiteiten

13%

Geen hoger onderwijs

1%

 

 

4. Haal een extra diploma, zoals een MBA

Zeven op de tien ceo’s studeerde na de universiteit verder. Ruim een derde deed er nog een of twee jaar bij, met financiën, marketing of fiscaliteit als meest populaire richtingen. Een ander derde behaalde een MBA-diploma. De Franse zakenschool Insead (Fontainebleau) blijkt het meest populair, gevolgd door de Vlerick Leuven Gent Management School en Solvay Business School (ULB/VUB).

Filip Abraham, vicerector van de K.U.Leuven, doceert ‘International Business’ aan de MBA-studenten van Vlerick: “Ik heb veel ingenieurs onder mijn studenten, maar ook wetenschappers, economen en juristen. Af en toe een dokter en een romanist. Al die studenten oriënteren zich op het algemeen management.”
Daarom vindt Marc Decoene een MBA een heel nuttig diploma: “In een zakenschool scherp je je managementvaardigheden aan: je pikt er financiën mee, marketing, bedrijfsstrategie, hr, … Deze brede waaier aan vakken vult elk diploma goed aan.”

En één op tien haalde een doctoraat. Marc Decoene: “Een doctoraat is een start voor een academische carrière. Bij een aanwervingsprocedure voor ceo’s maakt men geen onderscheid tussen een master en een doctor. Alleen in specifieke functies zoals onderzoek of engineering hebben dergelijke specialisten een beentje voor.”

Bijkomende opleidingen

In % van aantal ceo’s

Financiën & accountancy

7%

Marketing

4%

Fiscaliteit

4%

Andere (waaronder bedrijfseconomie, informatica of aggregaat)

23%

MBA Insead

10%

MBA Vlerick

4%

MBA Solvay (ULB)

4%

MBA Harvard

3%

MBA Chicago

2%

MBA andere zakenscholen

6%

 

 

5. Start in een afdeling ‘financiën’ of ‘verkoop’:

Een op drie ceo’s begon zijn carrière in verkoop & marketing, een ander derde in de financiële afdeling. Bijzonder weinig ceo’s startten in de productie of onderzoek & ontwikkeling. Dit verrast Marc Decoene niet: “Elke ceo moet het financiële reilen en zeilen kennen van zijn onderneming. Hij moet geregeld beslissingen nemen over investeringen in research, die slechts mogelijk zijn indien er wat financiële ruimte is. Hij moet perfect kunnen inschatten hoe die ruimte de komende jaren zal evolueren, of hij kan die investering niet betalen. Heel dat proces moet hij kunnen opvolgen. Productie is niet zo essentieel: goede productiemensen kan hij steeds inhuren.” 

Doorgroeidomein

% van deelnemende ceo’s

Sales & marketing

32%

Financiën

32%

Technisch en algemeen management

17%

Productie

5%

Onderzoek & ontwikkeling

3%

Andere

6%

 

 

6. Doe werkervaring op in het buitenland

De helft van onze ceo’s deed ervaring op in het buitenland. Voor velen blijft dat ‘buitenland’ beperkt tot onze buurlanden. Een vierde (28%) verruimde zijn horizont drastisch: ze trokken naar de Verenigde Staten, China of Maleisië. Eén ceo uit onze groep van honderd werkte ooit in onze ex-kolonie Congo.

Marc Decoenen: “Ervaring met het buitenland is een noodzaak. Soms is een functie met veel buitenlandse verantwoordelijkheid even belangrijk als een effectieve verhuis naar het buitenland. Een financieel directeur die een aantal jaren de filialen in enkele landen heeft opgevolgd, kan evenveel ervaring opbouwen als iemand die twee jaar in Japan een verkoopsorganisatie leidde.” Christophe Vandoorne daarentegen vindt dat je enkele jaren elders moet gewoond hebben: “Dan moet u zich aanpassen aan die cultuur. Dat maakt een fundamenteel verschil met een directeur die jaren vanuit Brussel zijn filialen aanstuurt. Ik heb zelf jaren in Londen gewerkt en daar een team van vijftig consulenten aangestuurd. Het eerste jaar was bijzonder lastig: ik moest me inleven in hun manier van praten, in hun humor, ... Een Britse collega zal zijn mening keihard formuleren, maar eenmaal hij zijn zeg gedaan heeft en je sluit nadien een akkoord, dan zal die dat echt opvolgen, wat in België niet het geval is. Een ceo moet die cultuurverschillen beleefd hebben. Ook doen Britse zakenlui enorm veel zaken tussen pot en pint."

Landen waar ceo’s werkten

Aantal ceo’s dat in dit land werkte

EUROPA

 

Frankrijk

20

Nederland

11

Duitsland

7

Groot-Brittannië

7

Zwitserland

6

Polen

3

Spanje

2

BUITEN EUROPA

 

Verenigde Staten

14

China

4

Chili

2

Marokko

2

Maleisië

2

7. Hop niet van job naar job

Ceo’s zijn geen jobhoppers: gemiddeld had een Belgische ceo drie werkgevers. Heel opvallend: 1 op 5 veranderde nooit van werkgever. Maar ze vervulden wel verschillende functies bij die ene werkgever. “Een ceo moet een voldoende breed inzicht hebben in de business. Dat kan maar als ze binnen hun organisatie verschillende functies bekleed hebben”, gelooft Marc Decoene. Uit een recente studie van Booz & Company blijkt dat door de crisis steeds meer ceo’s intern gekozen worden.

Marc Decoene: “Een gezond bedrijf zorgt voor een goede mix tussen interne en externe managers. In zijn directiecomité moeten voldoende managers zetelen die intern doorgroeiden. Door de crisis krijgen die internen nu meer kans om ceo te worden. Binnen enkele jaren slaat die trend weer om.”

Christophe Vandoorne: "In de Angelsaksische wereld wordt een ceo sneller afgerekend. Hij krijgt er honderd dagen om de zaak te verkennen. Na zijn eerste jaar moet hij al resultaten kunnen voorleggen; die moet hij het tweede jaar kunnen bevestigen. Loopt het verkeerd, dan eindigt het verhaal. Deze versnelling voelen we nu ook in België."

Aantal werkgevers

In % van deelnemende ceo’s

Eén werkgever doorheen hele carrière

19%

2 werkgevers

14%

3 werkgevers

29%

4 werkgevers

18%

5 werkgevers

9%

6 werkgevers

6%

7 werkgevers

3%

 

 

Gemiddeld

3 werkgevers

8. Mannen maken veel meer kans om ceo te worden

Ingrid Lieten van De Lijn, Martine Reynaers van Reynaers Aluminium en Christ’l Joris van Etap zijn bekende vrouwelijke ceo’s. De VRT kreeg zopas een vrouw aan het hoofd, Sandra De Preter. Maar ons onderzoek bewijst dat zij in de grote Belgische ondernemingen nog uitzonderingen zijn: amper zes van onze 100 ceo’s zijn vrouwen. Ceo Martine Reynaers ziet dat onevenwicht de komende jaren veranderen.

Christophe Vandoorne gelooft dat ook: “Vele ondernemingen zijn geneigd vrouwen aan te trekken. Maar wij kunnen uiteindelijk relatief weinig vrouwen voorstellen voor topfuncties. De ondernemingen verlangen van hun ceo een grote mobiliteit en jaren ervaring in het buitenland, bijvoorbeeld, drie jaar Londen en enkele jaren Azië. Daardoor vallen vele vrouwen af." Hij ziet wel een kentering: "Als we een shortlist met kandidaten voorleggen met vrouwen erbij, maken die steeds kans. Onze ondernemingen willen echt meer vrouwen in hun directiecomité."

9. Wees niet ongeduldig: onze jongste ceo is 39

De gemiddelde leeftijd van onze ceo’s is vijftig. De jongste ceo is 39 en de oudste 63. Een ceo die wil slagen in zijn job heeft eerst diverse functies doorlopen. En hij bezit veel ervaring in de kerntaak van zijn bedrijf. Zo kan een marketingbedrijf niet geleid worden door iemand zonder veel marketingbagage. Een jongeling van 35 kan nog niet aan al die voorwaarden voldoen, vertelt Marc Decoene: “Ik heb managers  die met succes leiding gaven aan 150 werknemers, weten mislukken toen ze plots 1.500 werknemers moesten leiden. Dat was een stap te veel. Zij beheersten die organisatie niet.”

Van zijn kant ziet Christophe Vandoorne de ceo’s steeds jonger worden: "Voor mij was de benoeming van Axel Miller in 2006 tot ceo van Dexia een duidelijk signaal: hij was toen 31 jaar. De verjonging van de ceo’s zet zich ook in België door. Dit is het gevolg van de internetboom rond het jaar 2000 toen jonge mensen met succes bedrijven uit de grond stampten. Afhankelijk van de fase waarin het bedrijf zich bevindt, heeft het een andere leiderschapsstijl nodig: een jong en snel groeiend bedrijf vraagt om andere managers dan een ouder, gestabiliseerd bedrijf.”

Leeftijdscategorie

Aantal (in %)

Tussen 30 en 39 jaar

2%

Tussen 40 en 49 jaar

45%

Tussen 50 en 59 jaar

48%

Meer dan 60 jaar

5%

 

 

10. Als Belg maakt u meer kans

Hoewel wij vaak het gevoel hebben dat de buitenlandse ondernemingen de Belgische economie domineren, zijn het vooral Belgen die onze bedrijven leiden. Onze enquête komt uit op 85% Belgen. Het kleine contingent buitenlandse ceo’s bestaat vooral uit Fransen (6%), gevolgd door Nederlanders (4%).

Christophe Vandoorne vindt dit logisch: "België telt veel middelgrote ondernemingen, weinig mastodonten. Die 'midcap companies' zijn meestal nog in hun startland geworteld, zodat het logisch is dat hun bazen meestal Belg zijn. Want een ceo draagt de cultuur van het bedrijf. Hij definieert de leiderschapsstijl."

Wat u nog nodig hebt om ceo te worden:

ENORME WERKETHOS
U moet daarnaast ook keihard werken. Zo slaapt Rudi De Becker van Univeg vandaag wel zes uur per nacht, vroeger was drie uur genoeg. Marc Decoene: “Een ceo heeft ook vele sociale verplichtingen. Hij vertegenwoordigt zijn onderneming in de buitenwereld.”

IJZEREN GESTEL
Om die druk aan te kunnen, moet u over iets meer dan een goede gezondheid, zeg maar over een ijzeren gestel beschikken.

DE JUISTE PARTNER
Daarnaast moet u een partner treffen die uw carrièreplanning niet alleen begrijpt, maar ook actief steunt. Verschillende ceo’s hebben een echtscheiding achter de rug die grotendeels te wijten is aan hun langdurige afwezigheden. Ze vinden wel een nieuwe partner, waar ze dan duidelijke afspraken mee maken.

CHARISMA
Zonder charisma en sociale steun haalt u de absolute top niet. Marc Decoene: “Een echte ceo heeft charisma, een bijzondere persoonlijke aantrekkingskracht of uitstraling. Hij beheerst de situatie waar hij ook binnenkomt. En hij heeft snel inzicht in een situatie.” Christophe Vandoorne: "Sommigen streven naar die hoogste functie, maar ze worden niet aanvaard. De mensen kiezen niet voor hen. Leiders moeten gevolgd worden en ze moeten geregeld achterom kijken om te zien of ze nog gevolgd worden. Dat is cruciaal. Heel wat briljante mensen zetten een eigen koers uit waarbij iedereen afhaakt."

(bron: Discover the DNA of future CEO’s, Whitehead Mann/ Korn Ferry)

Arrogante en agressieve managers vallen meestal uit bij de selectie van een nieuwe ceo, aldus een studie van executive searchfirma Korn Ferry. De belangrijkste hindernissen waar kandidaten over struikelen zijn hun onbeslistheid en hun neiging om te veel naar de details te kijken (‘micromanagement’).

Zoek zelf uit hoe uw kansen liggen om ceo te worden en doe vanaf 6 september de ceo-test op onze website: www.vacature.com 

Tekst: Erik Verreet - Research Jelle Verstrepen

Lees ook: Van groentje tot topper: het parcours van 3 ceo's en K.U.Leuven: hofleverancier van ceo's