Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Hoe slimme robots zorgpersoneel kunnen ontlasten

De u welbekende cocktail van de vergrijzing en het tekort aan zorgpersoneel doet beleidsmakers verwoed zoeken naar alternatieven. Robotica is er daar één van. Al is die niet onomstreden.

Dient binnenkort een ijzeren arm uw medicijnen toe, in plaats van de zachte verpleegsterhand? Feit is dat de vergrijzing en het nijpende tekort aan verplegend personeel Europese beleidsmakers steeds harder naar alternatieven doet zoeken. De Europese Commissie bestelde tussen april 2007 en juni 2008 een studie om de voor- en nadelen van medische robotica van naderbij te bekijken. Vacature polst naar het potentieel, in eerste instantie bij Arjan Rensma van de Nederlandse denktank TNO, dat als projectleider het Europese onderzoek in goede banen heeft geleid.

“Nederland kijkt in 2015 naar een tekort van ongeveer 500.000 werknemers in de zorg. België zit evenzeer krap in het zorgpersoneel. Robotica kan één van de oplossingen zijn. Anderzijds kan je tegelijk de zorgvraag terugschroeven, door mensen via telegeneeskunde langer thuis te houden. Daarnaast kan je werk maken van nog meer immigratie uit Oost- en Zuid-Europa.”

Het rapport van de Europese Commissie wijst op een zestal veelbelovende domeinen op vlak van medische robotica. Slimme videocapsules maken bijvoorbeeld inwendige onderzoeken minder pijnlijk en registreren beelden van het spijsverteringskanaal. Gerobotiseerde patiënt monitoring systemen kunnen het rondje dat artsen lopen voor hun rekening nemen. Die techniek is al op de markt. Een Zweeds ziekenhuis test op dit moment een gerobotiseerd medicijnenkabinet, dat 25 verpleegsters zou vrijstellen voor meer persoonlijke zorgtaken. Arjan Rensma: “Robots kunnen perfect eenvoudige of vuile zorgtaken op zich nemen. Neem nu de stofzuigerrobot, een hele eenvoudige toepassing in de thuiszorg. De thuisverpleger kan ondertussen andere dingen doen met de patiënt. Maar als je die robot bijvoorbeeld wil uitrusten met een sensor om medische gegevens van de bewoner op te slaan, dan krijg je een veel complexer verhaal. Medische robotica moet in Europa voldoen aan dezelfde normen als medicijnen, en dat is op dit moment uiterst moeilijk.”

Job met toekomst: gezondheidsingenieur

Verschillende Belgische ziekenhuizen gebruiken al robotica bij chirurgische ingrepen. Het voorlopig verdict van Dirk Vandeput, coördinator van de operatiekwartieren in het Aalsterse privé-ziekenhuis Onze-Lieve-Vrouw Ziekenhuis, is genuanceerd. “Kwaliteit en topgeneeskunde blijven de voornaamste drijfveer. Robotchirurgie zorgt er op jaarbasis misschien voor dat je iets minder personeel nodig hebt. Maar je blijft assisterend personeel nodig hebben aan de operatietafel, zoals omloopverpleegkundigen. En je moet die robot nog altijd zelf bedienen. Wereldwijd heeft één firma tot dusver het monopolie op dergelijke systemen. Ze nemen een serieuze hap uit ons medisch aankoopbudget. Slimme videocapsules gebruiken we al bij inwendige onderzoeken. Maar rond robotica en geneeskunde vanop afstand woedt een zware ethische en deontologische discussie: wordt de patiënt nog wel genoeg gezien?”

Sinds eind vorig jaar wordt robotchirurgie in ons land terugbetaald, voordien toch een struikelblok. Jos Vander Sloten is professor biomechanica aan de K.U. Leuven en voorzitter van het Leuven Medical Technology Center.  “Klinische testen wezen uit dat er met navigatiesystemen bij robotchirurgie minder negatieve uitschieters zijn. Daardoor vermindert de kost voor de gezondheidszorg, toch niet onbelangrijk.” Leeft de vrees bij het zorgpersoneel dat robots mensenjobs zullen wegsnijden? Arjan Rensma: “Het zou niet mogen spelen, want is er net een groot gebrek aan personeel in België en Nederland. Ik kan me inbeelden dat je blij bent als technologie jou toestaat te doen waarvoor je in het beroep gestapt bent.” Staat de zorgsector dan open voor medische robotica? “Nou, dat is weer wat anders. Patiënten en personeel reageren bijvoorbeeld alvast enthousiast op knuffelrobots die in Nederland al te koop zijn. Ziekenhuisbestuurders zijn tevreden omdat ze kwaliteit in huis halen. Maar je moet je mensen ook opleiden. Wie verzorgt het onderhoud van die robots?” En, heikel punt: wie is er aansprakelijk als de robot een medische fout begaat? “Het blijft vreemd. Mensen maken ook medische fouten, maar van een robot verdraagt men dat veel minder. Trouwens, wie is verantwoordelijk in zo’n geval: de fabrikant of de gebruiker?” Jos Vander Sloten ziet grote kansen voor onze bedrijven. “De richting biomedische technologie is erg in trek bij studenten. Volgend jaar starten we met de opleiding ‘human health engineering’. Er zijn al een paar spin-offs bezig met medische robotica, maar je kan nog niet spreken van een cluster.” Een ding is zeker: er ligt nog veel braakliggend terrein. “De job van gezondheidsingenieur is er een met veel potentieel.”

Product met toekomst: gerobotiseerde pop

Zeer zeker een product met grote toekomst: gerobotiseerde poppen. Ze hebben intussen al de harten veroverd van Japanse en  Nederlandse patiënten. Arjan Rensma: “Een Japanse zeehondrobot wordt bijvoorbeeld gebruikt in zorginstellingen om dementie te vertragen. De idee is dat de patiënt voor de pop zorgt. De zeehond verkoopt redelijk goed in Nederland, al blijft 5.000 euro per stuk een smak geld.” Groot punt van discussie in Nederland; moet de ziekteverzekering zoiets terugbetalen?

Het Mekka voor (medische) robotica blijft tot nader order Japan. Niet toevallig het land met één van de slechtste leeftijdpiramides ter wereld. Japan schat de markt voor medische robotica op 40 à 50 miljard euro. Rensma: “Japanners dromen  van humanoïden, een soort menselijke robotslaaf, als eindpunt. Europeanen vinden robots doorgaans veeleer eng of gevaarlijk. Japanners beschouwen ze als behulpzaam, instrumenten die hun leven vergemakkelijken.” De meeste Europese overheidsbudgetten staan vandaag enorm onder druk, hoe moet dat verder met vooralsnog peperdure medische robotica? Rensma: “Sommigen willen dat de overheid voorfinanciert. Anderen willen medische robotica aan de markt overlaten. Je zal maar de afweging moeten maken als overheid: investeren in defensie of in zorg. Ik ben blij dat ik die beslissing alvast nooit zal moeten maken.”

Tekst Nico Schoofs

Gepubliceerd in het Vacature Magazine van 6 februari 2010