Grafologie: sceptisch bekeken

Hoe hard de sprekers op voorgaande pagina's er ook in geloven, er zijn mensen die grafologie zonder boe of bah naar de prullenmand verwijzen.


Zo iemand is Maarten Brys van SKEPP, de studiekring voor de kritische evaluatie van pseudo-wetenschap en het paranormale. Hij zet zijn argumentatie op een rij.


Pseudo-wetenschap


Grafologie is geen wetenschap, maar een pseudo-wetenschap omdat grafologie niet aan bepaalde kenmerken beantwoordt. Een kenmerk van wetenschap is bijvoorbeeld dat ze dynamisch en zelf-kritisch is. De grafologie is dat niet; er zijn wel twintig verschillende, vaak tegenstrijdige methodes om een handschrift te analyseren.


Een andere reden om grafologie een pseudo-wetenschap te noemen is het feit dat ze een beroep doet op gelijkenisdenken. Zo is iemand die veel ruimte tussen zijn woorden laat, die zijn woorden isoleert, een asociaal, geïsoleerd iemand. Die conclusie wordt louter op de gelijkenis gemaakt.


Dit zijn natuurlijk a priori bedenkingen, en die maken de rekening niet. Experimenten vormen de ultieme test. Maar onderzoek heeft niet kunnen aantonen dat de grafologie diagnostische waarde heeft.


Juist omdat de grafologie wetenschappelijk beweert te zijn, maar het niet is, moeten we op onze hoede zijn. Dat grafologie wel waarde heeft, wordt nogal snel aangenomen omdat veel mensen de grafologie verwarren met forensische schriftexperten die bijvoorbeeld onderzoeken of een bepaald manuscript authentiek is of een vervalsing. Zoals zo vaak verdienen bepaalde mensen grof geld met dit soort praktijken. Dat is pure oplichting.


Sommige grafologen wijzen op hun een intensieve training op opleiding die hen een officiële status verleent. Aangezien uit heel veel tests gebleken is dat de grafologie waardeloos is en grafologen niets meer kunnen aanvangen met een handschrift dan leken, is hun training niets waard. Andere grafologen beweren dat de grafologie enkel kan en mag beoefend worden door mensen met een ‘kinaesthetisch gevoel’.


Psychologie


Het is wellicht aan psychologie of psychologisch inzicht te danken dat grafologen tijdens analysesessies hun klanten kunnen overtuigen van hun kunnen.


Onze psyche heeft zo zijn zwakheden en grafologen maken daar handig gebruik van. Ze doen beweringen als "U accepteert de beweringen van anderen niet zonder dat u er voldoende bewijzen voor heeft." Vrij algemene, vage, positieve beweringen waarvan de meeste mensen zeggen: ja, dat klopt, ik ben zo. (We noemen dit het Barnum-effect). Grafologen weten ook dat klanten ‘hits’ onthouden en missers graag vergeten. Dus als een grafoloog een paar keer kan scoren, is het een succes voor hem.


Een klassieke truc van pseudo-wetenschappers is zeggen dat iets volkomen geaccepteerd is in de ons omringende landen waardoor hun ‘bezigheid’ het cachet van degelijkheid krijgt. Als je die beweringen verifieert, dan merk je dat er niets van klopt. Noch in Frankrijk, noch in Zwitserland is grafologie een erkende opleiding! (Grafologe Marie-Thérèse Christians beweert in ons interview van wel, nvdr.).


De grafologie stamt uit de tijd dat ook andere wegen werden gezocht om iemands karakter af te ‘lezen’. In de 16e-17e eeuw hadden we niet alleen grafologie, maar ook fysiognomiek (gezichtleeskunde) en metoposcopie (voorhoofdlijnkunde). In de loop der eeuwen hebben dergelijke activiteiten enorm aan populariteit ingeboet, net omdat ze niet bleken te werken.


Het zou natuurlijk handig zijn om het karakter van mensen te kunnen aflezen uit iemands voorhoofdsrimpels of uit diens bolle wangen, maar dat is niet zo. Beweren dat het wel kan, is bedrog. Dergelijke uitlatingen geven de grafologen ook al een achterdeurtje om te ontkomen aan lastige vragen: door te beweren dat ze een persoon zien zoals die werkelijk is, onttrekken ze zich aan elke verificatie...


Grafologie als selectie-instrument


Volgens bedrijfsmensen is grafologie een nuttig instrument voor de selectie als het gebruikt wordt in combinatie met andere selectie-instrumenten. Nu, aangezien de grafologie waarde- en nutteloos is, zal de betrouwbaarheid altijd toenemen in combinatie met andere selectiemethoden. Omgekeerd is het niet zo dat de gewone methodes beter gecombineerd kunnen worden met grafologie.


Het gebruik van pendelen of van astrologie zou even rationeel of waardevol zijn: namelijk niet. Wie voortgaat op dergelijke methodes kan even goed lukraak een kandidaat kiezen.


Ethisch gezien kan het gewoon niet dat een selectiebureau het vertrouwen van zowel de kandidaten als de opdrachtgever misbruikt door een grafoloog in te zetten. Dat overheidsinstellingen gebruik maken van selectiebureaus die grafologie gebruiken, is een slecht beheer van belastingsgelden.


Het is natuurlijk ergens wel te begrijpen dat consulenten een beroep doen op grafologen. Ze moeten vaak de moeilijke keuze maken tussen meerdere goede kandidaten. Da’s vaak lastig. Als een andere persoon je dan kan helpen, is dat mooi meegenomen.


Uitdaging


Als mevrouw Christians beweert persoonskenmerken te kunnen afleiden uit handschriften die een niet-grafoloog niet kan opmerken, dan daagt onze vereniging haar uit om dat eens op een ondubbelzinnige manier aan te tonen.


Maarten Brys, SKEPP
Meer skeptische informatie op de website van SKEPP