Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Economen over de impact van de schuldencrisis op onze arbeidsmarkt

Voor Ivan Van de Cloot, hoofdeconoom van het Itinera Instituut, vormt deze nieuwe schuldencrisis geen verrassing: “Na de sterke stimuleringsmaatregelen die de regeringen hebben genomen tijdens de crisis van 2008-2009, stond een groeivertraging in de sterren geschreven. Want het effect van die maatregelen verzwakt. Wel hoeft zo’n vertraging niet uit te monden in een recessie mits de juiste maatregelen genomen worden."

"De westerse landen leven op een schuldenvulkaan. Die is ontstaan door twintig à dertig jaar overheidsschulden op te stapelen. Af en toe dreigt die vulkaan uit te barsten, wat leidt tot turbulenties op de financiële markten. Die beleven we nu. De politici zijn niet goed bezig. Ze spelen letterlijk met vuur."

"De pogingen in Washington om het schuldenprobleem aan te pakken, zijn een lachtertje. President Obama en de republikeinen praten naast elkaar. Ook in Europa is er geen sprake van eensgezindheid. Er worden al maanden geen knopen doorgehakt. Telkens presenteren de politici oplossingen die het probleem tijdelijk oplappen. Ze duwen het schuldenprobleem letterlijk voor zich uit. Ze ontlopen hun verantwoordelijkheid.”

Minder jobcreatie door onzekerheid

“De huidige onzekerheid eist een zware tol. Ze ondermijnt het vertrouwen van de ondernemingen en van de gezinnen. Die investeren en consumeren minder, wat onze economische groei vertraagt. We komen juist uit de grootste crisis sinds de jaren dertig. Normaal zou de economie een echte boom moeten kennen. Maar dat sterk herstel is er niet. Die onzekerheid heeft een impact op onze arbeidsmarkt. Er worden minder jobs gecreëerd dan normaal. Het mismanagen van deze crisis – door het schuldenprobleem voor zich uit te duwen – vernietigt jobs. Indien de huidige groeivertraging in een echte recessie zou omslaan, komt er een mechanisme van echte jobvernietiging op gang. Daar is voorlopig geen reden toe. Maar als er geen kordaat antwoord wordt geformuleerd op de schuldencrisis, sluit ik een recessie niet uit. Dat zou een ongelooflijke schande zijn! Gelukkig grijpen de centrale banken in om de situatie niet te laten escaleren.”

Van de Cloot: “De eurozone vormt een keurslijf voor de lidstaten. Vroeger hadden Griekenland, Portugal en Ierland al lang hun munt gedevalueerd, maar dat kan niet meer. Het Europees reddingsfonds van 440 miljard euro volstaat om de schuldproblemen van die zuiderse landen onder controle te houden. Dat is wel ons geld dat naar ginds getransfereerd wordt. Mochten ook Italië of Spanje onder vuur van de markten komen liggen, is er voor 2.000 miljard euro aan munitie nodig om de eurozone te beschermen. Voorlopig bestaat er geen politieke wil om die som bij elkaar te leggen. Merkel verklaarde enkele dagen geleden nog dat zij een verhoging van het reddingsfonds uitsluit.”

Banken mee laten betalen

“De banken kochten het overheidspapier van Griekenland met een heel kleine risicopremie: de intrestvoet lag amper 0,2 procent hoger dan die van Duitsland. Geloofden zij echt dat deze  Griekse beleggingen bijna even betrouwbaar waren als beleggingen in Duits papier? Zo naiëf waren ze toch niet? Daarom stel ik voor dat de banken voor deze onvoorzichtigheid een deel van de rekening betalen. Dit is een taboeonderwerp. De banken weten zich hier gesteund door onze politici. Maar indien we de eurozone willen behouden, moet er een algemene schuldherschikking komen. Die herschikking moet gedeeltelijk door de rijke landen betaald worden, gedeeltelijk door de banken. Scheld de helft van de probleemschulden vrij en spreek concreet met die landen af wat ze moeten doen.”

Om een echte muntzone te vormen, zullen de eurolanden ook hun arbeidsmarkt moeten aanpassen, gelooft Ivan Van de Cloot. “Amerika is vandaag een echte muntunie omdat een flexibele arbeidsmarkt er een deel van de schokken opvangt. Als bijvoorbeeld de Amerikaanse autoindustrie inkrimpt, zullen de salarissen in en rond Detroit dalen. De arbeiders zullen wegtrekken naar staten waar er voor hen wel werk is. Die aanpassingsmechanismen ontbreken in de eurozone: een vermindering van de lonen is hier niet denkbaar en de werknemers zijn honkvast. Als Griekenland een crisis beleeft, emigreren de Grieken niet massaal naar Duitsland. Daarom is de dollar een leefbare munt en zijn vandaag de overlevingskansen van de euro gedaald.”

Orde op zaken stellen in Europese financiën

Econoom Karel Lannoo blijft heel nuchter bij deze koersval. Hij is al tien jaar algemeen directeur van de Brusselse denktank CEPS (Center for European Policy Studies) en treedt geregeld in discussie met Europese Commissieleden en zelfs met Commissievoorzitter Barroso. “In mei 2010 en februari 2011 hebben we nog dergelijke verzwakkingen gekend op de beurzen. Maar dat waren tijdelijke inzinkingen die ideaal waren om aandelen te kopen. De meeste Duitse ondernemingen, bijvoorbeeld, hebben denderend goede resultaten gepubliceerd over het eerste halfjaar van 2011. Dat is het bewijs van een gedegen economisch herstel. Ook Europa staat er niet zo slecht voor. Op wereldvlak werden de groeicijfers pas enkele weken geleden nog naar omhoog bijgesteld.”

Als plots iedereen onzeker wordt, zullen de groeiverwachtingen wel naar beneden bijgesteld worden. Indien de ondernemingen hun investeringsplannen naar de ijskast verbannen, zou dat heel slecht zijn. Dat zagen we in 2008 gebeuren. Maar voorlopig is dat gelukkig niet het geval. Er zijn dan ook geen indicaties dat bijvoorbeeld de export van Duitse en Belgische machines naar China zou verminderen. China blijft heel belangrijk voor ons. Ook houdt de economische groei aan in Brazilië (+ 4,2%) en India (+ 7,8%).”
Dit is voor Karel Lannoo een ideaal moment om de Europese financiën in orde te brengen: “De groei van China geeft de Duitse en de Belgische economie enkele jaren zuurstof. Eens de groei daar afkoelt, kan Duitsland veel minder geld naar Europa doorsluizen.”  

Hij vindt de reactie op de grote schulden van enkele Europese landen overdreven: “De eurozone kan goede cijfers voorleggen. De VS dragen een schuld mee die boven de 100 procent van het bnp uitstijgt. In de eurozone is dat ongeveer 80 procent. Onze handelsbalans is positief, de Amerikaanse is negatief, enzovoort. De paniek op de financiële markten is dus irrationeel.

Collectieve arbeidsafspraken cruciaal

Lopen de beurzen voorop op een nieuwe saneringsgolf die de komende jaren Europa zal overspoelen? “Dat kan. Maar ook hier moet je niet overdrijven. De besparingen die, bijvoorbeeld, België nog moet doorvoeren zijn redelijk beperkt. Indien de economie blijft groeien, zodat de fiscale inkomsten stijgen, moet ons land geen overdreven inspanningen leveren. Eenmaal de regering die besparingen heeft bekendgemaakt, is dat een belangrijk teken naar de kapitaalmarkt en zullen de Belgische financieringskosten dalen. Want zo bewijzen we dat België deel uitmaakt van Noord-Europa en niet van Zuid-Europa.”

Tijdens de crisis van 2008-2009 bleek dat bedrijven zo lang mogelijk wachtten met het besparen op personeel omdat ze vreesden goede krachten te verliezen zodra de economie opnieuw aantrok. Via statuten als economische en tijdelijke werkloosheid bleven veel werknemers aan boord. Mogen we opnieuw eenzelfde scenario verwachten?

Lannoo: “Ik verwacht van de huidige koersdalingen geen negatieve gevolgen voor de tewerkstelling op onze arbeidsmarkt. De crisis van 2008-2009 werd het minst gevoeld in landen met een collectieve organisatie van hun arbeidsmarkt, zoals Duitsland, Zweden, Nederland en ook België. Werknemers werden tijdelijk op non-actief gezet zodat ze snel terug in het systeem konden stappen. Dat heeft voordelen, zeker als ze tegelijkertijd bijgeschoold werden. Eenmaal de vraag weer aantrok, gingen ze direct weer aan de slag. Dat leverde een enorm voordeel op. Maar in Groot-Brittannië waar de bedrijven heel vlot kunnen ontslaan en aanwerven, sputtert de economische motor nog. Bedrijven konden niet snel genoeg reageren eens de crisis voorbij was, want ze hadden hun personeel te sterk uitgedund. Zo verloren ze marktaandeel. Zo’n flexibel systeem heeft dus hoge kosten. Ik besluit uit het voorbije jaar dat collectieve afspraken binnen een gezonde economische omgeving kunnen opbrengen.”   

Jobs snoeien in bankwereld

Vooral de industriële en de financiële aandelen kregen klappen. Woensdag gingen de bankaandelen nog in vrije val. Door het gerucht dat de AAA-rating van Frankrijk in gevaar was, kelderden bankaandelen massaal, met de Franse Société Générale (-15%) en BNP Paribas (-9,5%) als grootste slachtoffers. Zullen er daarom jobs sneuvelen in die sectoren? “Volgens recente cijfers verdwenen in de bankwereld sedert de crisis van 2008 al 100.000 jobs. De banken laten mensen afvloeien, in groep of een voor een. Kijk maar naar de recente aankondigingen van Crédit Suisse, UBS en HSBC. Ze rekruteren relatief minder omdat ze ook minder kredieten verlenen (‘de-leveraging’). Ook hun afdelingen ‘investment banking’ gaan onder het mes.”

Uit een korte rondvraag van Vacature bij enkele Belgische grootbanken blijkt alvast dat ze hun huidig rekruteringsbeleid niet wijzigen door de turbulentie op de financiële markten.
Lannoo besluit: “De huidige crisis is vooral een reactie op de politieke onzekerheid, zowel in Washington als in Brussel. Obama komt er uit als grootste verliezer. Ook de Europese Commissie vertoonde weinig daadkracht. Er woedt al een jaar een grote discussie over de grote lijnen van het Europese beleid. Na de Raad van 21 juli bleek dat het antwoord van de regeringsleiders nog steeds niet volstaat. Voorlopig tracht alleen de Europese Centrale Bank (ECB) de zaak bij elkaar te houden.”