E-government: nog even geduld a.u.b.

E-government was jaren geleden hét buzzwoord bij overheidsdiensten. Wat is de stand van zaken anno 2010? “Er zijn enkele steden en gemeenten met zeer goeie initiatieven, maar daarachter komt een heel peloton dat ver achterop hinkt.”

Digitalisering van onze overheden laat nog veel te wensen over

“De Mechelaar is de digitaalste Belg. 82 procent van onze inwoners gebruikt internet.” Glimmend van trots maakte Mechelse ict-schepen Kristl Strubbe midden januari de resultaten bekend van een onderzoek naar de digitalisering van haar stadsgenoten. Mechelen scoort in Vlaanderen samen met Gent en Leuven het best op vlak van e-government, zegt Roland Van Gompel van Indigov, een spin-off van de K.U.Leuven met expertise in e-government. “Bij de steden zijn Gent, Leuven en Mechelen de drie beste, bij de kleinere gemeenten zijn dat Bornem, Zwijndrecht en Meeuwen-Gruitrode. Die laatste drie zijn belangrijk, omdat ze tonen dat je niet persé veel geld moet hebben om goed te investeren in e-government. Vaak is het vooral een kwestie van politieke visie. Alleen zijn niet alle besturen overtuigd van het belang van een website en van e-government, terwijl het wel een belangrijk uithangbord is.”
De situatie is bij ons makkelijk samen te vatten, aldus Roland Van Gompel: “Er zijn enkele steden en gemeenten met zeer goeie initiatieven, maar daarachter komt een groot peloton dat ver achterop hinkt.” Bij dat peloton zie je sites die inhoudelijk noch grafisch goed in elkaar zitten, maar ook bij de beter presterende steden en gemeenten zit lang niet alles snor. “Ze hebben een e-loket voor burgers en bedrijven, maar vaak is dat niet meer dan een oplijsting van pdf-documenten die je kan uitprinten en opsturen.”

Nieuwe ict-jobs

Ook bij de verwerking en bijhouden van gegevens loopt het nog vaak fout. Een voorbeeld: wanneer we in Mechelen polsen naar enkele bedrijven die recent gebruik maakten van het e-loket, blijken die onvindbaar: “Er worden geen gegevens bijgehouden van bedrijven die gebruik maken van het e-loket”, zo klinkt het bij Fabienne Rousseau, medewerkster van schepen Kristl Stubbe. Die laat wel weten dat er eind december een ondernemersloket gelanceerd werd en dat er volop werk gemaakt wordt van gegevensverwerking. Het verbaast Sabine Rotthier van Hogeschool Gent, die samen met enkele collega’s onderzoek deed naar e-government bij Vlaamse gemeenten, niet: “Begin deze eeuw ging alle aandacht naar de front-office en de online aanwezigheid. Ondertussen is het besef gegroeid dat een website alleen onvoldoende is en dat er aandacht nodig is voor de back-office (lees: de verwerking en opvolging van gegevens, nvdr).” Johan Van der Bauwhede, algemeen directeur van Digipolis Gent, een ict-samenwerking tussen de ocmw’s en steden (van) Antwerpen en Gent: “De stad Gent heeft enkele goed functionerende e-loketten, maar op vlak van interactieve dienstverlening kunnen de komende jaren nog bijkomende initiatieven opgezet worden.”
Geld, dat is vaak een struikelblok bij de ontwikkeling van e-government. Hoeveel geld en personeel investeren Gent en Mechelen in hun e-governmentprojecten? “E-government zit verspreid over de hele organisatie, dat kan je niet berekenen. Noch wat geld, noch wat personeel betreft”, zo klinkt het in beide steden. Alleen na enig aandringen schat schepen Kristl Stubbe dat haar stad dit jaar zo’n 2,65 miljoen euro stopt in e-government. Een half miljoen ervan komt van Europa. Een pak geld dus. Zorgt e-government anderzijds ook voor een inkrimping van de personeelskosten? “Niet echt”, zo meent Resul Tapaz, Gents schepen voor ict en administratieve vereenvoudiging. “Er zijn taken die verdwijnen, maar ook andere die er bij komen. Het vergt vooral een andere organisatie: dezelfde mensen moeten andere taken uitvoeren. Je mag niet vergeten dat e-government een aanvulling is op de bestaande dienstverlening. Die laatste verdwijnt niet.” Stubbe beaamt: “Netto blijft het aantal jobs grosso modo hetzelfde. Het frontoffice-aspect verlicht de administratieve taken, maar het onderhoud ervan zorgt aan de andere kant ook voor nieuwe, ict-gerichte jobs.”

Nederland meer e-gemotiveerd

E-government heeft dus nog pijnpunten, maar hoe goed presteert België internationaal? “Het is niet makkelijk om de inspanningen in verschillende landen te vergelijken, maar onder meer Nederland staat veel verder dan ons: daar vind je veel meer virtuele informatie, participatie en e-democratie”, zegt Roland Van Gompel van Indigov. “Zij leggen de lat op vlak van elektronische dienstverlening veel hoger: hun streefdoel is dat twee derde van de dienstverlening elektronisch moet zijn. Niet alle gemeenten halen die standaard, maar toch. De hogere overheid motiveert er veel meer.” Herman Callens, stafmedewerker ict en e-government van VVSG, de Vlaamse vereniging van steden en gemeenten, is het met dat laatste eens: veel lokale besturen botsen volgens hem tegen de limieten van e-government aan omdat de federale en Vlaamse overheden zelf hun kerntaken rond e-government niet nakomen. Kristl Strubbe wil nadrukkelijk niet naar de hogere overheden wijzen, maar geeft wel een treffend voorbeeld: “Elk jaar moeten we aan elk bedrijf vragen hoeveel vierkante meter bedrijfsruimte ze hebben. Dat geeft veel ruimte voor misbruik en betekent voor ons veel tijdverlies. Met een koppeling aan een databank van het kadaster zou dat makkelijk opgelost zijn.”

Bedrijven zijn in ieder geval vragende partij, zegt Jens Joossens, woordvoerder van Voka Mechelen: “E-government is broodnodig. We zien dat ze daar aanzetten toe geven, maar er is nog veel ruimte voor verbetering. Mechelen heeft meer dan 800 ambtenaren; da’s een administratieve mallemolen waar bedrijven amper hun weg in vinden. Dat betekent tijd- en geldverlies. We kijken vol verwachting uit naar wat de stad wil realiseren.” Maarten Vandenbroucke van het Gentse bedrijf Gatewing, producent van unmanned aircraft systems (uas) waarmee onder meer landmetingen kunnen gedaan worden: “Wij proberen zoveel mogelijk via elektronische weg te doen, van aankopen tot het invullen van aanvragen. Het bespaart papier, tijd en dus ook geld. Het is de vlotste manier om te werken. Ik denk dat veel meer bedrijven er zo over denken.”

Tekst Dominique Soenens

Gepubliceerd in het Vacature Magazine van 13 februari 2010