Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Dossier finance: “Nationale Bank kan een bank nu liquideren”

De Dexia Groep moest in 2008 door de Belgische overheid gered worden van het faillissement. Een kras op het blazoen van de toenmalige financiële toezichthouder, de CBFA. De overheid wilde zo’n debacle niet meer opnieuw meemaken en bracht het toezicht van de banken onder de vleugels van de Nationale Bank. Het was wachten tot begin april 2011 voor die aan de job kon beginnen. Intussen ging Dexia weer onderuit…

In het tweede weekend van oktober viel het doek over de Dexia Groep, die wereldleider was op het gebied van financiering van overheden. Na de redding in 2008 werd Dexia door de Europese Commissie verplicht om onderdelen te verkopen om zo haar balans te verlichten. Maar de Griekse crisis sloeg over op de markt voor het overheidspapier. Dat bemoeilijkte de versnelde verkoop van de activa van Dexia. De Groep kreeg ook moeilijkheden met haar financiering op korte termijn. Uiteindelijk nationaliseerde de Belgische regering de Belgische Dexia Bank voor vier miljard euro. Intussen weten we ook dat minister Reynders toegezegd heeft een flink deel van de Dexia-risico’s te dekken. Ook de waarborg van de Arco-coöperanten kan nog eens een miljard euro kosten. Verbazing alom bij de belastingbetaler. Heeft het banktoezicht gefaald?

Itinera-econoom Ivan Van de Cloot kent de Belgische banken van binnenuit: “De vroegere toezichthouder is echt de mist in gegaan. Hij heeft zelfs de banken aangespoord om meer buiten de balans te werken, omdat daar weinig kapitaalvereisten tegenover stonden. Men droomde ervan om van België een internationaal financieel centrum te maken en daarvoor mocht een instelling als Dexia zich ombouwen tot een groot hefboomfonds dat zware risico’s draagt. In zeven jaar vervijfvoudigde het balanstotaal van de Belgische banken. Ondertussen kneep men een oogje toe. Twee jaar geleden nog schreef de toezichthouder dat de liquiditeit van Dexia in orde was, terwijl zijn Franse collega vond dat hij geen zicht had op de liquiditeitssituatie.”

Twin Peaks

Sinds 1 april 2011 kregen de Belgische banken en verzekeringsmaatschappijen een nieuwe toezichthouder. Voortaan hanteert België het zogenaamde 'Twin Peaks-model', waarbij twee instanties elk een specifieke controle uitvoeren. De CBFA, die sindsdien FSMA heet (Autoriteit Financiële Diensten en Markten), blijft de beurswaakhond en behoudt het toezicht op consumentenrechten en pensioeninstellingen. De Nationale Bank heeft naast de handhaving van de financiële stabiliteit (in samenwerking met de Europese Centrale Bank) ook het toezicht van banken en verzekeraars op zich genomen. 

Luc Dufresne is sinds eind mei secretaris-generaal van de Nationale Bank van België (NBB). Hij coördineert onder meer de nieuw opgerichte diensten die instaan voor de controle van banken en verzekeringsmaatschappijen in België: het ‘prudentieel toezicht’, zoals dat in het jargon heet. Dufresne: “We willen banken en verzekeringsmaatschappijen efficiënter controleren. Daarom zijn het globale toezicht en de controles per bank ondergebracht in één enkele instelling. Alle betrokken diensten zijn nog intens bezig om die twee bevoegdheden te integreren. Vroeger werd de kritiek geuit dat de informatie van de controleurs van de individuele banken onvoldoende doorstroomde naar het globale niveau. Dit argument zou nu weg moeten vallen. Met de nieuwe toezichtstructuur is er niemand meer die nog kan beweren dat men ‘het niet wist’.”
 
De Nationale Bank had al een dertigtal medewerkers die toezicht houden op internationale financiële spelers die in België gevestigd zijn, zoals Swift, Atos Wordline en Euroclear. Ongeveer 190 oud-medewerkers van de CBFA verhuisden naar de statige gebouwen van de Nationale Bank. Intussen nemen de toezichthouders een volledige verdieping in aan de Berlaymontlaan. Omdat er de komende twee jaar telkens twintig extra aanwervingen in de steigers staan, telt de Bank binnenkort 250 medewerkers die zich louter met het financiële toezicht bezighouden.

Ivan Van de Cloot ziet hier een paradox: “België heeft zijn grootste financiële fiasco uit zijn geschiedenis achter de rug en de overheid weet niet beter dan twee diensten te fusioneren. De verantwoordelijken van vroeger maken nog steeds de dienst uit. In Groot-Brittannië, bijvoorbeeld, is de nieuwe voorzitter met een schone lei begonnen.”

Tot op het bot

Binnen de CBFA was de controle op de banken en verzekeringsmaatschappijen gemengd. Medewerkers volgden zowel dossiers van grote en kleine banken als verzekeringsmaatschappijen op. Die complexe structuur is nu vereenvoudigd. “Banken en verzekeringsmaatschappijen zijn nu ondergebracht in twee afzonderlijke diensten”, zegt Luc Dufresne. Bij het directiecomité van de NBB ligt het toezicht op de banken nu in de hoogste schuif. “Sinds 1 april besteden we veel tijd en aandacht aan deze nieuwe activiteit. Daardoor kwam het Dexia-verhaal niet meer als een totale verrassing. Europa talmde met drastische ingrepen in de snel ontwikkelende crisis van de overheidsschulden.” Indien de Europese top voorbije zomer drastischer had opgetreden, was de Griekse crisis nooit niet uitgedeind.

Om het toezicht in de toekomst te verbeteren heeft de Nationale Bank de interne coördinatie tussen de diensten versterkt. Er is ook een nieuwe dienst die alle specialisten op het vlak van informatica, it-audit en wiskundige modellen op één plek verenigt om kennis makkelijk te delen. Daarnaast zijn er ook businessanalisten die nieuwe controleprogramma’s in de steigers moeten zetten. “Daarmee zullen we de gegevens van de gecontroleerde instellingen in de toekomst beter kunnen analyseren”, zegt Luc Dufresne. De NBB-top besliste ook om voor het toezicht extra personeel toe te wijzen: dit jaar komen er twintig mensen bij en volgend jaar nog eens twintig.
“Pas afgestudeerden starten als ‘junior’ in een team waar ze al doende de stiel leren”, aldus Luc Defresne. “Daarna worden ze ingezet voor de controle van kleinere instellingen. Wanneer onze controleurs uiteindelijk bij de grootbanken binnenstappen, hebben ze idealiter al vijftien jaar ervaring opgedaan.”

Controleurs van de NBB zijn immers machtig. Luc Dufresne: “Ze kunnen een breed gamma van acties voorstellen, vanaf een mild advies tot en met het opvorderen van de raad van bestuur van de gecontroleerde instelling. Vergelijk ons met het leger: we beschikken over zeer kleine tot zeer zware wapens.”

Ivan Van de Cloot: “Door de resolutie-maatregel kan de NBB vandaag een bank letterlijk liquideren. Niemand mag nog denken dat zijn bank ‘too big to fail’ is. Er werden ook nieuwe kapitaalvereisten opgelegd die tegen 2019 moeten ingevuld worden.”

Strenge interne code voor werknemers bij Nationale Bank

Iedere toezichthouder van de Nationale Bank moet een zeer strenge deontologische code volgen. Luc Defresne, secretaris-generaal van de Nationale Bank: “De regels zijn heel strikt. Als een van onze mensen te inschikkelijk zou worden, mag hij beginnen uitzien naar een andere baan. Uitnodigingen of cadeautjes van banken in ontvangst nemen is verboden. Ook mag geen enkele werknemer van de NBB aandelen van een onder toezicht staande instelling hebben of kopen.”

De NBB-medewerkers worden goed betaald. Een universitair met vijf jaar ervaring heeft een beginwedde van ongeveer 3.500 euro bruto per maand. Maar bonussen of firmawagens kennen de medewerkers niet. Ook het interne toezicht is streng. Luc Defresne: “Binnen de Bank geldt het vier-ogen-principe. Een kluis gaat niet open zonder de tussenkomst van twee medewerkers uit twee verschillende werkplekken. Ook wordt elke studie of verslag onafhankelijk nagekeken door een andere collega. Hetzelfde principe geldt natuurlijk voor ons toezicht op de bankwereld. Zo vallen de diensten belast met dit toezicht op de verschillende financiële instellingen elk onder een ander lid van ons directiecomité.”