Deel 1: De Belgo-Braziliaanse bouwmaffia

Ze zijn met vele tienduizenden, de illegale Braziliaanse bouwvakkers op onze werven. ‘De nieuwe Polen’, worden ze genoemd. De trieste gezichten van een schimmige business geschraagd op de uitbuiting van spotgoedkope arbeidskrachten, op het gebruik van valse identiteiten en valse facturen, wazige ketens van onderaanneming, en bergen sociale en fiscale fraude. Een verhaal waarin de opdrachtgevers van die Braziliaanse netwerken, met name Belgische bouwbedrijven, en hun handlangers, Belgische boekhouders, een bedenkelijke rol spelen. Dat allemaal in een sector met meer dan 30.000 bouwbedrijven, die meer dan 5 procent bijdraagt tot het Belgische bruto binnenlands product.

Deze week, in deel één, leggen we de criminele migratie-industrie bloot achter deze netwerken en de vuile rol van Belgische bouwbedrijven én boekhouders.  Tegelijk leggen we de klemtoon op het aspect mensenhandel dat speelt in dit circuit gestoeld op economische uitbuiting.

Een Portugees café aan het Brusselse Zuidstation, begin 2005. Een Braziliaan nipt nerveus aan zijn koffie. Zijn zoveelste. Uren en uren zit hij daar. Tot de verlossende woorden hem bereiken. ‘Ik zoek arbeiders voor een werf. Interesse?’ Eindelijk. Een Braziliaanse stroman die werkvolk komt ronselen voor een Portugese onderaannemer. De Braziliaan zonder papieren is vertrokken voor een carrière op onze Belgische bouwwerven.

November 2005. Diezelfde Braziliaan wandelt in werkplunje in de buurt van datzelfde Zuidstation. Tot de politie hem in de mot krijgt. Met valse Portugese papieren op zak wacht hem een retourtje Brazilië. Maandenlang heeft hij in het zwart gewerkt op bouwwerven over het hele land. Onder andere vijf dagen op een miljoenenwerf van de Dexiatoren, aan het Rogierplein, hartje Brussel. Op die werf arresteert de politie nog 18 andere illegale Brazilianen. Tien onder hen met valse Portugese papieren in de overall gefrommeld.

De rekrutering en de loopbaan van duizenden illegale Braziliaanse bouwvakkers in ons land verloopt grosso modo volgens dat scenario, als we de gelijklopende verhalen van al onze bronnen naast mekaar leggen. En als we er de naakte feiten op nalezen van een vonnis van de Brusselse rechtbank van eerste aanleg, de dato 16 februari 2010. Daaruit blijkt dat de vernoemde Dexiatoren lang niet de enige bouwwerf was waar illegale Brazilianen aan de slag waren een paar jaar geleden. De kazerne van Etterbeek, een werf van supermarktketen Match, de universiteit UCL in Louvain-La-Neuve: op al die werven werden de voorbije jaren illegale Brazilianen opgepakt, aldus datzelfde vonnis. Sterker nog: in het Braziliaanse stad Goiania spraken we met een jongeman die de de hoofdzetel van Fortis in Brussel kende als zijn broekzak.

Zelfs op menig publieke bouwwerf – met andere woorden, bekostigd met belastinggeld - zijn Braziliaanse bouwvakkers zonder papieren gestrikt. Bruno Devillé, inspecteur bij de federale sociale inspectie: “Het is een publiek geheim dat een flink gedeelte van het plakwerk in dit eigenste gebouw (de Financietoren in Brussel, nvdr) door Brazilianen werd uitgevoerd. Sterker nog. Ik herinner me het verhoor van een Braziliaan hier aan de overkant van de straat, in de gebouwen van de federale politie. Op een gegeven ogenblik vraagt die man toelating om even naar het toilet te gaan. Ik vergezel hem, waarop hij plots de muren begint te betasten en me influistert: “Hier heb ik toch mooi werk geleverd.” Bovenstaande feiten dateren dan wel van een paar jaar geleden gelijkaardige taferelen spelen zich vandaag zeker nog altijd af. Bruno Devillé: “Ik ken genoeg recente voorbeelden van grote publieke bouwwerven waarbij illegale Brazilianen betrokken zijn. Maar die informatie kan ik niet vrijgeven. Enerzijds omwille van het geheim van het onderzoek, anderzijds omdat we op sommige werven enkel aan informatie geraakt zijn dankzij Brazilianen zelf die uit de biecht klapten.”

Deze reportage werd gemaakt met de steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek

Tekst: Nico Schoofs en Filip Michiels - Foto: Tim Dirven, Isabel Pousset en Jonas Lampens