De lessen van Lehman Brothers

Larry McDonald beleefde de ondergang van Lehman Brothers van binnenuit. Wat volgde, is genoegzaam bekend: een nooit geziene, wereldwijde financiële en economische crisis. De ex-directeur van de Amerikaanse zakenbank schreef er een Wall Street thriller over en vertelt hoe we zo’n horrorscenario in de toekomst kunnen vermijden.

“Tijdens ons onderzoek voor het boek spraken we met 200 medewerkers van Lehman. Het werd snel duidelijk dat onze ceo, Richard Fuld, ofwel cruciale informatie niet ontving ofwel schuldig was aan een enorme, mogelijk criminele nalatigheid. Lehman had een schuldratio opgebouwd van 44 tegen 1: alsof u een casino in Las Vegas binnenstapt met 100 dollar op zak en er met 4.400 dollar gokt. Lehman zette elk kwartaal de controleorganen zoals de Federal Reserve en het ministerie van Financiën voor gek door een regelrechte manipulatie van de balans.”

Wat leert u uit het nieuwe rapport over het Lehman-debacle dat advocaat Tony Valukas en zijn ploeg opstelden?

Larry McDonald, ex-directeur Lehman Brothers:“Tussen de lijnen lees ik dat er eindelijk een nauwe samenwerking is tussen de Securities & Exchange Commission, het ministerie van Justitie en de openbare aanklager. Zij staan onder zware druk van Washington om met een sterk verhaal uit te pakken. U weet ook dat de Sarbanes-Oxley Act een ceo persoonlijk aansprakelijk stelt voor de cijfers die zijn onderneming publiceert. De komende weken organiseert de financiële commissie van het Huis van Afgevaardigden daar ondervragingen over. Ik ben daar ook voor uitgenodigd. Richard Fuld moet terug naar Capitol Hill voor ondervraging. Ditmaal gaan ze hem roosteren. Ik verwacht echt vuurwerk. Tot hiertoe voelde Richard Fuld zich gedekt door een speciale verzekering voor ceo’s die zijn juridische kosten dekt. Volgens mij moet dit soort verzekeringen afgeschaft worden: een ceo die zijn onderneming op de klippen jaagt met zijn onverantwoord gedrag, kan zich achter zo’n verzekeringspolis verschuilen.”

Wat moet er volgens u nog veranderen?

Larry McDonald: “In de jaren tachtig gingen Continental Illinois (1984) en Drexel Burnham Lambert (1990) failliet, dan volgde Long-Term Capital Management (2000), dan Enron (2001) en in 2008 Lehman Brothers. Deze crisissen worden exponentieel groter.Het gat dat Lehman achterlaat, is tienmaal dieper dan dat van Enron. Het was bijna 700 miljard dollar dat ineens verdween. In 1999 stond president Clinton toe dat de Glass-Steagall Act, die de gewone banken compleet scheidde van de zakenbanken, ontmanteld werd. Daarna konden gewone banken ernstige risico’s nemen. Dat is niet gezond en daarom moeten die twee soorten banken weer uit elkaar gehaald worden.”

Dat is het voorstel van Paul Volcker, de oude baas van de FED?

Larry McDonald: “Ja, ik ben daar absoluut voorstander van. Momenteel kunnen de banken de deposito’s van hun gewone klanten gijzelen. Citibank en Bank of America, bijvoorbeeld, hadden buiten hun balans enorme risico’s genomen. Als die grootbanken overkop gegaan waren, waren de gevolgen niet te overzien. Daarom moest de overheid, dus de belastingbetaler, inspringen om dat spaargeld te beschermen. Dat is een schande. Vooral omdat de raden bestuur niet wisten welke risico’s hun banken liepen. In de raad van Lehman, bijvoorbeeld, zetelde slechts één oud-bankier. De rest kwam uit geheel andere sectoren, zoals de kunstwereld of het leger: ze hadden geen kaas gegeten van de ingewikkelde financiële operaties die Lehman verrichtte. Terwijl iedereen de mond vol heeft over risicobeheersing, laten de raden van bestuur momenteel weer veel risico toe. Daarom moeten de ‘boards’ dringend bemand worden met specialisten.”

Zal die wetswijziging er wel komen? Als je merkt hoeveel moeite president Obama had om de sociale zekerheid te hervormen?

Larry McDonald: “Ik verwacht dat tegen de zomer de plannen duidelijker zullen worden. Als het niet lukt, zal de volgende crisis nog dieper toeslaan. Er zullen nog meer slachtoffers vallen. En de regeringen zullen geen geld meer hebben om de grote banken boven water te houden.”

Staan we opnieuw voor een economische crisis?

Larry McDonald: “Rond 2005-2007 waren er 280 zogenaamde halfbanken (‘shadow banks’) in de VS. Ze bundelden en verkochten kredietpakketten aan grote beleggers (in het jargon ‘securisatie’). Met dat geld verstrekten ze krediet aan particulieren en bedrijven. De geldstroom van de ‘shadow banks’ vertegenwoordigde in 2006 en 2007 de helft van het Amerikaanse krediet. Die halfbanken hebben de kredietcrisis niet overleefd. Die machine is nog steeds kapot. Daarom zit er niet genoeg geld in het Amerikaanse economische systeem om het herstel te ondersteunen. Ik verwacht dat Amerika opnieuw in recessie zal gaan, maar zonder een vernietigende crash zoals na de faling van Lehman.”

In het boek lees ik hoe uw collega’s Mike Gelband en Larry McCarthy de top van Lehman trachtten te overtuigen om niet zoveel risico’s te nemen. Waarom is er toen niet geluisterd?

Larry McDonald: “Onze ceo behoorde tot een vorig tijdperk. Hij begreep niets van afgeleide beleggingsproducten en het risico dat Lehman maand na maand opstapelde. Mijn collega’s en ik gingen keer op keer naar de directieverdieping om telkens naar het bezemhok verwezen te worden. De top van Lehman hield zich vooral bezig met de concurrentie zoals Goldman Sachs. Afgunst was hun drijfveer.”   

Intussen betaalt Wall Street weer hoge bonussen, tot woede van het grote publiek?

Larry McDonald: “Ik ken een reeks traders die hun bonus echt verdienen: zij leveren hun werkgevers jaarlijks veel tientallen miljoenen dollars winst op. Dat kan niet gezegd worden van toplui zoals Richard Fuld (Lehman), Stan O’Neal (Merrill Lynch) of Jo Gregory (Lehman). Deze ‘fat cats’ die 30 tot 50 miljoen dollar per jaar naar huis namen, verdienden hun dikke bonus niet. Maar veel essentiëler dan de bonussen zijn de lage salarissen van de medewerkers bij de controleorganen zoals de Securities and Exchange Commission en de Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC). Toppers in Wall Street strijken jaarlijks twee tot tien miljoen dollar op terwijl hun controleurs het moeten stellen met 150.000 dollar per jaar. Daarom vloeit al het talent naar de banken en de brokers. De overheid moet haar mensen dringend beter betalen.”

Rekruteert Wall Street opnieuw?

Larry McDonald: “Vele huizen werven weer aan, maar niet zo massaal als vroeger. Ze zoeken vooral risico- en informaticaspecialisten. En in de researchafdelingen wordt nog gesneden: het aantal analisten die een grote onderneming opvolgen, vermindert sterk.”

U bent nu relatiebankier voor de vermogensbeheerder Pangea Capital Management. Toch besteedt u nu veel tijd aan de promotie van uw boek?

Larry McDonald: “Het boek veranderde mijn wereld. Het is nu vertaald in twaalf talen, waaronder het Duits, Vietnamees, Japans, Portugees, Koreaans en het Nederlands. We onderhandelen met Hollywood over een film. Ik heb een jaar uitgetrokken voor een wereldwijde tournee. Oslo, Londen, Peking, elke week verschijn ik wel ergens. Voor een spreekbeurt krijg ik 15.000 tot 20.000 dollar. Als trader verdiende ik driemaal zoveel. Ik ontvang nu amper een derde van de een tot twee miljoen dollar die ik in 2006 en 2007 verdiende. Maar ik ben heel blij dat ik een breed publiek kan vertellen waar het verkeerd liep en wat de regering moet doen.”

Toch wil u terug naar de ‘tradingrooms’, waar een werkdag rond 6 uur in de ochtend begint om rond 19 uur stil te vallen?

Larry McDonald: “Ik hou van de sfeer van de vloer: je zit met je neus in de actualiteit en leert steeds bij. De adrenaline vloeit en ik mis mijn oude vrienden, die bijna in groep naar een ander bedrijf trokken. Misschien kan ik daar binnenkort aan de slag?

-Lawrence McDonald en Patrick Robinson, De ondergang van het gezond verstand, De val van Lehman Brothers en het begin van de kredietcrisis (in het Engels: ‘A Colossal Failure of Common Sense’), Uitgeverij Luitingh, Amsterdam, 2010, 384 blz., 19,95 euro

De ondergang van het gezond verstand, een reconstructie

  • De zakenbank Lehman Brothers vraagt op 15 september 2008 het faillissement aan, 660 miljard dollar schuld achterlatend. Het is het grootste faillissement in de geschiedenis. De Britse Barclays Bank koopt een deel van de business en de Lehman-toren op Seventh Avenue.
  • Wall Street crasht compleet. De Amerikaanse beurs verzwakte al sinds mei 2008. Maar midden september ging de Dow Jones Industrial index in duikvlucht: op enkele dagen daalde die van 11.000 naar 8.500 punten om in maart 2009 op het absolute dieptepunt van 6.600 te belanden.
  • Op 29 september stemde het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden het reddingsplan. 295 financiële instellingen ontvingen overheidssteun op grond van het Troubled Asset Relief Program (TARP).
  • Het debacle van Lehman liet zich over de hele wereld voelen. In België deelden Dexia, KBC en Fortis in de klappen. Daarnaast leden particuliere klanten van onder meer Citibank en Deutsche Bank zware verliezen. De crisis is totaal als wereldwijd de banken de kredietkraan dichtdraaien. Vele landen zien in 2009 hun economie inkrimpen. Zo daalde de industriële productie in de Eurozone vorig jaar met 5%. 
  • Richard Fuld, ceo van Lehman Brothers, negeerde de waarschuwingen van zijn medewerkers. Volgens kenners zal het onderzoeksrapport van het team rond advocaat Tony Valukas gebruikt worden om Richard Fuld nu opnieuw op de rooster te leggen.

Tekst Erik Verreet