Cover: Hoe maken bedrijven hun werknemers gezonder?

Gaat België de VS achterna? Hier lees je hoe vier werkgevers hun werknemers gezonder maken.

1) BASF: online gezondheidscampagne

Gezondheid is nog niet zo lang een hot item bij chemiereus BASF, maar de acties zijn in een korte periode wel uitgegroeid tot een succes. “Met de campagne B-Fit@BASF, die over verschillende jaren loopt, werken we rond gezonde voeding, beweging en balans”, zegt communicatiemanager Kathy Roelants. “De communicatieafdeling organiseert samen met de medische dienst en enkele vaste B-Fit-team medewerkers uit het bedrijf verschillende activiteiten zoals ‘Time Out for Health’. Via het intranet worden er tips en trucs aangeboden aan geïnteresseerde werknemers. We beseffen dat we onze werknemers bewust moeten maken van het belang van gezondheid. Daarom focussen we niet alleen op obesitas, maar bekijken het in een breder kader van de welvaart- of lifestyleziektes’. Ook hier bij BASF ontsnappen we er niet aan. Aan de oorsprong ligt een patroon van te veel en suikerrijke voeding, te weinig beweging en te veel stress. Onze cijfers liegen er niet om: uitval door hart- en vaatziekten neemt toe en we zien dat roken, een verhoogde BMI en verhoogde bloeddruk daar een grote rol in spelen.”

“De reacties zijn positief. Werknemers mogen niet het gevoel krijgen dat hen iets opgelegd wordt, maar dat het hun eigen keuze is om gezond te eten en meer te bewegen. Iedereen heeft baat bij een goede gezondheid: jijzelf, maar ook je collega’s omdat ze dan minder moeten inspringen en het bedrijf zelf ook, want ziekteverzuim zorgt voor minder productiviteit.”

2) Stad Antwerpen:Nieuwe cateraar en persoonlijk trainingsprogramma


Via verschillende acties en campagnes implementeert de Stad Antwerpen een doorgedreven gezondheidsbeleid. Dr. Liesbeth De Meulder is bestuursdirecteur van de gemeenschappelijke interne preventiedienst Antwerpen, de dienst die het veiligheids-en gezondheidsbeleid voor alle stadsmedewerkers coördineert. De Meulder: “De stad voert geen specifiek anti-obesitasbeleid, maar wel een heel breed gezondheidsbeleid. We promoten zeer sterk het STOP-principe: eerst Stappen, dan Trappen, dan Openbaar vervoer en als laatste optie kun je het Privévervoer gebruiken. Dat geldt zowel voor het woon-werkverkeer als voor het intern werkverkeer. We voorzien ook een fietsvergoeding voor onze medewerkers. Ze kunnen bovendien rekenen op een uitgebreide fietsenstalling in het Bell-gebouw (waar alle back-office medewerkers gelokaliseerd zijn, nvdr) en op een fietsenmaker ter plaatse. De fiets is één van de populairste vervoersmiddelen bij onze medewerkers, de campagnes zijn zeer populair.”

Nieuwe cateraar

“In de back-office proberen we gezonde voeding onder de aandacht te brengen. Toen we verhuisden naar  het Bell-gebouw heeft de Stad een nieuwe cateraar gezocht, waarbij er een aantal gunningvoorwaarden werden vooropgesteld: het eten moest van onberispelijke kwaliteit zijn: alles moest vers zijn – diepvries was geen optie, er moest een caloriebeperking op staan, de cateraar moest werken met seizoensgebonden groenten en fruit, het moest eerlijke voeding zijn en de producten moesten een zo kort mogelijke reistijd afgelegd hebben, om het milieu te sparen. De reacties waren zonder uitzondering positief. De gezondheid van onze medewerkers wordt ook op de voet gevolgd door de bedrijfsgeneeskundige dienst, met ruime aandacht voor gewichtsproblemen. Indien hij ziet dat een personeelslid de neiging tot overgewicht heeft, zal de arts in kwestie goede raad meegeven of wanneer het BMI een gevaar vormt voor de gezondheid – zoals bij een stijgende bloeddruk - zal de medewerker doorgestuurd worden naar de behandelende arts. Wanneer het gezondheidsprobleem en het werk elkaar negatief beïnvloeden, wordt er overleg gepleegd tussen de medewerker, zijn leidinggevende en de arbeidsgeneesheer. Dit is iets wat we voor alle stadsmedewerkers garanderen én voor alle organisaties die aangesloten zijn bij de gemeenschappelijke interne preventiedienst, zoals het OCMW, de lokale Politie Antwerpen, het Zorgbedrijf en het Ziekenhuisnetwerk Antwerpen.

Persoonlijk trainingsschema

“Een project waar we bijzonder trots op zijn, is dat van de afdeling Stads-en Buurtonderhoud (SB), dat onder andere de groendienst, de vuilophaaldienst en de grafdelvers huisvest. Daar werden veel gezondheidsproblemen vastgesteld bij medewerkers: ze hadden vaak een hoog BMI en ondervonden veel problemen door hun gewicht of te hoge bloeddruk. Er is toen besloten een campagne in verschillende fases te lanceren. De eerste en tweede fase was vooral informatief voor leidinggevenden en werknemers. In een derde fase kwam de FIT-bus langs in elke stelplaats waarbij iedere medewerker – met alle steun van de leidinggevenden – informatie kreeg over zijn vetpercentage en zijn gewicht, een fitheidsproef kon doen en daarbovenop een gepersonaliseerd trainingsschema mee kreeg. In het voorjaar komt de FIT-bus terug om de vooruitgang die de medewerkers hebben gemaakt, op te meten. De deelname was uiteraard vrijwillig, maar dankzij de steun van de leiding is er veel respons op gekomen en is het globaal gezien zeer positief onthaald. Er zijn zelfs stelplaatsen waar alle medewerkers meegewerkt hebben. Momenteel wordt in een ander bedrijf van de stad Antwerpen – de afdeling Stadsontwikkeling – ook een onderzoek gedaan over de relatie tussen BMI en werkverzuim. De resultaten daarvan zullen eind juni beschikbaar moeten zijn.”

In de toekomst wil de Stad Antwerpen verder werken aan de verbetering van de gezondheid van haar werknemers. De Meulder: “In het verlengde van het project van Stad-en Buurtonderhoud willen we het gewicht en het BMI van àlle werknemers van de Stad Antwerpen verwerken. Die willen we vervolgens vergelijken met de Vlaamse cijfers. Zo zullen we kunnen zien hoe de andere bedrijven van de Stad Antwerpen zich positioneren en waar we dus prioritair moeten handelen.”

3) RANDSTAD: Automaten met gezonde voeding, Tai Chi en persoonlijk fitheidsprogramma
onder foto:

Uitzendkantoor Randstad startte drie jaar geleden het Vitality-project op, dat uitgroeide van een aantal losse projecten tot een groots online project. Dirk De Clercq, technisch directeur en verantwoordelijk voor de preventie binnen Randstad: “Onze losse projecten bestaan nog steeds. We hebben onder andere een sessie rond gezonde voeding en koken georganiseerd, waarbij je ook de do’s en don’ts voor diëten meekreeg. Er was ook een sessie rond stress, inclusief tai chi lessen en judoka Gella Vandecaveye kwam bewegingsessies geven. We hebben er ook voor gezorgd dat alle medewerkers fruitmanden op elke dienst kregen en dat de automaten met gezonde voeding in plaats van suikerrijke snacks gevuld werden.”

“Maar we kregen ook kritiek van de medewerkers: de sessies waren niet voor iedereen bereikbaar, of vielen soms samen met andere sessies, zodat de keuze beperkt was. Daarom hebben we een online project op poten gezet, waarbij de medewerkers gecoacht worden in het Nederlands of Frans. Dat project – dat I Change heet - bestaat uit acht verschillende thema’s: Gezonde voeding, Stemming/Humeur, Beweging, Slaapgedrag, Ontspanning, Roken, Alcohol en Lichaamsgewicht . Onder gezonde voeding vind je allerlei voedingtips en voedingsprogramma’s. Medewerkers mogen dit programma om het even wanneer raadplegen en we zien in onze statistieken dat ze dat vooral zondagavond doen. Misschien om de week vol goede motivatie in te duiken? Je werkt thema per thema af en krijgt een persoonlijk programma: dagelijks krijg je per mail een tip met een paar eenvoudige oefeningen. Daarna kun je, als je wil, naar een forum waar gelijkgestemden elkaar kunnen vinden. Alles is anoniem en vrijwillig. En wie uiteindelijk nog met vragen zit, kan die via e-mail stellen aan therapeute die binnen de 48 uur antwoordt..”

“Het is niet zo dat we hier al met een verontrustend aantal zwaarlijvige werknemers te maken hebben binnen Randstad. Wij werken in grote mate preventief. Het belangrijkste is dat ze een goede work-life balance ontwikkelen.”

4) ArcelorMittal: obesitaspreventie, sport en gezonde voeding

Staalbedrijf ArcelorMittal heeft tien jaar ervaring met gezondheidspromotie op het werk. Bedrijfsarts Frank Mispelon: “ArcelorMittal Gent heeft aandacht voor de leef-en eetgewoontes van haar werknemers. We hebben de afgelopen tien jaar hard gewerkt aan een beleid dat gezonde leefgewoontes promoot en stimuleert, waarbij we de voorbije drie jaar extra aandacht zijn gaan besteden aan welvaartsziekten zoals obesitas, maar ook aan cardio-vasculaire aandoeningen, die vaak het gevolg zijn van obesitas of zwaarlijvigheid. Elk jaar organiseren we een dag rond veiligheid en gezondheid op het werk. Dit jaar lassen we met de hele groep wereldwijd een gezondheidsweek in, met als thema de preventie van obesitas en cardio-vasculaire aandoeningen. We hebben obesitaspreventie expliciet opgenomen in ons jaaractieplan. We hebben onze werknemers bevraagd met een enquête over hun voedingsgewoonten en hen hierover advies gegeven. Aansluitend zijn we begonnen met een campagne in ons bedrijfsrestaurant: sensibiliseren, maar ook gezonde voeding aanbieden in het restaurant, acties opzetten waarbij werknemers diëtisten konden raadplegen, vers fruit aanbieden, etc. Vorig jaar hebben we de werknemers ouder dan 45 jaar gescreend op obesitas en cardio-vasculaire risico’s, dit jaar is het de beurt aan de werknemers jonger dan 45, omdat we een stijgende trend van obesitas zien bij deze leeftijdscategorie. Aan de actie van vorig jaar heeft 95 procent van onze werknemers deelgenomen. We hopen dit jaar op eenzelfde goede respons. ArcelorMittal stimuleert ook lichaamsbeweging en sport. Onze werknemers kunnen vrijwillig deelnemen aan de start to run-initiaties of aan een nordic walking-introductie. Er werden extra douches gebouwd voor werknemers die met de fiets naar het werk komen. Nieuwe werknemers volgen ook altijd een opleidingsprogramma van enkele dagen rond veiligheid en gezondheid.”

Schaadt overgewicht uw carrière? 

Hoe meer overgewicht, hoe minder loon een vrouw krijgt. Weeg je als vrouw 11 kilo te veel, dan mag je ervan uitgaan dat je per jaar zo'n 9.938 euro minder zal verdienen dan wanneer je een gemiddeld gewicht hebt. Omgekeerd, zit je 11 kilo onder het gemiddelde gewicht, dan verdien je jaarlijks zo'n 11.176 euro meer. Dat blijkt uit een onderzoek van de wetenschappers Timothy Judge van de universiteit van Florida en Daniel Cable van de universiteit van North Carolina. Het gewicht en het salaris van ruim 11.000 Duitsers en bijna 13.000 Amerikanen werden in de schaal gelegd om het verband tussen de twee te achterhalen.

Maar voor veel mensen met overgewicht of obesitas loopt het al fout bij de sollicitatie. Steeds vaker worden zij geweigerd of sneuvelen ze in de eerste ronde. In de VS staan werkgevers zeer weigerachtig tegenover obese sollicitanten, omdat de werkgever zelf de zorgverzekering betaalt en niet de gemeenschap. Een obese werknemer is vaker ziek en dat betekent een duurdere ziekteverzekering. In België loopt het volgens gezondheidseconoom Lieven Annemans zo’n vaart niet: “De situatie is hier helemaal anders. Hier draait de samenleving en niet de werkgever op voor de ziekteverzekering. Daarom zal een Belgische werkgever veel minder terughoudend zijn tegenover obese sollicitanten dan een Amerikaanse.” Hoewel: sommige Belgische bedrijven stellen wel degelijk een duidelijke BMI-richtlijn op voor aanwervingen. Maar zij leggen de lat vervolgens zo laag, dat er nauwelijks sprake kan zijn van discriminatie. Bij vervoersmaatschappij De Lijn hanteren ze een BMI-grens van 35 of morbide obesitas. Volgens woordvoerder Tom Van de Vreken gebeurt dat uit veiligheidsoverwegingen: “Onze chauffeurs hebben niet enkel hun eigen leven in handen, maar ook dat van honderden mensen, elke dag opnieuw. Een chauffeur met een BMI hoger dan 35 loopt gewoon veel meer risico dan één met een BMI van 25. Daar moeten we rekening mee houden.” Van de Vreken wil daar nog aan toevoegen dat sollicitanten met een BMI hoger dan 35 trouwens niet definitief ongeschikt verklaard worden: “Ze krijgen de kans om gezonder te gaan leven en gewicht te verliezen en kunnen dan opnieuw solliciteren.”

Sollicitanten die zich gediscrimineerd voelen op basis van hun gewicht, kunnen een klacht indienen bij het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding. Daar hebben ze in 2009 slechts enkele klachten binnen gekregen. Een ervan was van een geweigerde kandidaat voor een job bij de politie. Daar bleek de reden voor de weigering medisch te zijn: de kandidaat was niet fit genoeg om de job te kunnen uitvoeren. In een andere zaak ging het wel degelijk om een weigering op basis van het uiterlijk.

Tekst: Marjorie Blomme
Foto: Griet Dekoninck