Bedrijfswagen voor elke verpleegkundige?

Verplegers en verpleegsters zijn schaars en dus (ge)wild op de arbeidsmarkt. Ziekenhuizen worden steeds inventiever om de juiste pion op de juiste plaats te krijgen. Sommige personeelsdirecteurs gewagen van een 'opbod' in extralegale voordelen. Maar het is niet al loon wat blinkt. Vacature ging op onderzoek.

“Verpleegkundige met bedrijfswagen? Het kan bij AZ Jan Portaels.” Met deze wervende slogan op hun website biedt dit relatief kleine, regionale ziekenhuis in Vilvoorde een bedrijfswagen aan elke verpleegkundige aan die meedraait op afdelingen waar de klok rond wordt gewerkt. Het Vlaams-Brabantse ziekenhuis, gelegen aan de Brusselse rand en geprangd tussen een aantal grotere jongens, bedacht dit systeem van aantrekkelijke verloning uit pure noodzaak. Het opende in 2009 een nieuwe geriatrieafdeling en had dringend nood aan nieuwe verpleegkundigen. Marc D'hondt, zorgdirecteur bij AZ Jan Portaels: "We wisten dat we met een zoveelste hospitalisatieverzekering het verschil niet konden maken. We kozen er daarom bewust voor om die verpleegkundigen op volcontinu dienst extra te belonen. Via ons ‘cafetariaplan’ kunnen ze kiezen voor een bedrijfswagen (Peugot 206 of 207), of voor andere voordelen zoals een gratis Telenet-abonnement, extra kinderbijslag of een premie. In het begin voelde je zelfs wat wantrouwen, maar ondertussen hebben zo'n 50 verpleegkundigen voor een bedrijfswagen gekozen."

23 en al bedrijfswagen

Catarina Devondel (23) werkt sinds september 2010 voor het AZ Jan Portaels als verpleegkundige medische beeldvorming in een ploegensysteem. "Ik was aangenaam verrast dat ik een Peugeot 206 als extralegaal voordeel kon kiezen. Een nieuwe auto, inclusief verzekeringen en onderhoud, is een heel dure operatie voor mensen van mijn leeftijd. Heel wat jongeren gaan er een lening voor aan. Een tankkaart zit niet in het pakket, gelukkig is het een heel zuinige wagen. Maar ik koos niet voor deze job omwille van de bedrijfswagen. Ik had hier al vakantiewerk gedaan, de sfeer beviel me en zo ben ik binnengerold in dit ziekenhuis."

Sinds 2011 biedt het OLV Ziekenhuis – met campussen in Aalst, Asse en Ninove – ook bedrijfswagens aan, weliswaar (voorlopig) enkel voor de hoofdverpleegkundigen, een 'knelpuntberoep binnen het knelpuntberoep'. Het is algemeen geweten dat de barema's voor hoofdverpleegkundigen te laag liggen. De Vlaamse Werkgroep Functiewaardering Hoofdverpleegkundigen (VWFH) ijvert al jaren voor een sectorale aanpassing van die barema's. Sommige ziekenhuizen vatten zelf de koe bij de hoorns en compenseren het kleine loonverschil tussen hoofdverpleegkundigen en 'gewone' verpleegkundigen steeds meer met extralegale voordelen. Tine Callebaut, hr-adviseur: "We kenden deze groep voordien al een toeslag toe van 10 procent bovenop het wettelijk baremaloon. Sinds vorig jaar kunnen ze via een 'flexplan' kiezen onder welke vorm dat bedrag uitbetaald wordt: een bedrijfswagen, extra gezinsbijslag of een premie in contanten, afhankelijk van hun privésituatie." Voor m/v met een gezin, zoals Gert vander Stricht, hoofdverpleegkundige op neurologie bij het OLV-ziekenhuis, is zo'n bedrijfswagen een geschenk uit de hemel.  "Ik koos voor een zuinige Volkswagen Polo, ideaal voor mijn gezin met twee kinderen." Hij doet de job 'niet voor het geld', maar wil, zoals iedereen, correct verloond worden.

Tine Callebaut (OLV) en haar collega's zien de laatste jaren een toename in extralegale voordelen voor alle verpleegkundigen. Met dank aan de schaarste. Callebaut: "In 2010 voelden we dat we een beetje in de verdrukking kwamen ten opzichte van de concurrentie, en hebben we een aantal voorstellen naar ons directiecomité geformuleerd. Nu bieden we een groepsverzekering aan, een toeslag van 60 procent voor werken op zondag (56 procent op sectoraal niveau) en een brutopremie voor ongeplande prestaties, zoals plots invallen voor een zieke collega."
Hun verpleegkundigen worden af en toe het hof gemaakt door andere ziekenhuizen, waarbij sommige conculega's voor een wel heel directe aanpak kiezen. Tine: "Ze bellen bijvoorbeeld naar drie verpleegkundigen op een en dezelfde dienst. Dat vind ik een brug te ver. Wij rekruteren zelf steeds vaker via sociale media. Een interessant profiel durven we benaderen via LinkedIn, maar rechtstreeks naar ziekenhuizen bellen getuigt van weinig respect."

Op kot tijdens de stage

Hoewel niet iedereen het open en bloot toegeeft, voel je dat de strijd om wit talent steeds heviger wordt, zeker in stedelijke omgevingen met een concentratie van ziekenhuizen. Ziekenhuizen wachten al lang niet meer op de gedroomde kandidaten, maar gaan zelf de boer op. Marc D'hondt (AZ Jan Portaels):  "Onlangs doorkruiste ik met een mobilhome Vlaams-Brabant om ons ziekenhuis voor te stellen aan scholen waar verpleegkundigen in spe opgeleid worden." Het AZ Jan Portaels richtte zelfs vlakbij het ziekenhuis een huis in waar stagiairs op kot kunnen tijdens hun stage. "Zo bouwen we er al een band mee op, en kunnen ze iets langer in bed blijven liggen." (lacht)

Bijna alle hr-directeurs die we spraken, waarschuwen echter voor een 'opbod in extralegale voordelen'. Jan en alleman zijn aan boord te halen via lucratieve campagnes, maar werknemers aan je ziekenhuis binden is veel belangrijker. En dat doe je niet enkel met een hoger loon en een rist extralegale voordelen. Marianna Dierickx, hr-manager van het AZ Sint-Blasius in Dendermonde: "We vissen allemaal in dezelfde vijver, maar door de lonen te verhogen verdwijnt de schaarste niet. Bovendien vind ik dat de lonen voor verpleegkundigen vrij competitief zijn, als je ze vergelijkt met bediendenfuncties in andere sectoren. De sector bepaalt de barema's, en als die niet toereikend zouden zijn, is het aan hen om actie te ondernemen." Toch voelt ze dat haar werkgever een beetje onder druk komt te staan. "Niemand wil zichzelf uit de markt prijzen. We hebben in maart onderhandelingen met onze vakbonden afgerond, waardoor alle verpleegkundigen binnenkort een groepsverzekering krijgen. Maar we vinden het crucialer om vooral de werkdruk te verlichten. We werven liever een extra kracht aan zodat er genoeg mensen zijn om de zorg voor de patiënten te verzekeren, dan met extra's te zwaaien naar bestaand personeel."
Dat sommige ziekenhuizen met bedrijfswagens zwaaien, daar ligt ze niet echt wakker van. "Ik zie dat eerder als een slimme reclamestunt. Jonge verpleegkundigen kiezen vooral op basis van een goede stage-ervaring in een ziekenhuis, en niet zozeer omwille van een hoger salaris. Trouwens, soms moeten ze ook nog een persoonlijke bijdrage betalen voor die bedrijfswagen."

Werknemers worden niet intrinsiek gemotiveerd door een hoger loon, dat blijkt uit elk wetenschappelijk onderzoek. De inhoud van de job en de werksfeer primeren. Tine Callebaut: "Het heeft bijvoorbeeld geen enkele zin om werknemers in spe een bedrijfscultuur voor te spiegelen die niet strookt met de realiteit. En uit retentiegesprekken blijkt duidelijk dat een goede werksfeer en doorgroeimogelijkheden betere bindingsfactoren zijn dan loon."

Vele ziekenhuizen kampen natuurlijk ook met budgettaire beperkingen. Niet in het minst de psychiatrische ziekenhuizen. Anne Van Haesendonck, personeelsdirecteur van het Psychiatrisch Ziekenhuis Onze-Lieve-Vrouw in Brugge: "Ziekenhuizen als het onze zijn qua financiering bijna volledig afhankelijk van de ligdagprijs en de remgelden van patiënten. Dit betekent dat wij nauwelijks een vetpotje hebben voor extralegale voordelen. Algemene ziekenhuizen hebben meer mogelijkheden omdat zij bijkomende inkomsten hebben uit technische prestaties." Het psychiatrisch ziekenhuis maakt van haar stagebeleid een speerpunt. "Tevreden stagiairs ondertekenen nu al hun contract", vertelt Anne.

Uitbreiding tijdskrediet

Ook zij beklemtoont dat een goed personeelsbeleid niet mag verengd worden tot een loondebat. Het ziekenhuis sloot een cao af voor de uitbreiding van tijdskrediet, maar wie meer wil werken omwille van een gewijzigde privésituatie kan dat ook. Anne: "Werknemers willen vooral werkzekerheid, opleidingskansen en een eerlijke beoordeling van hun werk." Al bij al ondervindt het ziekenhuis niet zoveel concurrentie van de algemene ziekenhuizen omdat ze psychiatrisch geschoolde verpleegkundigen aanwerven die bewust voor hen kiezen.
Bijna alle ziekenhuizen zetten nu volop in op 'extralegale voordelen' die de combinatie werk en gezin versoepelen. Het OLV ziekenhuis biedt tijdens de vakanties budgetvriendelijke speelpleinwerking aan voor de kinderen van werknemers en heeft een kinderdagopvang, afgestemd op de vroege en late diensten van verpleegkundigen. Marc D'Hondt van het AZ Jan Portaels beklemtoont dat belonen veel meer is dan verlonen. "We zijn een van de best betalende ziekenhuizen in België, en dat weegt budgettair zwaar door. Maar we investeren ook veel in de opleiding van onze werknemers en in een familiale sfeer. We onderzoeken momenteel of we ook kinderopvang kunnen aanbieden."

De laatste jaren komen meer commerciële spelers op de markt die verpleegkundigen op projectbasis tewerkstellen in ziekenhuizen, rusthuizen, thuisverpleging,... Zoals Care Talents, dat verpleegkundigen een opeenvolging van verschillende projecten (gemiddeld vier maanden op een afdeling) bij hun klanten aanbiedt. Care Talents mikt niet alleen op afgestudeerden die zo veel mogelijk ervaring willen opdoen maar ook op verpleegkundigen met ervaring die flexibel inzetbaar willen zijn. Het bedrijf biedt de verpleegkundigen aantrekkelijke extralegale voordelen: een flashy Mini Cooper met een tankkaart, een groepsverzekering en een hospitalisatieverzekering. Steve Rousseau, zaakvoerder van Care Talents: "Onze verpleegkundigen moeten bereid zijn om veel verder te gaan werken dan rond de kerktoren. Wij vinden het dus niet meer dan logisch dat we hen een bedrijfswagen aanbieden. Het is een werkinstrument. Voor het overige betalen we gewoon de geldende barema's. Naast de tonnen ervaring die ze bij ons kunnen opdoen, bieden we echt niet meer dan wat ze kunnen krijgen in ziekenhuizen. Iemand die solliciteert omdat hij per se een bedrijfswagen wil, komt niet aan de bak bij ons."

Uit een rondvraag blijkt dat de meeste ziekenhuizen voorlopig niet zo vaak tijdelijke verpleegkundigen inschakelen, tenzij er een acute nood is. Tine Callebaut: "We zijn daar heel voorzichtig in. Die tussenspelers bieden vaak een ander loonpakket aan dan wijzelf kunnen aanbieden aan onze eigen verpleegkundigen." Anne Haesendonck: "De vaak jarenlange vertrouwensband tussen hulpverleners en patiënten is voor ons cruciaal. Met tijdelijke krachten kan je heel moeilijk zo'n band smeden." Het AZ Jan Portaels schakelt wel interims in, via een intern interimkantoor in het ziekenhuis. "Daardoor kent onze partner, Medical Express, onze behoeftes zeer goed. Het kantoor vangt tijdelijke krachten in het ziekenhuis op en heeft voortdurend persoonlijk contact met onze hoofdverpleegkundigen.

Lees verder:

Naar meer zelfstandige verpleegkunden in de toekomst?

Peter Degadt, directeur zorgnet Vlaanderen: "Pas op met kortzichtig salaris en extra's in de zorg"