Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Amerikaanse vakbonden getemd

Al voor de crisis waren de Amerikaanse vakbonden in het defensief gedrongen. Professor Rick Fantasia van het Smith College in Massachusetts én eminent kenner van de Amerikaanse vakbonden, doet uit de doeken hoe een agressieve aanpak van de werkgevers de vakbonden bijna van de kaart veegde.

De werknemers van Opel Antwerpen kregen de voorbije maanden solidariteitsbetuigingen vanuit andere Europese vestigingen van General Motors, maar niet vanuit Amerika. Rick Fantasia, professor aan het Smith College in Massachusetts, is niet verwonderd. Fantasia schreef enkele boeken over de Amerikaanse vakbonden. Hij was deze week in ons land naar aanleiding van de 175ste verjaardag van de Université Libre de Bruxelles. “Dat gebrek aan loyaliteit is niet mooi, maar Amerikaanse vakbonden hebben nog maar weinig acties gevoerd uit solidariteit met hun collega’s in de rest van de wereld. De echt linkse vakbonden die solidariteit hoog in het vaandel dragen, zijn geheel verzwakt. Ik ben dan ook niet verbaasd dat de United Autoworkers Union zich niet over het Antwerpse dossier heeft gebogen. De UAW heeft zich zelf ingegraven want het regent ontslagen in de Amerikaanse autosector.”

De voorbije jaren werden de Amerikaanse vakbonden volkomen in het defensief gedrukt. Vandaag is amper 12 procent van de werkende Amerikanen lid van een vakbond. In 1955 was dat nog 35 procent. In België is de syndicalisatiegraad 58 procent. Rick Fantasia: “Het verplaatsen van de productie naar lageloonlanden heeft de kracht van de bonden ondergraven. Daarnaast voerden de werkgevers een agressieve politiek tegen de vakbonden”.

Hoe hebben de werkgevers de vakbonden aangepakt in de VS?

Rick Fantasia: “In de jaren zestig kwamen vertegenwoordigers van een dertigtal grote ondernemingen samen in de Labour Law Study Group, die later werd herdoopt tot de Business Round Table. Ze zochten manieren om de vakbonden te verzwakken. Ze richten hun pijlen eerst op de bouwsector en begonnen  paradoxaal genoeg zelf stakingen uit te lokken. In de bedrijven in staking werden de stakers echter vervangen en het leven zuur gemaakt door ‘stakingsbrekers’. Daarnaast investeerden de ondernemingen minder in die afdelingen waar de vakbonden een brede basis hadden en omgekeerd investeerden ze meer in niet-gesyndiceerde afdelingen. Uiteindelijk zijn ze in hun opzet geslaagd.”

Welk voordeel hebben de bedrijfsleiders bij zo’n aanpak?

Rick Fantasia: “Geen vakbonden in huis zorgt voor een enorm competitief voordeel. Want vakbonden eisen een degelijk salaris voor hun leden. Maar het draait om meer dan het loon alleen: zonder vakbonden heeft het management de handen vrij om werkafspraken te maken, vakantiedagen op te leggen, al dan niet veiligheidsvoorzieningen of ziekteverzekeringen te voorzien. Zo trachten veel Amerikaanse bedrijven vandaag de sociale zekerheid- en pensioenvoorzieningen terug naar hun werknemers te duwen.”

Probeerden de werkgevers ook de erkenning van nieuwe vakbonden te torpederen?

Rick Fantasia: “Een groep werknemers die graag een vakbond opricht, contacteert eerst een van de 64 vakbonden om hen te vertegenwoordigen. Die groep werknemers moet bij de werkgever een enquête voorleggen waarbij meer dan de helft van de werknemers een stemming vraagt. Dan komt een vertegenwoordiger van de National Labour Relations Board uit Washington voor de officiële verkiezing: de werknemers kunnen ‘voor’ of ‘tegen’ de vakbond stemmen. Bij een ja krijgt de nieuwe vakbond zijn certificaat.
Tussen de enquête en de stemming liggen enkele maanden. Vanaf de jaren zeventig gebruikten de werkgever die periode voor een tegenoffensief. Ze starten met propaganda tegen de vakbond, medewerkers werden onder druk gezet, …
Ik heb zo’n geval van nabij gevolgd in een ziekenhuis. Alle lijnmanagers werden ingezet in de campagne tegen de vakbond. Ze werden getraind door speciale consulenten. In enkele weken veranderde dat ziekenhuis in een ‘combat zone’. Uiteindelijk stemde het personeel voor de vakbond, maar daarna weigerde de directie te onderhandelen met de vakbondsmensen. De werknemers geraakten gefrustreerd omdat de vakbond geen resultaten kon voorleggen. Ook wierf het ziekenhuis geen sollicitanten meer aan die een voorkeur voor syndicaten hadden. Deze vakbond is langzaam doodgebloed.”  

Worden de vakbondskandidaten dan niet beschermd?

Rick Fantasia: “In theorie kan je niemand ontslaan voor vakbondactiviteiten, maar de boete om hen te ontslaan is zo miniem. Jaarlijks worden duizenden kandidaten nog aan de deur gezet.”

Naast een ‘certificatie’ bestaat er ook een ‘decertificatie’ van een vakbond?

Rick Fantasia: “Deze procedure wordt meestal gebruikt om van vakbond te veranderen: de ene ziet zijn certificatie weggestemd en de andere krijgt een certificaat. Maar sinds de jaren zeventig hanteren de werkgevers de procedure om de vakbond buiten te krijgen. Bij een staking huren ze stakingsbrekers in, die dan als gewone werknemers een enquête indienen voor een stemming tegen de bestaande vakbond. Sommige jaren telde ik meer ‘decertificaties’ dan nieuwe erkenningen. Het aantal vakbonden binnen bedrijven is dus fel geslonken. President Obama wil dit verhelpen met zijn voorstel ‘Employee Free Choice Act’. Deze wet zou de erkenning van een vakbond vereenvoudigen, de wachttijd voor de stemming verkorten en de boete om een vakbondsman te ontslaan, verhogen.
Het Congres buigt zich over dit wetsvoorstel. Waarschijnlijk wordt het erg verzwakt aangenomen. Obama hanteert wel een heel sterke retoriek, maar hij legt zich heel snel neer bij een afgezwakt voorstel. Ik hoop dat zijn aanpak van de sociale zekerheid iets meer opbrengt. Want die is enorm belangrijk. Maar ook hier werden zijn goede voorstellen door de verzekeringsmaatschappijen uitgehold. Hij kan niet op tegen de grote ondernemingen en hun lobbyistenleger.”

In Amerika leeft er blijkbaar een hele industrie, met eigen consulenten, lobbyisten en advocaten, die een sociale dialoog blokkeren?

Rick Fantasia: “Die lobby-industrie is enorm krachtig. Intussen hebben vele ondernemingen die kennis zelf in huis. Bijvoorbeeld, de directeur ‘arbeidsrelaties’ is in vele Amerikaanse ondernemingen gewoon de man die de vakbond moet buitenhouden.”

Zijn er sectoren waar de vakbonden nog meespelen?

Rick Fantasia: “Bij de openbare diensten is ongeveer één op drie lid. Ook in de gezondheidssector heeft de vakbond zich kunnen handhaven. Twee jaar geleden zou ik daar de autosector aan toegevoegd hebben, maar GM, Ford en Chrysler hebben zoveel fabrieken gesloten dat de United Autoworkers Union-vakbond knock-out in de touwen ligt.”

Waarom klopten de voorbije maanden Amerikaanse vakbonden aan tijdens de jaarvergaderingen van Europese multinationals zoals Sodexo, Tesco en H&M?

Rick Fantasia: “Europese multinationals zoals Sodexo ontdekken dat ze in de VS veel minder verplichtingen hebben. Ze gebruiken de Amerikaanse wetten om hun mensen zo veel mogelijk onder druk te zetten. Bijvoorbeeld, de Nederlandse distributieketen Ahold bezit supermarkten Stop & Shop in New England. De voorbije weken dreigde daar een staking over de vermindering van de werkgeversbijdragen aan de ziekteverzekering. Ahold was al bezig stakingsbrekers te ronselen, toen er uiteindelijk een akkoord uit de bus viel.”

Hoe ronsel je stakingsbrekers?

Rick Fantasia: “Het bedrijf zet gewoon advertenties in de krant. Jonge mensen zijn opgegroeid zonder de vakbonden. Zij willen inspringen als er gestaakt wordt.”

In Amerikaanse films krijg je het beeld dat de vakbonden in uw land beïnvloed werden door de maffia. Is daar nog iets van aan?

Rick Fantasia: “De invloed van de georganiseerde misdaad is minimaal. De Eastcoast Longshoremen Union heeft een geschiedenis vol corruptie. Ook vandaag nog is het een conservatieve organisatie. De Hotel & Restaurant Union heeft zich intussen opgekuist. Hier en daar kan een lokale vakbondsman nog wat maffiabanden hebben.”

Boven de zestig Amerikaanse vakbonden staat de AFL-CIO. Welke rol speelt die?

Rick Fantasia: De AFL-CIO coördineert de vakbonden die elk grotendeels hun gang gaan. De voorzitter Richard Trumka is een militante woordvoerder, het publieke gezicht van de Amerikaanse vakbondswereld. AFL-CIO is vooral actief tijdens de verkiezingen.”

Ondanks alles waait er een nieuwe wind in Washington. Ook in uw recentste boek ‘Hard Work’ wees u op nieuwe sociale acties. Toch klinkt u pessimistisch?

Rick Fantasia: “Vakbonden werken meer samen met sociale groepen. Ze ondersteunen de ‘workers centers’ die migrantenwerkers begeleiden. Of ze werken samen met sociale bewegingen zoals ‘Justice for Janitors of ‘Jobs with Justice’. En eindelijk hebben ze opnieuw contact met de universiteiten. Vijftig jaar geleden, in de McCarthy-periode, gingen de vakbonden en de professoren elk hun eigen weg. Sinds enkele jaren praten de syndicalisten weer met de academici. Dat zijn enkele tekenen van hoop. Maar de mobilisatiekracht van de grote ondernemingen is zo sterk dat ik niet geloof in een revival van de vakbonden. Ik bestudeer de macht van de ondernemingen. Ik kom naar Europa om zoals Paul Revere, de Amerikaanse onafhankelijkheidsheld, te waarschuwen voor de al te agressieve aanpak van de werkgevers. Als u niet oplet eindigt u zoals Amerika.”

De 5 grote verschillen tussen Amerikaanse en Belgische vakbonden

VERENIGDE STATEN                                            
1. Overleg gebeurt enkel op niveau van de onderneming (volledig gedecentraliseerd)
2. Het onderhandelde voordeel telt alleen voor de vakbondsleden
3. Leden ontvangen een hoger loon. Daarom is voor vele Amerikaanse ongeschoolde arbeiders hun ‘union card’ het belangrijkste stukje papier dat ze bezitten.
4. 60 vakbonden opereren over de hele States, meestal georganiseerd per sector. Ze zijn heel autonoom.
5. Tijdens een staking mag het bedrijf stakingsbrekers aanwerven, die een contract van onbeperkte duur krijgen. 

BELGIE
1. Overleg gebeurt op nationaal, sector- en bedrijfsniveau.
2. Bedongen voordelen gelden voor alle werknemers (van de betrokken sectoren of onderneming).
3. Het salaris is voor iedereen (ongeveer) hetzelfde.
4. In ons land domineren drie vakbonden op nationaal vlak.
5. Stakingsbrekers aanwerven is verboden in België.

Tekst: Erik Verreet