Actua: Word aandeelhouder bij je eigen werkgever

Enkele weken geleden formuleerden de sociale partners op Europees niveau een sterk advies pro werknemersparticipatie. België loopt achter, al bewijst Colruyt dat dit model mooie resultaten kan neerzetten.

“Indien de werknemers meer dan 10 procent van de aandelen bezitten, gebeurt er niets meer zonder hun inspraak.”

Enkele weken geleden formuleerden de Europese sociale partners een sterk advies pro werknemerparticipatie, waardoor alle werknemers de mogelijkheid krijgen om te participeren in het kapitaal en de winst van de onderneming . "Dit is verrassend en heel belangrijk", zegt Marc Mathieu, secretaris-generaal van Efes, de Europese Federatie van Werknemersparticipatie. "Tot voor kort stonden de Europese vakbonden wantrouwig tegenover formules waarbij een werknemer in het kapitaal van zijn werkgever stapt. De grote ommekeer kwam er vorig jaar, toen de Duitse vakbonden geen greep kregen op de plannen van Opel. Ze realiseerden zich dat ze met een pakket aandelen van Opel in handen veel sterker hadden gestaan bij de onderhandelingen. Binnen de 'Mitbestimmung' zetelen de Duitse vakbonden in een bedrijfsraad waar ze wel gehoord worden, maar niet over een reële beslissingsmacht beschikken. Wie in het kapitaal zelf zit, heeft die macht wel. Sindsdien is hun houding tegenover werknemersparticipatie drastisch veranderd. De enige die binnen het Europees Economisch en Sociaal Comité nog tegenpruttelt, is Xavier Verboven van het ABVV. Hij is werkelijk de laatste der Mohikanen."

België loopt achter
Ons land heeft inderdaad een heel beperkende wetgeving rond werknemersparticipatie omdat de meeste voorstellen op hevig verzet stuitten bij de vakbonden. Toch organiseert onze regering eind deze maand een grote conferentie in het Brusselse congressenpaleis over dit thema. Marc Mathieu rekent echter niet op een grote doorbraak voor ons land: “Ik krijg voorlopig geen signalen dat werknemersparticipatie een thema is in de Wetstraat. Wat wil je met een regering van lopende zaken? Een nieuwe wet die de invoering van werknemersparticipatie in ons land zou vergemakkelijken, verwacht ik niet direct.  Maar in vele EU-landen leeft werknemersparticipatie wel. Zo bereiden Duitsland en Italië nieuwe wetten voor.”

Slechts weinig ondernemingen in België ontwikkelden een echt plan om aandelen te verdelen onder hun medewerkers. Colruyt, KBC, de televisiegroep EVS en IBA, een producent van medische toestellen, zijn de uitzonderingen. “KBC heeft die politiek volgehouden, zelfs in de crisis. Vandaag bezit het personeel van die bank ongeveer 1 procent van het kapitaal", zegt Mathieu. "De Belgische bedrijven geven dan maar aandelenopties aan een beperkte groep van topmedewerkers. Maar die hebben geen positief effect."

Inderdaad, volgens een nieuwe studie van de Nederlandse onderzoekers Poutsma en Braam, verbonden aan Universiteit Nijmegen, binden aandelenopties de werknemers niet beter aan de onderneming. Aandelen, daarentegen, realiseren wel een binding, meer nog, ze bevorderen de prestaties van de werknemers. Maar een participatieschema wil meer zijn dan een vergoedingsvehikel. Dikwijls beschermt zo'n schema de onderneming ook tegen vijandige overnames. "Want vanaf 4 tot 6 procent spreken we van een significante participatie. Indien een groep werknemers zoveel aandelen op tafel kan leggen, wordt er al geluisterd. Boven de 10 tot 12 procent gebeurt er niets meer zonder inspraak van de werknemers", omschrijft Marc Mathieu de machtsfactor.


Bescherming tegen overnames
"Bij ons heeft werknemersparticipatie een strategische bedoeling", legt Max Stelzer uit. Hij is de manager van het Voestalpine Mitarbeiterbeteiligung Privatstiftung, een stichting die de aandelen van de werknemers van de Oostenrijkse staalgroep Voestalpine gezamenlijk beheert. "Ons strategisch doel is meer dan 10 procent van het kapitaal in handen van de medewerkers te houden. Zo zijn we beschermd tegen vijandige overnames. In 2000 was de staalgroep voor 38 procent in de handen van de Oostenrijkse staat. Toen de regering de onderneming wou privatiseren, stelde de ondernemingsraad voor dat de werknemers een belangrijke minderheidsaandeelhouder zouden worden. Ook het management wou een stabiele basis van eigenaars. Het participatie-idee werd toen gelanceerd als een gifpil tegen vijandige overnames. Met meer dan 13 procent in onze stichting is dat idee gerealiseerd."

"Voor Oostenrijk zijn we een belangrijke groep, maar internationaal gezien zijn we klein, zeker vergeleken met reuzen als Arcelor Mittal. Dankzij de werknemersparticipatie is Voestalpine tot hiertoe ontsnapt aan de fusietrend die de staalindustrie over de hele wereld treft." Volgens Marc Mathieu hadden Belgische groepen als Cockerill hun eigen weg kunnen gaan indien de Belgische regering voor werknemersparticipatie gekozen had. Nu zitten deze staalfabrieken binnen de Indische Mittal-groep.

Of de grote financiële greep van het personeel ook het management van Voestalpine beïnvloedt, durft Max Stelzer niet zeggen: "Die invloed is heel moeilijk te meten, maar hij is er wel. Onze stichting zal het management nooit vertellen wat het moet doen. Maar omgekeerd zijn we zeker een belangrijke gesprekspartner. De werknemersparticipatie is geen garantie op voordelige arbeidsvoorwaarden, op werk of op het voortbestaan van bepaalde afdelingen. Onze onderneming blijft een commerciële staalgroep."

Colruyt pioniert
In ons land is Colruyt al ruim dertig jaar de voorvechter van werknemersparticipatie. Tot op vandaag kregen de werknemers 18,7 procent van het kapitaal in handen. Momenteel loopt weer een inschrijvingsperiode voor de jaarlijkse kapitaalverhoging. Die leeft binnen de groep.
Mijn medewerkster en ik krijgen dagelijks dertig tot veertig telefoons van medewerkers die wat meer informatie wensen”, zegt Jean de Leu de Cecil, secretaris-generaal van de raad van bestuur van Colruyt. Werknemers van Colruyt kunnen op twee manieren aandelen verwerven. Enerzijds kunnen ze binnen het systeem van de winstparticipatie elk jaar kiezen tussen cash of aandelen. “Dit systeem is er voor iedereen. De aandelen blijven twee jaar bij ons geblokkeerd.” In het boekjaar 2009-2010 kochten 6.664 werknemers op die manier 269.910 aandelen, goed voor 11,5 miljoen euro. Iets meer werknemers kozen voor de cash: 10.454 werknemers kregen zo 14,2 miljoen euro in handen. In betere tijden is die verhouding ongeveer 50/50.
De wet van 2001 op winstparticipatie is er onder meer op aandringen van Colruyt gekomen. “Deze wet hebben de parlementairen unaniem goedgekeurd. Slechts een tiental bedrijven in België passen het systeem toe", weet Jean de Leu.
De groep organiseert ook elk jaar een kapitaalverhoging, voorbehouden voor de werknemers. “De aandelen gaan met een korting van ongeveer 14 à 15 procent van de hand. Hier kunnen ook onze internationale medewerkers op intekenen. Die aandelen blijven wel vijf jaar geblokkeerd.” In 2009 schreven 2.491 medewerkers in op 506.745 aandelen, goed voor 13,7 miljoen euro.

Jean de Leu beheert de geblokkeerde aandelen van de werknemers: “Onze stichting heeft vandaag 3.018.575 aandelen. Er zit dus 1,8% van het uitstaande kapitaal van de Colruyt Groep bij ons geblokkeerd. Colruyt heeft sinds 1987 31.291.220 aandelen onder zijn medewerkers verdeeld. Of  18,7 procent van het uitstaande kapitaal is door de handen van onze werknemers gegaan.” Waarschijnlijk hebben velen al pakketten verkocht. Maar hier houdt de groep geen boekhouding van.
De participatiesystemen zijn voor Colruyt veel meer dan vergoeding met een fiscaal aantrekkelijk kantje.
“De familie Colruyt huldigt al lang het principe dat de medewerkers mee moeten profiteren van de groei van het bedrijf. Want zij maken het bedrijf.” Binnenkort zal Colruyt daarnaast ook het fiscaal aantrekkelijke bonussysteem invoeren. “Omdat de wet op de winstparticipatie een plafond oplegt. Met de bonus kunnen we iets extra doen. De uitdaging is telkens om iedereen de kans te geven om er in te participeren. Daarom hebben we drie maanden gedicussieerd met de vakbonden hoe we de bonussen kunnen organiseren. In het nieuwe akkoord combineren we voor het eerst de aandelen met bonussen.”

Bijkopen tijdens de  crisis
De crisis op de beurs drukte ook de koersen van de aandelen van de werknemers. "Zij werden dus met een financieel verlies geconfronteerd", beseft Marc Mathieu (Efes). "Paradoxaal genoeg is tussen 2006 en 2009 de participatie van de werknemers in de grote Europese bedrijven van 2,4 naar 3 procent gestegen. De werknemers kochten dus aandelen bij. Kopen als de koersen laag staan is een perfect rationeel gedrag."
Het aandeel Colruyt heeft zich tijdens de crisis heel sterk gehouden. “Ik kan alleen maar vaststellen dat de aandelen relatief meer waard werden naargelang de crisis zich verdiepte”, stelt Jean de Leu vast.
Maar in tegenstelling tot het Oostenrijkse Voestalpine zetelen er geen werknemers in de raad van bestuur van Colruyt. “Dat was een droom van de stichter, Jo Colruyt”, getuigt Jean de Leu. “Hij wou de aandelen van de werknemers samenbrengen in een coöperatieve die, eens er meer dan 5 procent van het kapitaal in zat, mee in de raad van bestuur zou komen. Dat hebben we nooit kunnen realiseren, omdat de Belgische wetgever de werknemers immers niet verplicht de aandelen in de stichting in te brengen.”

Meer info over de conferentie van 26 november: www.efesonline.org

1. Werknemersparticipatie bij Europese topbedrijven
% van het uitstaande kapitaal dat in handen is van de werknemers

Aer Lingus   ierland 14,4%
Air France - KLM Frankrijk 12,8%
Arcadis Nederland 35,3%
Axa  Frankrijk 6,7%
BNP Paribas Frankrijk 7%
Bouygues Frankrijk 20,2%
Colruyt België 17,3%
Der Spiegel Duitsland 51%
Deutsche Bank Duitsland 6,6%
Eiffage Frankrijk 31,9%
EVS Broadcast Equipment België 20%
IBA België 29,8%
Novartis Zwitserland 6,3%
UBS Zwitserland 6,1%
Voestalpine Oostenrijk 13,6%

(bron: EFES, oktober 2010)
Zowat 9 miljoen Europese werknemers bezitten een pakket aandelen van hun werkgever. Dat pakket heeft een gemiddelde waarde van 20.000 euro per werknemer.

Verschenen in vacauremagazine op 13/11/2010