Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

Actua - Lokt Vlaanderen genoeg knappe koppen?

Houdt Vlaanderen stand in de strijd om internationaal universitair talent? Tot nu toe wel, maar onze universiteiten dreigen in de toekomst weggedrumd te worden terwijl men in andere landen massaal internationaal talent lokt. En ook de Vlaamse regering schakelt een versnelling lager.

Minder financiering

Paul Van Cauwenberge, de rector van de Universiteit Gent, is recht voor de raap. Hij vreest dat onze knapste koppen elders hun heil zullen zoeken. Vlaanderen leidde de voorbije jaren een hele cohorte jonge onderzoekers op, maar de regering Peeters heeft de financieringsstroom afgedamd. Paul Van Cauwenberge is ook voorzitter van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) dat researchers subsidieert: “In het buitenland wordt niet bezuinigd op fundamenteel onderzoek, integendeel.”

Nu, wanneer zelfs jonge Vlamingen naar het buitenland afzakken, is Vlaanderen dan nog aantrekkelijk voor buitenlandse studenten en onderzoekers? Dat vraagt André Oosterlinck, voorzitter van de Associatie K.U.Leuven zich ook af: “Vanaf 1992, onder onderwijsminister Luc Van den Brande, trok Vlaanderen jaarlijks het onderzoeksbudget op. Ik schat dat het aantal onderzoekers in Vlaanderen daardoor verdubbeld is. Nu heeft de Vlaamse regering beslist om die middelen te verminderen. Het FWO kan dit jaar amper 10 procent van de voorstellen financieren, terwijl dat vroeger tussen 25 en 30 procent lag. We hebben nu goede onderzoekers, maar zij hebben hier geen toekomst. Op termijn zal die besparing ook onze aantrekkelijkheid voor buitenlandse onderzoekers ondergraven. Het wordt tijd dat de Vlaamse regering prioriteiten stelt. In Frankrijk en Duitsland moet iedereen inleveren, maar stroomt er wel meer geld naar onderwijs en onderzoek!”

Niet kwantiteit telt, wel kwaliteit

Wereldwijd trekken steeds meer studenten naar het buitenland. Vandaag schat de Oeso, de denktank van de westerse landen, hun aantal op 3,3 miljoen, terwijl er in 2000 nog geen 2 miljoen waren. “Die trend zet zich door: er is nog een massa buitenlandse studenten op komst. Tegen 2020 zullen het er 8 miljoen zijn. Vlaanderen moet niet zozeer vechten om een groter stuk binnen te krijgen. We moeten vooral zorgen voor een goeie kwalitatieve instroom. Dat kan lukken, maar er is nog een flinke weg af te leggen”, horen we van professor Mart Buekers, voorzitter van Flamenco, een vzw opgericht in 2008 als koepel voor de internationalisering van het Vlaamse hoger onderwijs.

In België is ongeveer één student op tien afkomstig uit een ander land. De voorbije tien jaar steeg dit cijfer met 9%. Maar ons wereldwijde marktaandeel daalde van 2% naar 1,3%. Ook de Verenigde Staten zagen hun marktaandeel drastisch terugvallen van 26% in 2000 naar 19% in 2008. Nochtans is het hoger onderwijs daar een sterke industrie die economisch belangrijker is dan de farmaceutica en de vliegtuigbouw en die ruim 10% van zijn inkomsten uit het buitenland haalt. Australië, Canada en Rusland zijn momenteel de winaars op deze heel volatiele markt. Andere grote spelers zijn Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk. 

Vandaag telt Vlaanderen zo’n 15.000 buitenlandse studenten. Waarom moeten wij in hen investeren? André Oosterlinck trekt de vergelijking met Silicon Valley: “De universiteit van Stanford slaagt er jaar na jaar in om het allersterkste technisch talent ter wereld aan te trekken. Jonge onderzoekers zijn dynamisch en hardwerkend. Ze gaan ginds aan de slag op hun meest productieve moment. Daarom staat Silicon Valley nog altijd aan de wieg van veel innovatie. De Amerikanen hebben het voordeel dat ze de voorstudie van dat talent niet moeten betalen. Ze doen dus een schitterende zaak met elke buitenlandse onderzoeker die naar daar verhuist.”
Er woedt dus een serieuze ‘war for talent’ om de slimste studenten binnen te halen. En instellingen met een sterke internationale faam zoals Stanford of de Britse universiteiten Oxford en Cambridge zijn hun naam in goud waard.

Selectief selecteren

Vlaanderen heeft vroeger nooit veel buitenlandse studenten gehad. Als er studenten uit Congo of Vietnam naar België kwamen, kozen ze meestal voor de Franstalige universiteiten. Intussen bouwden de Vlaamse universiteiten wel een naam op, vooral in de geneeskunde en de wetenschappen. Daarom vinden we een derde van de buitenlandse studenten ook terug in de geneeskunde. Een vijfde studeert economie of recht. En 15 procent studeert wetenschappen of een ingenieursrichting.

Het valt op dat de meeste buitenlandse studenten hun Vlaamse universiteit op eigen kracht vonden via websites of wetenschappelijke publicaties. Want voorlopig smijt Vlaanderen geen grote budgetten tegen de promotie van ons hoger onderwijs. “De officiële agentschappen in Nederland en Duitsland beschikken over duizendmaal grotere budgetten. Zij kunnen, onder meer, rekruteerders de wereld rond sturen. Met ons beperkt budget moet Flamenco zich voorlopig beperken tot het uitwerken van bruikbare websites met de lijst van onze instellingen en het aanbod van niet-Nederlandse opleidingen”, vertelt professor Mart Buekers.

Maar ondanks de beperkte promotiebudgetten hebben onze instellingen internationale uitstraling. Vicerector van K.U.Leuven Bart De Moor beaamt dit: “Ik ben net terug uit Shanghai. Als we vandaag graag bijkomend 1.000 Chinese studenten hebben, staan die morgen hier. Maar de universiteiten van Leuven en Gent kampen nu al met een capaciteitsprobleem en ons onderwijs is bijna gratis. Daarom willen we meer selecteren op basis van de talenkennis en de kwaliteit van de kandidaten. We hebben enkele Chinezen in dienst genomen die een selectiesysteem op poten zetten. Ook denken we eraan de instroom te beperken tot studenten uit bepaalde instellingen. De andere Vlaamse instellingen zitten op eenzelfde golflengte.” Bart De Moor is eveneens voorzitter van de werkgroep internationalisering binnen de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR).

Mart Buekers van Flamenco is ook gemengd positief: “De voorbije jaren nam de aandacht voor het aantrekken van buitenlandse studenten toe. Niet alleen voorzien onze universiteiten en hogescholen wat meer budget, ze richten ook contactpunten op waar buitenlandse studenten terecht kunnen.” Hij verwijst onder meer naar het ‘international office’ in Leuven.
“Verder staan onze universiteiten meer dan hun mannetje op het vlak van de Erasmus-uitwisselingen en spelen ze hun rol binnen ‘Erasmus Mundus’ dat wereldwijd topstudenten aantrekt. Daarnaast wisselen we via onderzoeksnetwerken zoals Coïmbra en LERU internationaal goede onderzoekers uit. En onderschat bepaalde tradities niet. Zo trekken voor de Engelse programma’s voor theologie en filosofie veel studenten naar Leuven”, vult Noël Vercruysse van het Vlaams Departement Onderwijs en Vorming aan.

Roemruchte rankings

Vele Aziatische studenten kiezen op basis van rankings die de universiteiten klasseren volgens aantal publicaties of de kwaliteit van hun afgestudeerden. Een maand geleden maakte de Shanghai Jiaotong Universiteit haar rangschikking van de beste universiteiten ter wereld bekend. De Universiteit Gent eindigde hier als enige Belgische universiteit in de top-100. Leuven en Louvain-la-Neuve vinden we tussen plaats 100 en 150. Hoewel de beleidsraden van onze universiteiten soms smalend doen over deze lijstjes, volgen ze die lijstjes van nabij op.   

Onder meer daarom pleit de Vlaamse Interuniversitaire Raad voor een versoepeling van het Vlaamse decreet dat lesgeven in een andere taal dan het Nederlands bemoeilijkt. Bart De Moor vindt dat decreet betuttelend, maar noemt het geen echt obstakel meer: “Principieel zijn onze bacheloropleidingen allen in het Nederlands. In de masterjaren pakken we het in Leuven pragmatisch aan. Studenten hebben in vele richtingen de keuze tussen de twee talen. Van de 120 richtingen zijn er behoorlijk wat met een Engels aanbod. Daarnaast zijn er nog 50 richtingen enkel in het Engels. En voor doctorandi is de werktaal meestal het Engels.”

“Waar het Engels als voertaal gehanteerd wordt, zoals bij de doctoraatsopleidingen en in onze toponderzoeksinstellingen, ligt het percentage buitenlanders snel boven 30 procent en meer. Daar zijn de Vlamingen geregeld in de minderheid. Maar het internationaal talent biedt er zich spontaan aan”, meent oud-rector André Oosterlinck. “We worden overspoeld door aanvragen uit China of India. Omdat we de referenties van die kandidaten moeilijk kunnen beoordelen (het vervalsen van diploma’s is in die landen een ware plaag, nvdr), werken we aan een preselectie in die landen.”

Conclusie? De markt voor hoger onderwijs ligt wijd open. De concurrentieslag woedt hevig. Tot nu toe kunnen onze universiteiten nog net stand houden. Maar met iets meer agressieve marketing én meer (onderzoeks)budget kan het zeker beter. Want wie vandaag in een hoekje wegkruipt, vraagt om weggedrumd te worden.

Tekst: Erik Verreet - Foto: Rob Stevens

Verschenen in Vacature Magazine van 2 oktober 2010.