8 hamvragen over vakantie

Wij hebben graag vakantie, hoe meer hoe liever. Maar hebben we die überhaupt nodig? En hoe komt het dat we, eenmaal op vakantie, worstelen met vakantiestress?

>> Hebben we wel vakantie nodig?

"We werken allen onder zware druk. Postbodes moeten hun rondes tegen de klok afwerken. Verpleegkundigen krijgen meer taken. Ga zo maar door. Via gsm's en laptops zijn we allen permanent bereikbaar. We hebben dus rust en vakantie nodig”, stelt Bert Aertgeerts, hoogleraar huisartsgeneeskunde van de K.U.Leuven en diensthoofd van het Academisch Centrum voor huisartsgeneeskunde. “Alleen heeft de geneeskunde weinig onderzoek verricht naar het effect van een vakantie op onze gezondheid. Wij merken dat mensen op termijn af en toe een langer rustpunt nodig hebben. Krijgen ze die rust niet, dan lopen ze het gevaar dat ze op geen enkele manier nog energie kunnen putten uit het weekend. Ze kunnen het niet meer aan en stevenen af op een burn-out of een depressie."

Uit enkele schaarse onderzoeken blijkt dat onze gezondheid tijdens de vakantie verbetert, maar dat effect is beperkt. “Logisch”, vervolgt Bert Aertgeerts, “want tijdens onze vakantie worden we ook geconfronteerd met factoren waar we anders niet veel last van hebben. Bijvoorbeeld, de werkende man of vrouw die tijdens het jaar amper tijd heeft voor het gezin, zit er dan plots enkele weken volop in. Toch tanken we tijdens die vakantieperiode bij voor het komende werkjaar. Ondanks het feit dat wij de indruk hebben dat de opgespaarde energie na twee tot vier weken weer verdwenen is."

"Dit is een domein dat nog niet veel bestudeerd is", geeft ook Frederik Anseel, professor organisatiepsychologie aan de Universiteit Gent, toe. "Maar het is wel duidelijk dat we langere vakanties nodig hebben. Mensen die jarenlang geen vakantie nemen, stevenen af op de dood, zegt een recent Amerikaans onderzoek. Dus we moeten er af en toe tussenuit knijpen."

Nederlandse onderzoekers volgden ook 150 skiërs op een tiendaagse wintervakantie. "Ze stelden vast dat deze vakantiegangers zich merkelijk beter voelden in de bergen. Ze waren minder vermoeid en hadden meer energie. Alleen sliepen ze niet beter, maar dat was waarschijnlijk te wijten aan hun grote alcoholverbruik", lacht Frederik Anseel. Overdreven drinken kan leiden tot het 'holiday heart'-syndroom, een typische vakantieziekte. Gezonde vakantiegangers gaan zich te buiten aan drinken waardoor hun hart onregelmatig begint te kloppen. Als die hartkloppingen uren aanhouden, loopt hun leven gevaar.”

>> Wat doen we (best) tijdens de vakantie?

Maak vooral uw geest vrij tijdens de vakantie, leert ons onderzoek. Je moet dus andere dingen durven ondernemen dan je gewoonlijk doet. En natuurlijk ook voldoende bewegen", zegt dokter Bert Aertgeerts.

Terwijl rond 1960 de helft van de werkenden nog fysieke arbeid leverde, is dit aantal anno 2011 teruggevallen tot ongeveer 20 procent. De bureauwerkers onder ons leggen dagelijks amper enkele honderden meters te voet af. Om gezond te blijven schuiven dokters dertig minuten beweging per dag naar voor, en dat vijf dagen per week (liefst met een wisselende intensiteit). Wat gebeurt er echter tijdens de vakantie? We forceren ons, met als gevolg meer ongevallen, spierproblemen en verstuikte enkels.

>> Hoe vermijdt u vakantiestress?

Arts en stressconsulent Luc Swinnen waarschuwt voor vakantiestress, vooral tijdens de eerste vakantiedagen: “Plotse veranderingen zijn nooit goed. Veel mensen reageren op dat plotse nietsdoen met stress. De eerste paar dagen van de vakantie zijn het gevaarlijkst. Dan kunnen schuldgevoelens en lichte stressverschijnselen optreden. Ongeveer 3 procent van de vakantiegangers heeft de eerste dagen meer last van stress en loopt een groter gevaar op een hartinfarct.” Daarom adviseert Luc Swinnen om een reis goed voor te bereiden. “Niets is zo droevig als het beeld van reizigers die net voor Luxemburg in panne vallen omdat ze het goedkope benzinestation niet meer bereikt hebben.”

Hij vindt het ook geen goed idee om te vertrekken als u nog zwaar onder stress staat: “Reizen is belastend. Ons hormonale systeem is er niet op voorbereid en reageert daarop met stress. Er treedt hoofdpijn op, slapeloosheid, maag- en darmproblemen of zelfs kwaadheid. Hou er rekening mee dat die klachten pas na een paar dagen zullen verdwijnen.”

“Gun elkaar ook vrijheden op vakantie. Je leeft immers dicht bij elkaar op een hotelkamer of camping. Nergens staat geschreven dat je de hele dag samen moet blijven.”
Vrouwenbladen presenteren tips voor stomende seks tijdens een luie vakantie. “Vakantie is in ieder geval een goede test voor de kwaliteit van uw relatie”, weet dokter Swinnen. “Want op reis komen de kleine irritaties nu eenmaal sneller naar boven. Zij wil bijvoorbeeld rusten en hij wil nog honderd kilometer verder. Een fout geplaatste tandenborstel kan uiteindelijk uitmonden in een echtscheiding.”

>> Hoelang duurt de ideale vakantie?

"Ik ken geen enkel wetenschappelijk artikel dat de duur van zo’n ideale vakantie in kaart brengt”, zegt professor Bert Aertgeerts. “Maar mijn ervaring zegt me dat een ideale vakantie enkele weken beslaat. Eén week is zeker te weinig: die week heeft u nodig om helemaal af te kicken van het werk. De tweede week past u zich aan aan de vakantie. De derde week dient dan om u op te laden. Maar dit schema verschilt enorm van mens tot mens. Sommigen slagen erin om vanaf de eerste dag hun werk uit hun hoofd te bannen. Het heeft ook te maken met uw spanningsniveau wanneer u met verlof gaat. En depressieve mensen zullen bijna nooit baat hebben bij een vakantie. Zij zijn ziek en ze verbeteren niet tijdens vakantieperiode.”

>> Hoelang blijft het vakantiegevoel nazinderen?

"Bij velen verdwijnt dat gevoel al na twee à drie dagen werken", zegt Frederik Anseel. "Dat is triestig. Nederlandse leerkrachten, bijvoorbeeld, zien het resultaat van hun vakantie-investering snel wegsmelten, tenzij ze de weken nadien hun job wat meer ontspannen aanpakken. Dan blijft de vakantie vier weken nazinderen."

Hij wordt bijgetreden door dokter Bert Aertgeerts (K.U.Leuven): "Volgens studies is het vakantiegevoel al na twee tot vier weken uitgewerkt, maar dat is subjectief gekleurd. Het geweldige gevoel verdwijnt inderdaad relatief snel. Maar de meeste vakantiegangers hebben hun batterijen wel opnieuw opgeladen en houden het vol tot de herfst- en de kerstvakantie.”

>> Beter veel korte vakanties of één lange vakantie?

Hier getuigen twee specialisten bijna unisono. Frederik Anseel: "Ook tijdens een weekend bouwen we reserves op omdat we andere activiteiten uitoefenen of met vrienden een pint pakken. Maar een lange vakantie is geen luxe. Maar hoelang die juist moet duren, kan geen enkel onderzoek ons vertellen."

Dokter Aertgeerts: “De weekeindes en de losse vakantiedagen zijn net voldoende om uw hoofd boven water te houden. Tijdens een langere vakantie laden we de batterijen weer op, wat tijdens het werkjaar niet lukt. Eén keer per jaar een langere vakantie zou wel moeten volstaan.”

>> Kiezen we ons werk op basis van aantal vakantiedagen?

Neen, het aantal vakantiedagen is de laatste van onze zorgen als we een andere baan zoeken. Hans De Witte, professor Arbeidspsychologie (K.U.Leuven) legt in het boek ‘Nieuwe tijden, nieuwe mensen’ (LannooCampus, 2011) uit waarom: “De Belgen stellen een hele reeks eisen aan hun werk: een goed loon, prettige collega’s. Daarnaast dient het werk interessant te zijn, gezinsvriendelijk zijn… en u en ik willen onze talenten kunnen ontplooien. Maar in dit basispakket hoort ‘veel vakantie’ niet thuis.” In het Europese Waardenonderzoek van 2009 zetten de Belgen ‘een goede vakantieregeling’ zelfs helemaal onderaan qua belangrijkheid. Amper 16 procent van de Belgische deelnemers vindt ‘veel vakantie’ belangrijk bij de keuze van hun werkgever.

 >> Hebben we nood aan extra verlofrechten?

België kent de meest uitgebreide familiale verlofrechten van heel Europa, berekende zopas het Verbond van Belgische Ondernemingen. Een Belgisch koppel met twee kinderen heeft recht op 30 weken moederschapsverlof, 20 dagen vaderschapsverlof, 12 maanden ouderschapsverlof, 2 jaar voltijds tijdskrediet en gedurende 10 jaar een vijfde tijdskrediet.
"Dit is bijna zes jaar dat de beide partners samen niet beschikbaar zijn voor hun werkgevers", schrijft het VBO. "Zweden doet bijna even goed, maar daar is het recht op betaalde loopbaanonderbreking veel beperkter dan in België."

Hebben we die extra dagen wel nodig? Frederik Anseel: "Jonge gezinnen vinden moeilijk een evenwicht tussen werk en privé. We weten dat zij vooral geholpen zijn met flexibele werkuren en telewerk. Maar wat het effect is van ouderschapsverlof weten we niet. Onze beleidsmakers hebben die formules ingevoerd zuiver op hun buikgevoel. Het zou goed zijn mochten we de noodzaak en het effect van die verlofstelsels kunnen onderzoeken. Dan kunnen die formules geoptimaliseerd worden."

Bert Aertgeerts: “Niemand heeft de effecten berekend van de extra verlofdagen die bijvoorbeeld de verpleegkundigen boven de vijftig jaar in verschillende cao's hebben bij gekregen. Alleen merk ik dat deze groepen deze verlofdagen mentaal nodig hebben om te blijven functioneren. Dat zie ik in de praktijk, maar ik beschik hier niet over harde cijfers.”