“Ze kunnen niet allemaal solisten worden”

Een toekomstig topmuzikant moet niet alleen zijn instrument tot in de vingertoppen beheersen. Hij moet creatief en ondernemend zijn, én kritiek kunnen trotseren. Muziekcoach Eddy Vanoosthuyse: “Talent alleen is niet genoeg, je moet ook met kritiek kunnen omgaan.”

“Je voelt redelijk snel of iemand talent heeft”, steekt Eddy Vanoosthuyse van wal. “Zo ontmoette ik tijdens een ‘masterclass’ in Spanje een meisje met gigantisch veel talent. Na afloop van de cursus vroeg ze me of ze in Gent mocht komen studeren,  inmiddels deed ze een zeer geslaagde toelatingsproef.”
Eddy Vanoosthuyse, docent klarinet aan het Gentse conservatorium, wordt geregeld uitgenodigd om ‘masterclasses’ te geven in het buitenland. Zo komen tal van studenten van over de hele wereld naar Gent en Leuven: “Onze studenten kiezen veel minder de school dan wel een bepaalde leraar. Indien zij ons vertrouwen, mogen wij dat vertrouwen niet beschamen. Ongeveer de helft van mijn veertig klarinetstudenten in Gent en Leuven zijn buitenlanders.”

Internationale vacatures

Veel van zijn oud-studenten bevolken intussen toppupiters in binnen- en buitenland. “Eddy is absolute kwaliteit”, getuigen die leerlingen. “Hij speelt niet alleen fabuleus goed, maar stuwt zijn leerlingen naar een hoog niveau.” Wat is zijn succesrecept? Eddy Vanoosthuyse: “Een opleiding aan een conservatorium duurt 5 jaar (3 bachelorjaren en 2 masters). Dat betekent dat naast de artistieke vakken ook ruimte wordt vrijgemaakt voor onderzoek. Een student die een carrière als solist wil voorbereiden, wordt voortdurend geconfronteerd met theoretische vakken, scripties, papers en thesissen. Het is een zware opleiding, maar ze weerhoudt de echte muzikanten niet om het toch te maken. Onze studenten krijgen belangrijke jobs aangeboden in binnen- en buitenlandse orkesten. De Belgische blazers genieten internationale erkenning. Vergeet niet dat elke vacature in een orkest internationaal open wordt verklaard. Daarom is een zeer gedegen en strak gerichte opleiding onontbeerlijk. Vergelijk dit maar met topsport. De studenten moeten telkens hun grenzen verleggen. Wie echt wil presteren moet ook kritiek kunnen verwerken. Die kritiek komt van de hoofdvakdocent maar ook van anderen. Sommige studenten hebben het daar moeilijk mee. Talent alleen is duidelijk niet genoeg, je moet ook met die kritiek kunnen omgaan.” Daarom haken er onderweg flink wat studenten af. Eddy Vanoosthuyse schat dat drie op tien van zijn starters de eindmeet niet haalt. Hij heeft een relatief laag uitvalpercentage.

Deze maand worden de toelatingsproeven voor de conservatoria afgenomen. Het merendeel van de Belgische studenten die zich inschrijven, heeft al een of meerdere voorbereidende klarinetstages gevolgd, zoals in Oostduinkerke. “De betere leerlingen, 15- tot 17-jarigen, komen er voorspelen. We voelen snel wie echt mogelijkheden heeft. Wie het niet aankan, geven we het advies de toelatingsproef links te laten liggen en een andere studierichting te kiezen. De besten krijgen groen licht en sturen we door naar de toelatingsproef.”
“Elk jaar laten we een tiental nieuwe studenten toe voor de klarinetklas. De meeste Belgische kandidaten heb ik al ontmoet. We leven in een kleine wereld, ik ken zowat alle leraars uit het muziekonderwijs. Ik ben streng in mijn selectie, maar wie ik toelaat, wil ik zo ver mogelijk brengen. Dit jaar hebben we bijzonder veel nieuwe buitenlandse studenten. Ze komen uit Spanje, Italië, Polen, de VS, Brazilië, China en Japan.”

Lanceren op arbeidsmarkt

“Iedereen die creatief bezig is, vindt uiteindelijk zijn weg”, vindt Eddy Vanoosthuyse. “Muzikanten hebben een creatief beroep, maar ze moeten ook leren daar creatief mee om te gaan. Wie in zijn zetel blijft wachten tot hij een opdracht krijgt, pleegt professionele zelfmoord. Vanaf het eerste jaar motiveren wij hen om zelf kamermuziekgroepen te vormen, om concerten te organiseren, om rond te kijken of er internationaal kansen zijn, enzovoort.”
De ploeg rond Eddy Vanoosthuyse tracht daarom een creatieve omgeving te scheppen. “Zo stellen we hen voor om als solist met het clarinetkoor op te treden. ‘The International Clarinets’ is een kamerorkest dat uitsluitend is samengesteld uit klarinetten. Dan krijgen ze de kans om zich met een concerto aan een publiek voor te stellen. We nodigden reeds enkele keren het Litouwse ‘Ciurlionis String Quartet’ uit naar Vlaanderen, waar ik mee bevriend ben. Ook met deze superprofessionele groep kunnen de studenten een concert doen. Ik zorg voor de reis, het verblijf en de lasten. De studenten organiseren zelf hun concert, zoeken sponsors en zaal, maken uitnodigingen, zorgen voor volk én kiezen hun programma. Zo leren ze wat zo’n project inhoudt. Je voelt ze groeien tijdens de repetities en meestal overstijgen ze zichzelf op het concert. Studenten die deelnamen, staan te trappelen om het opnieuw te doen. Op die manier krijgen ze trouwens de kans om het grote repertoire te uit te voeren: Mozart, Brahms, Weber … Dat geeft een echte boost.”
Daarnaast krijgen de betere studenten af en toe de kans om in te vallen bij de grote orkesten van ons land. “Daar doen ze echte ervaring op. De eerste keer als je in zo’n groot orkest zit, is verbluffend.”

“Eens ze afgestudeerd zijn, proberen we hen aan een job te helpen. Jaarlijks zijn er directeurs die me opbellen met de vraag naar een goede leerkracht voor hun academie. De militaire orkesten gebruiken uiteraard een serieus aantal klarinettisten, velen vinden daar een stabiele job.”
Sommige studenten zijn niet geroepen voor het orkestwerk: “Door de verbreding van de opleiding na het Bologna-akkoord, krijgt de toekomstige muzikant ook meer geschiedenis, analyse, compositie, management, … Die bredere opleiding geeft hen meer kansen op de arbeidsmarkt. Met hun academische graad kunnen ze terecht in de culturele centra en de grote culturele instellingen. Het kunnen niet allemaal solisten worden.”

Eddy Vanoosthuyse vindt dat hij jonge klarinetspelers zo snel mogelijk moet confronteren met het echte niveau. “Soms zie ik studenten die in hun academie zodanig opgehemeld werden dat ze met hun neus in de lucht lopen. Ze denken dat ze al gearriveerd zijn. Maar in het conservatorium komen ze tussen allemaal knappe muzikanten terecht. Meestal moeten we een serieuze inspanning leveren om hen te doen beseffen dat ze nog een lange weg voor de boeg hebben.”
Daarom stichtte hij een vzw die instaat voor de organisatie van een tweejaarlijkse ‘Nationale Klarinetwedstrijd’ voor jonge Belgische klarinettisten van 10 tot 18 jaar. Aan de editie van 2009 namen 120 jongeren deel. Daarnaast organiseert hij een tweejaarlijkse ‘International Clarinet Competition’: voor de eerste editie dit jaar schreven zich 137 internationale jonge solisten in, waaronder een tiental Belgen. “Tijdens zo’n wedstrijd krijgen de studenten een ideale kijk op wat er zich in de wereld afspeelt. We hebben een gigantische jury kunnen samenstellen met klarinetsolisten van de Berliner Philharmoniker, New York Philharmonic, de professoren van de  conservatoria van Parijs, Beijing, Boston, Caracas, Porto, …”

Wie is Eddy Vanoosthuyse (51)?

- Leerde klarinet spelen in de harmonie van Aalbeke (Kortrijk) in de voetsporen van zijn grootvader en zijn vader, en aan het Conservatorium van Gent
- Klarinetsolo van het orkest van de Opera van Vlaanderen.  Sinds 1988 klarinetsolo van het Brussels Philharmonic (het Vlaams Radio Orkest). Jan Van der Roost,  Dirk Brossé, Jean Louel en anderen schreven voor hem klarinetconcerti. Hij verzorgt geregeld premières van componisten als John Corigliano (VS-oscarwinnaar) en Wim Henderickx
- Docent klarinet  aan het Gentse conservatorium en gastdocent aan diverse conservatoria, waaronder het Leuvense Lemmensinstituut
- Ondervoorzitter van SWUK, een stichting die jonge professionele muzikanten helpt bij hun carrièrestart

Tekst Erik Verreet - Foto Frank Bahnmüller